Кіріспе

1933 жылы Маркс ағайындарының Лео МакКэри түсірген фильмі – 1933 жылы шыққан американдық комедиялық музыкалық фильм. Сценарийін Берт Кальмар мен Гарри Руби жазды (қосымша диалог авторлары – Артур Шекман мен Нат Перрин), режиссері – Лео МакКэри. Paramount Pictures компаниясы 1933 жылдың 17 қарашасында шығарған бұл фильмде төрт Маркс ағайыны (Граучо, Харпо, Чико және Зеппо – оның соңғы фильмі) және Маргарет Дюмонт, Луис Калхерн, Ракель Торрес, Эдгар Кеннеди түскен. «Құйрық шұжығы» – Paramount Pictures компаниясымен шығарылған Маркс ағайындарының бес фильмінен соңғысы. Фильмде Граучо ойдан шығарылған Фридония мемлекетінің жаңадан тағайындалған президентінің рөлін сомдайды. Зеппо – оның хатшысы, ал Чико мен Харпо көршілес Сильвания мемлекетінің тыңшылары. Фильм барысында Граучо пен Сильвания елшісі арасындағы қарым-қатынас нашарлап, екі елдің арасында соғыс басталады. Маркс ағайындарының бұрынғы фильмдерімен салыстырғанда, «Құйрық шұжығы» қаржылық тұрғыдан сәтсіз болды, бірақ бұл факті ағайындардың Paramount компаниясымен байланысын үзуге себеп болмады. Келісімшарт бойынша туған даулар, соның ішінде Маркс ағайындарының студиядан кету және өздерінің өндіріс компаниясын құру туралы қауіп көрсетуі, «Құйрық шұжығы» өндіріске кіріскен кезде студиямен келіссөздерді шиеленістірді. Фильм Paramount компаниясы алдындағы бес фильмді түсіру міндеттемесін орындағаннан кейін, Маркс ағайындары мен студия тарап кетуге келісті. «Құйрық шұжығы» туралы замандас сыншылар фильмнің бұрынғы туындыларының деңгейіне жете алмағанын айтса, сыншылар пікірі өзгерді және фильм классикалық мәртебеге ие болды.

Сюжет

Бай жесір Глория Тисдейл ханым, Руфус Т. Файрфлайдың шағын, қаржылық қиындыққа тап болған Фридония мемлекетінің басшысы болып тағайындалуын талап етеді, содан кейін ғана ол елге қажетті қаржылық көмек көрсетуді жалғастырады. Осы уақытта, көршілес Сильвания елшісі Трентино Фридонияны басып алу үшін онда төңкеріс ұйымдастыруды жоспарлап отыр. Ол өзінің тыңшылары Чиколини мен Пинкиді Файрфлай туралы жанға жарасымсыз ақпаратты іздеуге Фридонияға жібереді. Бастапқыда олар ешқандай пайдалы мәлімет жинауға үлкермейді, бірақ Чиколини әлдебір уақыттан кейін Файрфлайдың кеңсесінің терезесінен төменде арахис сататындығын байқағаннан кейін әскери хатшы болып тағайындалады. Біраз уақыттан соң, Файрфлайдың хатшысы Боб Роланд оған Трентиноның ниетіне күдікпен қарағанын айтады және оны қорлап, жұқақ терілі елшіден құтылуға кеңес береді, оның жауабында шүбірлеуіне үміттенеді. Файрфлай жоспарға келіседі, бірақ Трентиномен жеке қорлаулар алмасылғаннан кейін, жоспар бұзылады, себебі Файрфлай Трентиноны шүбірлеудің орнына өзі шүбірлейді. Бұл оқиға екі елді соғысқа дейін жеткізеді. Жағдайды ширетпейтін нәрсе – Файрфлай мен Трентино екеуі де миссис Тисдейлдің назарына күйеуінің байлығын иемдену ниетімен шабуыл жасап жатыр. Трентино Сильвания тыңшысы Вера Маркальдан Фридонияның соғыс жоспарлары миссис Тисдейлде сақталғанын біледі; ол оған Чиколини мен Пинкиге оларды ұрлауға көмектесуді бұйырады. Чиколини ақырында Файрфлайға ұсталып, сотқа беріледі, сол кезде соғыс ресми түрде жарияланады. Соғысқа деген құмарлыққа толы соттағылардың барлығы ән салып, билей бастайды. Чиколини мен Пинки Файрфлай мен Боб Роландқа анархиялық шайқаста қосылады. Қаһарлы шайқастан кейін, фильмнің соңында Трентино уақытша тіреуге түсіріліп, Маркс ағайындары оны жеміс-жидекпен лақтырады. Трентино жеңіліске ұшырайды, бірақ Файрфлай оған жеміс біткенше күту керектігін айтады. Миссис Тисдейл фридониялық әнұранды орындайды, ал олардың барлығы жемісті оған лақтыра бастайды.

Қалыптастыру жазбалары

Бастапқы сценарийлерді аяқталған фильммен салыстыра отырып, кейіпкерлердің көпшілігінің бастапқыда жазылған аттары кейін өзгертілді. Тек Чиколини мен Миссис Тисдейлдің есімдері сақталды. Граучоның кейіпкері – бастапқыда «Руфус Т. Файрстоун» деп аталған, ақырында Руфус Т. Файрфлай болды, ал Харпоның кейіпкері – соңғы нұсқада Пинки деп аталған, Paramount баспасөз кітабында «Брауни» деп көрсетілген. «Амнезия елшісі Франкенштейн» тез арада Сильвания елшісі Трентиноға айналды. Зеппоның кейіпкері өндірістің соңына дейін Файрфлайдың ұлы болып қалды, содан кейін оның хатшысы Боб Роланд болды; сондай-ақ, Миссис Тисдейлдің қызы «Джун Паркер» Вера Маркалға айналды, ол алдымен Трентиноның «қызы» ретінде таныстырылды, кейін оның серігі болды. Гровер Джонс Руби мен Кальмардың бірінші нұсқасына үлес қосқан деген хабар бар. «Duck soup» сол кезде американдық сленг болды, оның мағынасы – оңай іс. Ал «duck something» дегеніңіз – одан қашу, жалтару. Граучодан атаудың түсіндірмесін сұрағанда, ол: «Екі түйеқұс, бір қаз, төрт капуста, бірақ қаз болмасын, оларды араластырыңыз. Бір рет татып көрсеңіз, қалған өміріңіз бойы «duck soup» жеп жүресіз», – деді. МакКэри сонымен қатар «Харпо мен Чиконың Миссис Тисдейлдің үйіне тығылып кіретін, Лорел мен Хардиге ұқсас көріністі ойлап тапты». Чарли Чаплин 1916 жылғы «The Floorwalker» фильмінде осыған ұқсас әзіл қолданған.

Кальмар мен Рубидің түпнұсқа әндері

"Фридонияның ұлттық әнұраны" фильмде жиі қолданылады, ән вокалды да, аспаптық та түрде орындалады; әннің өзі "Дәулет, Дәулет, Фридония, батырлар мен еркіндіктің жері" деген сөздерден тұратын сияқты, бұл "Жұлдызды ту" әнінің соңғы шумағымен қарама-қарсы келеді. "Силвания тақырыбы", "Британия билік құрсын!" әнін еске түсіретін үндермен бірнеше рет қолданылады. "When The Clock On The Wall Strikes 10", фильмдегі алғашқы музыкалық номер, "Just Wait 'Til I Get Through With It" музыкалық ансамблімен бірге бір сахнаның бөлігі болып табылады. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл Маркс ағайындыларының фильмдеріндегі барлық төрт ағайындының қатысқан жалғыз музыкалық номері. Дегенмен, "Маймыл ісінде" Чико қысқаша фортепианода ойнаса, қалған үшеуі мұхитты кезіп жүрген кемеде қуғыншылардан қашып бара жатып саксофонда ойнайды. Бастапқы сахнада қаздар қазанның ішінде жүзіп, көңілді құлақ шалады, бұл сахна жоғарыда аталған әндердің аспаптық попурриімен сүйемелденеді, сонымен қатар фильмде қаздар мен сорпаға қатысты жалғыз сахна осы сахна болып табылады.

Үй медиасы

Universal Home Video компаниясы Duck Soup фильмін DVD форматында, қалпына келтірілмеген, бірақ кесілмеген күйде, алты дискілік The Marx Brothers: Silver Screen Collection жинағының бір бөлігі ретінде шығарды. Бұл жинаққа ағайындылардың басқа Paramount фильмдері де кіреді: The Cocoanuts, Animal Crackers, Monkey Business және Horse Feathers. Фильмді шолуда киносыншы Марк Борн былай деп жазады: Бұл DVD жинағы дүкендерге түсер алдында, ұлттық синдикатталған ойын-сауық жазушысы Мэрилин Бек бұл басылымнан "расистік тұрғыдан қоғамға зиян келтіретін материалдар" өңделетінін мәлімдеген еді. Атап айтқанда, "Біз соғысқа барамыз" музыкалық санындағы "көңіл көтеруге арналмаған және талқыланған материалдар". Бек нақты қандай өзгерістер жасалғанын немесе кімнің осыған наразылық білдіріп, пікір таластырғанын нақты айтпады, бірақ ол "Құдайдың барлық балаларының қаруы бар" бөлімі туралы айтқан болуы мүмкін. Жаңа, контекстсіз редакциялау мүмкіндігінің өзі де жаман. Бірақ оның мақаласын одан да ашуға салған – мұндай "жақсы жасалған өңдеу фильмді таза, қызықты әзілге айналдырады, көңілді ойынды бұзатын жағымсыз дақ қалдырмайды" деген қанағаттанған үні болды. Мен Мэрилин Бек қате айтқанын қуана хабарлаймын. Мұндай өңдеулер бұл басылымда жоқ. Фильмдегі тағы бір сезімтал сәт – Граучоның "Осы себепті қара нәсілділер дүниеге келді" деген сөзі, 30-шы жылдардағы танымал әнге жасалған ескі сілтеме – де өзгеріссіз сақталған.