Кіріспе

Modern Times) – 1936 жылы Чарльз Чаплиннің өндірген, сценарийін жазған және режиссерлік еткен американдық комедиялық фильм. Чаплиннің белгілі «Ұсақ Шолыр» рөліндегі соңғы өнерінде, оның кейіпкері қазіргі заманғы, өнеркәсіптік дамыған әлемде тірі қалу үшін күреседі. Фильмде Полетт Годдард, Генри Бергман, Тини Сэндфорд және Честер Конклин де ойнайды. «Қазіргі заман» көптеген сыйлықтар мен наградаларға ие болды және ол барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі деп есептеледі. Бұл фильм Конгресс кітапханасы «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп Ұлттық кино тізіліміне сақтау үшін таңдаған алғашқы 25 фильмнің қатарында болды.

Сюжет

Трамп жинау желісінде жұмыс істейді, онда қайталамалы жұмыстың стресі мен қарқынынан қатты қиналады. Соңында жүйкесі бұзылып, машинаның ішіне кіріп қалып, зауытты хаоске ұшыратады; кейін ауруханаға жатқызылады. Сауыққаннан кейін, жұмыссыз қалған Трамп коммунистік шеру кезінде жаңылысып тұтқындалады. Түрмеде ол контрабандалық кокаин ішіп алады, ал содан кейін оның санасы шатасып, камераға қайта кіргізбейді. Қайтып келгенде түрмеден қашқандарды кездестіреді және оларды есінен айырғандықтан, оны батыр деп жариялап, арнайы құрмет көрсетеді. Батырлығы үшін жақын арада босатылатынын естігенде, түрмеде қалуды артық көретінін айтуға тырысады. Бостандыққа шыққаннан кейін кеме жасаушы компанияға жұмысқа түседі, бірақ апат салдарынан жұмыстан кетеді. Көп ұзамай, нан ұрлап, полициядан қашып бара жатқан жетім қыз Эленмен кездеседі. Түрмеге қайта оралып, оны тұтқындалудан құтқаруға бекінген Трамп полицияға өзінің ұры екенін айтып, тұтқындалуын сұрайды, бірақ куәгер оның өтірігін ашады және оны босатады. Содан кейін қамауға алу үшін ақша төлемей, кафетерийде көп мөлшерде тамақ жеп, тағы да Эленмен кездеседі, оны қамауға алғаннан кейін. Бірақ ол тез арада апатқа ұшырайды және оны өзімен бірге қашуға көндіреді. Содан кейін ол дүкеннің түнгі күзетшісі болып жұмыс істейді және зауыттағы әріптесі "Биг Билл" бастаған үш ұрымен кездеседі, олар аш және мұңайып екенін түсіндіреді. Олармен сусындасқаннан кейін, ол келесі күні таңертең жұмыс басталғанда оянады және ұрылар туралы полицияға хабарламағаны үшін, сондай-ақ дүкен киімдерін киіп үстелде ұйықтағаны үшін тағы да тұтқындалады, бұл дүкен сатушысы мен клиентті таң қалдырады. Бірнеше күннен кейін Элен оны қираған шатырға алып келеді. Келесі күні таңертең ол ескі зауыттың қайта ашылғаны туралы оқиды және механик көмекшісі болып жұмысқа орналасады. Содан кейін басқа жұмысшылар кенеттен ереуілге шығуға шешім қабылдап, Трампқа олармен бірге кетуін айтады. Зауыттың сыртында ол полиция қызметкеріне кірпіш лақтырып, қайтадан тұтқындалады. Екі аптадан кейін босатылып, Эленнің қазір кафеде биші болып жұмыс істейтінін біледі. Ол оған әнші және официант болып жұмыс тауып береді, бірақ ол өз міндеттерін ұқыпсыз орындайды. Сахнада ән орындағанда, әнінің сөздерін жазылған манжеттерін жоғалтады, бірақ оны импровизациялық өлеңдермен және пантомимамен құтқарады. Полиция Эленді бұрынғы қашқандығы үшін тұтқындауға келгенде, екеуі қайтадан қашуға мәжбүр болады, ал Элен олардың күресінің бәрі бекер екеніне көз жеткізеді, бірақ Трамп оны сендіреді. Таң атып, олар белгісіз, бірақ үмітпен толған болашаққа қарай жолға шығады.

Өндіріс

Шаһар жарықтарын насихаттау үшін жасаған Еуропалық турнесі барысында Чаплин, "Қазіргі заман" фильміне Ұлы депрессия кезіндегі континенттің қиын жағдайынан, сондай-ақ Махатма Гандимен қазіргі заманғы технологиялар туралы болған әңгімесінен шабыттанды. Чаплин Гандидің оған неге қарсы екенін толық түсінбеді, бірақ ол "пайданы ғана ескеретін машиналардың" адамдарды жұмыссыздандырып, өмірлерін қиратқанын мойындады. Чаплин 1934 жылы бұл фильмін алғашқы "дыбысты" фильмі ретінде дайындауға кірісіп, тіпті диалогтарды жазып, бірнеше дыбыс сахналарын сынақтан өткізді. Бірақ ол бұл әрекеттерінен бас тартып, синхронды дыбыс эффектілері мен аздаған диалогтары бар үнсіз форматқа қайта оралды. Диалогпен жасаған тәжірибелері оның "Кішкентай саяхатшы" кейіпкері экранда сөйлесе, оның барлық елге танымал болуына нүкес тиеді деген ұзақ жылдардан бергі сенімін растады. Фильмнің көп бөлігі "үнсіз жылдамдықпен", секундына 18 кадрмен түсірілді. Ал оны "дыбыс жылдамдығымен", секундына 24 кадрмен көрсеткенде, комедиялық көріністер одан да қарбалалы болып көрінеді. Фильм түсіру сол заман үшін ұзаққа созылды – 1934 жылдың 11 қазанында басталып, 1935 жылдың 30 тамызында аяқталды. Чаплиннің өмірбаясын жазған Джеффри Вэнс былай деді: "Чаплин "Қазіргі заман" фильмін "Саяхатшының" соңғы қоштасуы ретінде қарастырды және кейіпкерге деген сүйіспеншілігін білдіріп, оған арналған көптеген әзілдер мен сахналарды, сондай-ақ визуалды комедия дәстүріне құрмет ретінде енгізді". Бұл фильмде сонымен қатар, Чарлидің көзін байлап коньки тебетін сахнада матты бояу қолданылған. Ол коньки тебетін жердің шетіне жақын екенін және құлап кетуі мүмкін екенін білмейді. Осы құлауды көзге көрінбейтін етіп, бояумен жасырған, сондықтан Чаплин бұл сахнаны түсіргенде ешқандай қауіпке ұшырамады. Шындығында ол жай жерде коньки тебетін, ал тоқтау үшін жиегін анықтауға болады. Мұны Чаплиннің артқы дөңгелегінің бір сәтте суреттің артына қысқа уақытқа жоғалып кеткенінен байқауға болады. Бұл Чаплиннің назарынан тыс қалған болуы мүмкін, сондықтан ол оны фильмде қалдырған. Түрме сахнасында есірткіге жасалған сілтеме сол кездегі стандарттарға қарағанда өте батыл болып саналады (өйткені 1930 жылы қабылданған ереже бойынша, фильмдерде есірткі қолдануды көрсетуге тыйым салынған). Чаплин бұрынғы ең танымал қысқаметражды фильмдерінің бірінде, 1917 жылы шыққан "Easy Street" фильмінде де есірткі туралы айтқан.

Музыка

Ресми құжаттарға сәйкес, музыканың авторы Чаплин болса, аранжировкасы Альфред Ньюменнің көмегімен жасалған, ол бұрын Чаплинмен «Қала жарықтары» фильмінің музыкасын жазуда жұмыс істеген. «Modern Times» саундтрегін жазу кезінде Ньюмен мен Чаплин арасында дау туып, Ньюмен ашуланып кетіп қалды. Романтикалық тақырыпқа кейін сөз жазылып, алғаш рет Нат Кинг Коул орындаған «Smile» әні хитке айналды. Джимми Дюранте орындаған осы әннің кавері 2019 жылғы «Жокер» фильмінің трейлерінде де пайдаланылды, онда басты кейіпкер кинотеатрға тығылып кірген соң «Заманауи уақыт» фильмінің фрагменттерін тамашалайды. «Заманауи уақыт» – Чаплиннің дауысы естілген алғашқы фильм, онда ол Лео Данидерфтің «Je cherche après Titine» атты әзілді әнін орындайды. Чаплиннің нұсқасы «Мағынасыз ән» деп те аталады, себебі оның кейіпкері оны түсініксіз сөздермен айтады. Әннің мәтіні түсініксіз болғанымен, француз және итальян тілдерінен алынған сөздер бар; әзіл үшін жартылай түсінікті сөздерді қолдану «Ұлы диктатордағы» Аденоид Гинкельдің сөздеріне ұқсас. Фильм композиторы Дэвид Раксиннің айтуынша, Чаплин жас кезінде өзін таныстыру үшін музыка жазған. Ол көбінесе жуынатын бөлмеде отырып, ән шырқап, Раксинге «мұны жазып ал» дейтін. Раксиннің міндеті – ән шырқауды нотаға түсіріп, жағдайға сай уақыт пен синхрондылықты жасау еді. Чаплин скрипкашы болған және музыка білімі болған, бірақ ол оркестрлеуші емес және синхрондау туралы білмеген. Эдвард Б. Пауэллмен бірге Раксин музыкалық аранжировка үшін экранда көрсетілді. Кейін Раксин «Лора» және «Келесі күн» фильмдеріне де музыка жазды.

Қалпына келтіру

Фильмнің цифрлық қалпына келтірілген нұсқасы 2003 жылы жарық көрді. Француздық MK2 компаниясы түпнұсқа кадрлардың сапалы көшірмелерін әлемді шарлап іздеді, оларды біріктіріп, әрқайсысының 126 000 кадрын өңдеді – сызаттар мен шаңды жойып, бейне тұрақтылығын арттырып, қара-ақ түстердің дұрыс деңгейін қамтамасыз етті. Қалпына келтірілген нұсқа алғаш рет 2003 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. 2013 жылы Болонья кинотекасы мен Criterion Collection 2003 жылғы нұсқаны цифрлық түрде одан әрі жетілдірді, бұл туралы фильмнің алдындағы кіріспеде айтылған.