Кіріспе

1925 жылы Чарльз Чаплиннің түсірген "Алтын асығы" – 1925 жылы Чарли Чаплин жазған, өндірген және режиссерлік еткен американдық үнсіз комедиялық фильм. Фильмде Чаплин өзінің Кішкентай саңлақ кейіпкерімен қатар, Джорджия Хейл, Мак Суэйн, Том Мюррей, Генри Бергман және Малкольм Уэйт сынды актерлер ойнайды. Чаплин Клондайк алтын асығының суреттерінен, сондай-ақ Сьерра-Невада тауында қарға батып, жеміріліп жеуге дейін барған Доннер тобының оқиғасынан шабыт алды. Трагедия мен комедия бір-біріне жақын деп ойлаған Чаплин, осы қиындық пен қорқынышқа толы оқиғаларды комедияға біріктіруге шешім қабылдады. Ол өзінің әйгілі саңлақ кейіпкерін алтын іздеуші етіп бейнеледі, ол алтын табумен байланысты барлық қиындықтарға – ауру, аштық, суық, жалғыздық, тіпті гризлинің шабуылына қарсы тұруға дайын батыл оптимистке қосылады. Фильмде Чаплиннің тамақ пішіріп, өзінің аяқ киімін армандауы немесе аштықтан зардап шеккен досы Үлкен Джим оны тауықтай көруі сияқты сахналар бар. "Алтын асығы" шыққан кезде сыншылардың жоғары бағасын алды және Чаплиннің ең танымал туындыларының бірі болып саналады. Чаплин өзі де бұл фильмін ең көп есте қалғысы келетін туындысы деп бірнеше рет айтқан. 1942 жылы Чаплин дыбыс эффекттері, музыка және баяндамасы қосылған жаңа нұсқасын шығарды, ол "Үздік музыка" және "Үздік дыбыс жазу" номинацияларында "Оскар" сыйлығына ие болды. 1958 жылы фильм Брюссельдегі беделді "12 фильмнің тізімінде" екінші орынды иеленді, ал "Потемкин крейсерінен" бес дауысқа қана кем болды. 1992 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді. 1953 жылы фильмнің 1925 жылғы түпнұсқасы АҚШ-та авторлық құқығы жаңартылмағандықтан, жалпыға қолжетімді болды.

Авторлық құқық және үйдегі медиа

1953 жылы түпнұсқа 1925 жылғы фильм АҚШ-та авторлық құқығы толуына байланысты қоғамдық мүлікке өтуі мүмкін, себебі Чаплин сол кездегі американдық заңға сәйкес, жарияланғаннан кейін 28 жыл өткен соң авторлық құқығын жаңартпады. Осының нәтижесінде, фильм АҚШ-та үй видеосы арқылы кеңінен қолжетімді болды. 1995 жылдан кейін Чаплиннің мұрагерлері Уругвай келісімдері актісі бойынша АҚШ-тағы фильмнің авторлық құқығы қалпына келтірілгенін алға тартып, "Алтын ашу" фильмінің рұқсатсыз таралуына қарсы шара қолданды. Дегенмен, 2021 жылы түпнұсқа фильм шыққан күнінен бастап 95 жыл өткендіктен, АҚШ-та нақты қоғамдық мүлікке енді. 2012 жылы 1925 жылғы үнсіз нұсқасының жаңадан құрастырылған және 1942 жылғы дыбыс қосылған қайта шығарылған нұсқалары Criterion Collection арқылы Blu-ray форматында жарық көрді. Бұл жинаққа Чаплиннің өмірбаяны мен зерттеушісі Джеффри Вэнстің жаңа аудио түсіндірмесі енгізілді.

Танымал мәдениетте

Кинодағы Кішкентай саяхатшы кейіпкерінің "домалақ биі" кино тарихындағы ең есте қаларлық сахналардың бірі саналады; алайда, Роско Арбакл 1917 жылы Бастер Китонмен бірге түскен "Руф Хаус" фильмінде осыған ұқсас нәрсе жасаған. Керли Ховард 1935 жылы "Үш дос" фильмінде "Вискиімді кешіріңіз" атты шағын құрмет көрсеткен. Анна Каринаның "Bande à part" фильміндегі кейіпкері, атақты би сахнасынан бұрын осыған сілтеме жасайды. Жақында Роберт Дауни-кіші 1992 жылы түскен "Чаплин" фильмінде Чарльз Чаплин рөлінде оны қайтадан орындады, онда фильмнің түсірілуі қысқаша көрсетіледі; Джонни Депптің кейіпкері 1993 жылы "Бенни мен Джун" фильмінде; 1994 жылы "Симпсондар" эпизодындағы "Леди Бувьедің жары"; және Эми Адамстың кейіпкері "Мұңдықтар" фильмінде. "Қапастың шетіндегі ілініскен кабина" (жоғарыдағы бейнеде 1:19-дан басталады) екі үнді фильмінде қолданылған: "Майкл Мадана Кама Раджан" және "Қош келдіңіз".