Кіріспе
1925 жылы Чарльз Чаплиннің түсірген "Алтын асығы" – 1925 жылы Чарли Чаплин жазған, өндірген және режиссерлік еткен американдық үнсіз комедиялық фильм. Фильмде Чаплин өзінің Кішкентай саңлақ кейіпкерімен қатар, Джорджия Хейл, Мак Суэйн, Том Мюррей, Генри Бергман және Малкольм Уэйт сынды актерлер ойнайды. Чаплин Клондайк алтын асығының суреттерінен, сондай-ақ Сьерра-Невада тауында қарға батып, жеміріліп жеуге дейін барған Доннер тобының оқиғасынан шабыт алды. Трагедия мен комедия бір-біріне жақын деп ойлаған Чаплин, осы қиындық пен қорқынышқа толы оқиғаларды комедияға біріктіруге шешім қабылдады. Ол өзінің әйгілі саңлақ кейіпкерін алтын іздеуші етіп бейнеледі, ол алтын табумен байланысты барлық қиындықтарға – ауру, аштық, суық, жалғыздық, тіпті гризлинің шабуылына қарсы тұруға дайын батыл оптимистке қосылады. Фильмде Чаплиннің тамақ пішіріп, өзінің аяқ киімін армандауы немесе аштықтан зардап шеккен досы Үлкен Джим оны тауықтай көруі сияқты сахналар бар. "Алтын асығы" шыққан кезде сыншылардың жоғары бағасын алды және Чаплиннің ең танымал туындыларының бірі болып саналады. Чаплин өзі де бұл фильмін ең көп есте қалғысы келетін туындысы деп бірнеше рет айтқан. 1942 жылы Чаплин дыбыс эффекттері, музыка және баяндамасы қосылған жаңа нұсқасын шығарды, ол "Үздік музыка" және "Үздік дыбыс жазу" номинацияларында "Оскар" сыйлығына ие болды. 1958 жылы фильм Брюссельдегі беделді "12 фильмнің тізімінде" екінші орынды иеленді, ал "Потемкин крейсерінен" бес дауысқа қана кем болды. 1992 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді. 1953 жылы фильмнің 1925 жылғы түпнұсқасы АҚШ-та авторлық құқығы жаңартылмағандықтан, жалпыға қолжетімді болды.
The Gold Rush is a 1925 American silent comedy film written, produced, and directed by Charlie Chaplin. The film also stars Chaplin in his Little Tramp persona, Georgia Hale, Mack Swain, Tom Murray, Henry Bergman and Malcolm Waite. Chaplin drew inspiration from photographs of the Klondike Gold Rush as well as from the story of the Donner Party who, when snowbound in the Sierra Nevada, were driven to cannibalism or eating leather from their shoes. Chaplin, who believed tragedies and comics were not far from each other, decided to combine these stories of deprivation and horror in comedy. He decided that his famous rogue figure should become a gold digger who joins a brave optimist determined to face all the pitfalls associated with the search for gold, such as sickness, hunger, cold, loneliness or the possibility that he may at any time be attacked by a grizzly. In the film, scenes like Chaplin cooking and dreaming of his shoe, or how his starving friend Big Jim sees him as a chicken could be seen. The Gold Rush was critically acclaimed upon its release, and continues to be one of Chaplin's most celebrated works; Chaplin himself cited it several times as the film for which he most wanted to be remembered. In 1942, Chaplin re released a version with sound effects, music, and narration, which received Academy Award nominations for Best Music Score and Best Sound Recording. In 1958, the film was voted number 2 on the prestigious Brussels 12 list at the 1958 World Expo, by a margin of only five votes behind Battleship Potemkin. In 1992, the film was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant". In 1953, the original 1925 version of the film entered the public domain in the United States because the claimants did not renew its copyright registration in the 28th year after publication.
Авторлық құқық және үйдегі медиа
1953 жылы түпнұсқа 1925 жылғы фильм АҚШ-та авторлық құқығы толуына байланысты қоғамдық мүлікке өтуі мүмкін, себебі Чаплин сол кездегі американдық заңға сәйкес, жарияланғаннан кейін 28 жыл өткен соң авторлық құқығын жаңартпады. Осының нәтижесінде, фильм АҚШ-та үй видеосы арқылы кеңінен қолжетімді болды. 1995 жылдан кейін Чаплиннің мұрагерлері Уругвай келісімдері актісі бойынша АҚШ-тағы фильмнің авторлық құқығы қалпына келтірілгенін алға тартып, "Алтын ашу" фильмінің рұқсатсыз таралуына қарсы шара қолданды. Дегенмен, 2021 жылы түпнұсқа фильм шыққан күнінен бастап 95 жыл өткендіктен, АҚШ-та нақты қоғамдық мүлікке енді. 2012 жылы 1925 жылғы үнсіз нұсқасының жаңадан құрастырылған және 1942 жылғы дыбыс қосылған қайта шығарылған нұсқалары Criterion Collection арқылы Blu-ray форматында жарық көрді. Бұл жинаққа Чаплиннің өмірбаяны мен зерттеушісі Джеффри Вэнстің жаңа аудио түсіндірмесі енгізілді.
Танымал мәдениетте
Кинодағы Кішкентай саяхатшы кейіпкерінің "домалақ биі" кино тарихындағы ең есте қаларлық сахналардың бірі саналады; алайда, Роско Арбакл 1917 жылы Бастер Китонмен бірге түскен "Руф Хаус" фильмінде осыған ұқсас нәрсе жасаған. Керли Ховард 1935 жылы "Үш дос" фильмінде "Вискиімді кешіріңіз" атты шағын құрмет көрсеткен. Анна Каринаның "Bande à part" фильміндегі кейіпкері, атақты би сахнасынан бұрын осыған сілтеме жасайды. Жақында Роберт Дауни-кіші 1992 жылы түскен "Чаплин" фильмінде Чарльз Чаплин рөлінде оны қайтадан орындады, онда фильмнің түсірілуі қысқаша көрсетіледі; Джонни Депптің кейіпкері 1993 жылы "Бенни мен Джун" фильмінде; 1994 жылы "Симпсондар" эпизодындағы "Леди Бувьедің жары"; және Эми Адамстың кейіпкері "Мұңдықтар" фильмінде. "Қапастың шетіндегі ілініскен кабина" (жоғарыдағы бейнеде 1:19-дан басталады) екі үнді фильмінде қолданылған: "Майкл Мадана Кама Раджан" және "Қош келдіңіз".