Кіріспе
Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу процестерін бағалау
Жүгерімділік деңгейі моделі (CMM) – АҚШ Қорғаныс министрлігімен келісімшарт жасасқан ұйымдардан жиналған деректерді зерттеу нәтижесінде 1986 жылы жасалған даму моделі. Бұл зерттеуді Қорғаныс министрлігі қаржыландырған. "Жүгерімділік" термині процестердің формалдылығы мен оңтайландыру дәрежесін көрсетеді – импровизацияланған тәжірибеден бастап, ресми түрде анықталған қадамдарға, басқарылатын нәтижелерге дейін, сонан соң процестерді белсенді түрде оңтайландыруға дейін. Модельдің мақсаты – қолданыстағы бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу процестерін жақсарту, бірақ оны басқа процестерге де қолдануға болады. 2006 жылы Карнеги Меллон университетінің Бағдарламалық инженерия институты CMM-нің орнына келген және оның кейбір кемшіліктерін жойған Capability Maturity Model Integration-ді (Жүгерімділік деңгейі моделінің интеграциясы) әзірледі.
The Capability Maturity Model (CMM) is a development model created in 1986 after a study of data collected from organizations that contracted with the U. S. Department of Defense, who funded the research. The term "maturity" relates to the degree of formality and optimization of processes, from ad hoc practices, to formally defined steps, to managed result metrics, to active optimization of the processes. The model's aim is to improve existing software development processes, but it can also be applied to other processes. In 2006, the Software Engineering Institute at Carnegie Mellon University developed the Capability Maturity Model Integration, which has largely superseded the CMM and addresses some of its drawbacks.
Шолу
Қабілеттілік Жетілу Моделі бастапқыда мемлекеттік мердігерлердің келісімшарт бойынша бағдарламалық жасақтама жобасын іске асыру процестерінің мүмкіндіктерін объективті бағалау құралы ретінде әзірленді. Модель, бірінші рет IEEE Software журналында және кейіннен Уотс Хамфридің 1989 жылғы «Бағдарламалық процесті басқару» кітабында сипатталған процестік жетілу аясына негізделген. Ол кейіннен 1993 жылы есеп ретінде және 1995 жылы сол авторлардың кітабы түрінде жарияланды. Модель бағдарламалық жасақтаманы дамыту саласынан шыққанмен, ол жалпы бизнес процестерін жақсартуға көмектесетін модель ретінде де қолданылады және сонымен қатар, әлемнің көптеген елдеріндегі мемлекеттік кеңселерде, коммерцияда және өнеркәсіпте кеңінен пайдаланылады.
Бағдарламалық қамтамасыз ету процестеріне қажеттілік
1980 жылдары компьютерлерді пайдалану кеңірек тарады, икемдірек және арзан болды. Ұйымдар компьютерлік ақпараттық жүйелерді енгізе бастады, нәтижесінде бағдарламалық құралдарды жасауға деген сұраныс күрт өсті. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу процестерінің көптегені бастапқы сатысында болды, стандартты немесе "үздік тәжірибе" әдістері анықталмаған еді. Осының салдарынан, өсумен бірге қиындықтар да артты: жобалардың сәтсіздікке ұшырауы жиі кездесті, компьютерлік ғылым саласы әлі де дамудың алғашқы кезеңінде болды, ал жобалардың көлемі мен күрделілігі жоспарланған бюджет шегінде сапалы өнімді ұсыну үшін нарықтың мүмкіндіктерін асып кетті. Эдвард Юрдон, Ларри Константин, Джеральд Вайнберг, Том ДеМарко және Дэвид Парнас сияқты мамандар бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу процестерін кәсіби деңгейге көтеру мақсатында зерттеу нәтижелерін жариялаған мақалалар мен кітаптар шығара бастады. 1980 жылдары АҚШ әскери жобаларының бірнешесі, бағдарламалық құралдарды субподрядқа берген компаниялардың қатысуымен, бюджеттен шығып, жоспарланған мерзімнен қаптап кешікті, тіпті аяқталмай қалды. Мұның себебін анықтау үшін АҚШ Әуе күштері Software Engineering Institute (SEI) институтында зерттеу жүргізуге қаржы бөлді.
Алдын ала
ІТ саласында кезеңдік жетілу моделінің алғашқы қолданылуы CMU/SEI-ге емес, Ричард Л. Ноланға тиесілі. Ол 1973 жылы ІТ ұйымдарының өсу сатылары моделін жариялаған. Уотс Хамфри IBM-дегі 27 жылдық еңбек жолының соңғы кезеңдерінде процестердің жетілу концепцияларын әзірлеуді бастады.
Жеткіліктілік модельінің интеграциясы
CMM моделін бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде қолдану кейде мәселелі болып келді. Ұйым ішінде және одан тысқары біріктірілмеген бірнеше модельдерді қолдану оқыту, бағалау және жақсарту шараларында қымбатқа түсуі мүмкін. Capability Maturity Model Integration (CMMI) жобасы бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу процестерінде көптеген модельдерді пайдалану мәселесін шешу үшін құрылды, осылайша CMMI моделі CMM моделін ескірді, бірақ CMM моделі әлі де жалпы теориялық процестік мүмкіндіктер моделі ретінде қолданылады. 2016 жылы CMMI жауапкершілігі Ақпараттық жүйелерді аудит және бақылау қауымдастығына (ISACA) берілді. ISACA кейіннен 2021 жылы CMMI v2.0 нұсқасын шығарды. Ол 2023 жылы CMMI v3.0 нұсқасына жаңартылды. CMMI енді процестік архитектураға көбірек назар аударады, ол әдетте процестік схема түрінде іске асырылады. CMMI-нің нұсқаларын қазір тек жазылу арқылы ғана алуға болады.
Басқа процестерге бейімделген
CMM бастапқыда мемлекеттік мердігерлердің келісімшарт бойынша бағдарламалық жасақтама жобасын орындау мүмкіндігін бағалау құралы ретінде ойластырылған. Бағдарламалық қамтамасыз етуді дамыту саласынан туындағанмен, ол ИС/ИТ (және басқа) ұйымдарындағы процестердің жетілу деңгейінің жалпы моделі ретінде (мысалы, ІТ-қызметтерді басқару процестері) кеңінен қолданылып келеді және қолданыла береді.
Мерзімділік үлгілері
Жетілу моделін – ұйымның мінез-құлқы, тәжірибесі және процестері қажетті нәтижелерді сенімді және тұрақты түрде қаншалықты жақсы қамтамасыз ететінін сипаттайтын құрылымдалған деңгейлер жиынтығы ретінде қарастыруға болады. Жетілу моделін салыстыру үшін өлшемдеме ретінде және түсінуге көмек ретінде пайдалануға болады, мысалы, ортақ белгісі бар әртүрлі ұйымдарды салыстыру үшін. CMM мысалында, салыстыру негізі – ұйымдардың бағдарламалық құралдарды әзірлеу процестері болар еді.
Сын-пікір
Бұл модель бастапқыда мемлекеттік мердігерлердің бағдарламалық жобаны орындау қабілетін бағалау үшін жасалған. Ол осы мақсатта қолданылды және оған сай болуы мүмкін, бірақ сыншылар CMM бойынша процестік жетілгендік деңгейі табысты бағдарламалық жасақтаманы дамыту үшін міндетті емес екенін көрсетті.