Кіріспе

Австралиялық ғалым, американдық футболшы.

Тим ван Гелдер – Austhink Software компаниясының негізін қалаушылардың бірі және Austhink Consulting компаниясының басқарушы директоры. Ол Австралияда дүниеге келген және Мельбурн университетінде білім алған (BA, 1984). Питтсбург университетінен докторлық диссертациясын қорғаған (1989). Ол Индиана университетінде және Австралия Ұлттық университетінде академиялық қызмет атқарды, содан кейін Австралия Ғылыми-зерттеу Кеңесінің QEII ғылыми гранты бойынша Мельбурнға оралды. 1998 жылы ол академиялық жұмысты жартылай уақытқа дейін қысқартты, бұл оған жеке оқыту және консалтинг қызметтерін жүргізуге мүмкіндік берді, ал 2005 жылы Austhink Software компаниясында толық уақыт жұмыс істей бастады. 2009 жылы Austhink Consulting компаниясының бас директоры болып тағайындалды. Қазіргі таңда Мельбурн университетіндегі SWARM жобасын бірлесіп басқарады.

Зерттеу

Ван Гелдердің зерттеулері үш негізгі кезеңге бөлінеді: таратылған өкілдік туралы докторлық диссертациялық зерттеуі, одан кейінгі динамика мен танымға қатысты зерттеулері және қазіргі кездегі ойлау дағдыларын зерттеуі.

Таратылған өкілдік

Джон Хогеландтың ғылыми жетекшілігімен аяқталған және "Таралған бейнелеу" (1989) деп аталған докторлық диссертациясында ван Гелдер таралған бейнелеудің жалпы ұғымын тұңғыш рет жан-жақты зерттеп, оны тіл және суреттік бейнелеумен қатар үшінші негізгі бейнелеу түрі деп сараптады.

Динамика және таным

Ван Гелдер когнитивтік ғылымда динамизм немесе динамикалық танымның қолдаушысы. Бұл – динамикалық жүйелер теориясы адам танымын түсіндіру үшін «компутациялық» модельге қарағанда жақсы модель (немесе метафора) ұсынатын таным теориясы. Мысалы, Ватт регуляторы адамның ойлау жолын Тьюринг машинасы сияқты компьютерге қарағанда жақсы бейнелейді. Индиана университетіндегі алғашқы тұрақты академиялық қызметінде ван Гелдерге Роберт Порт, Джеймс Таунсенд, Эстер Телен және Линда Б. Смит сияқты зерттеушілердің әсері зор болды, олар когнитивтік процестерді зерттеу үшін динамикалық жүйелер құралдарын қолдана отырып, динамикалық тұрғыдан танымды зерттеді. Ван Гелдер динамикалық тәсілге философиялық тұрғыдан түсініктеме беретін мақалалар сериясын жариялады, оның шыңы 1998 жылғы «Жүркіндік және ми ғылымдары» басылымындағы мақаласы болды, онда ол танымға динамикалық тәсілді ұсынып, оны таным – цифрлық есептеу деген басым гипотезаға тең деңгейдегі кең эмпирикалық гипотеза ретінде қарастыру қажет екенін айтты. Өзінің ең танымал «Егер есептеу болмаса, таным қандай болуы мүмкін?» деген мақаласында ван Гелдер Ватт регуляторын модель ретінде пайдаланып, оны Тьюринг машинасымен салыстырды. Ван Гелдер динамикалық тәсілдің көрнекті қолдаушыларының бірі ретінде танылды, тіпті ол осы радикалды ұстанымнан ашық бас тартса да, антирепрезентационализмнің жақтаушысы ретінде белгілі болды.

Бейресми ойлау қабілеті

1998 жылдан бері ван Гелдердің зерттеулері негізінен бейресми ойлау және сыншыл ойлауға арналған. Атап айтқанда, ол осы дағдыларды жақсартуға бағытталған тәсілді әзірлеп, бағалап келеді, ол әртүрлі атаулармен белгілі – "Ақыл-ой әдісі" және LAMP ("Аргумент картасын жасау бойынша көп практика"). Ван Гелдердің басты идеясы – бейресми ойлау дағды екендігі, демек, ол басқа дағдылар сияқты жақсаруға тиіс. Жоғары деңгейдегі дағдыларды меңгерудің жетекші теориясына сәйкес, маңызды фактор – кең ауқымды "саналы жаттығу" (Эрикссон). Ван Гелдер және оның әріптестері саналы жаттығулар бейресми ойлау дағдыларын айтарлықтай арттыратынын көрсетті. LAMP тәсіліндегі басты практикалық мәселе – студенттерге ойлау дағдыларын кеңінен саналы жаттығу арқылы дамытуға мүмкіндік беру болды. Осы қиындыққа қарсы тұру үшін ван Гелдер және оның әріптесі Энди Булка аргумент карталау бағдарламалық құралдарын Reason!Able (2000) және Rationale (2006) жасады. Ван Гелдер осы бағдарламалық құралдарды бірінші курс студенттеріне арналған "Сыншыл ойлау: Ақыл-ой өнері" философиялық пәнін оқыту үшін пайдаланады, бұл студенттердің сыншыл ойлау қабілетінде айқын жетістіктерге (0.7-ден 0.85 стандарттық ауытқуға дейін) қол жеткізеді, бұл нәтиже семестр басында және соңындағы сынақтар арқылы өлшенеді, сондай-ақ Мельбурн университетінде оқитын және оқымайтын бірдей жастағы студенттердің бақылау тобы қолданылады.