Британдық өнер тарихшысы Николас Серотаның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ағылшын өнер тарихшысы

The Hon. Сэр Николас Эндрю Серота (27 сәуір 1946 жылы туған) – британдық өнер тарихшысы және куратор. 1988 жылдан 2017 жылға дейін Тейт мұражайының директоры болған Серота қазіргі уақытта Англияның Өнер кеңесінің төрағасы болып табылады, бұл қызметті ол 2017 жылдың ақпанынан бері атқарып келеді. Серота бұрын Оксфордтағы Заманауи өнер мұражайының және Лондондағы Уайтчепель галереясының директоры қызметін атқарды, содан кейін 1988 жылы Тейт мұражайының директоры болды. Ол сонымен қатар 2007 жылға дейін Тернер сыйлығының қазылар алқасының төрағасы болды.

Ерте өмір

Солтүстік Лондонның Хэмпстед қаласында туып өскен, Стэнли Серота мен Беатрис Катц Серотаның жалғыз ұлы. Оның әкесі инженер-құрылысшы, ал анасы мемлекеттік қызметкер болған, кейіннен өмірлік пэр және Гарольд Уилсон үкіметіндегі Денсаулық сақтау министрі, сондай-ақ жергілікті басқару органдарының омбудсмені қызметін атқарды. Оның кіші әпкесі, құрметті Джудит Серота, өнер саласында жұмыс істейді және ол Фрэнсис Пьюге үйленген. Серота Хабердашерс Аске мектебінде білім алған (онда мектеп капитаны болды), содан кейін Кембридж қаласындағы Крайст колледжінде экономика мамандығын оқыды, бірақ кейін өнер тарихына ауысты. Ол Майкл Китсон мен Анита Брукнердің жетекшілігімен Лондондағы Куртольд өнер институтында магистр дәрежесін аяқтады; оның диссертациясы Дж.М.У. Тернердің туындыларына арналған. 1970 жылы Серота Ұлыбританияның Көркемөнерлер кеңесінің бейнелеу өнері бөліміне аймақтық көрмелер ұйымдастырушысы болып қабылданып жұмыс істеді. 1973 жылы Оксфорд қаласындағы қазіргі заманғы өнер мұражайының (қазіргі Оксфордтың заманауи өнер мұражайы) директоры болып тағайындалды, онда ол Жозеф Бойздің туындыларының алғашқы көрмесін ұйымдастырды және Александр "Сэнди" Найрнмен жұмыс қарым-қатынасын орнатты, ол келесі жылдары әртүрлі жобаларда осымен бірге жұмыс істеді.

Уайтчепелдің директорлығы

1976 жылы Серота Лондонның Ист-Энд аймағындағы Уайтчепель галереясының директоры болып тағайындалды. Уайтчепель жақсы танымал болғанмен, ресурстардың жетіспеуінен қиындықтарды бастан өткерді. Серота Уайтчепельде Дженни Ломакс (кейін Камден өнер орталығының директоры), Марк Фрэнсис (кейін Гагосиан галереясының өкілі) және Шина Вагстафф (кейін Tate Modern бас кураторы) сияқты маман командасын құрды. Ол Карл Андре, Ева Гессе және Герхард Рихтердің көрмелерін ұйымдастырды, сондай-ақ Антони Гормли сияқты жаңа таланттардың алғашқы туындыларын көрсетті. 1976 жылы Серота Trumans сыра зауыты ұйымдастырған өнер байқауының қазылына қатысты. 1980 жылы Сэнди Найрннің көмегімен 20 ғасыр британдық мүсіншілігінен екі бөлімді көрме ұйымдастырды. 1981 жылы Норман Розенталь және Христос Йоахимидпен бірлесіп Корольдік академия үшін «Сызбадағы жаңа рух» көрмесін өткізді. Серотаның әкімшісі Ловидей Шевелл көмектескен бұл көрмелер баспасөз тарапынан көбінесе теріс пікірлерге ұшырады, олар заманауи авангард өнеріне ерекше жағымсыз реакция білдірді. Осылайша Серота ағылшын элитасынан біршама алшақтады, бірақ халықаралық өнер әлемінде беделін арттырды. 1984–1985 жылдары Серота Уайтчепель галереясын 12 айдан астам уақытқа жаңғырту үшін жапты. Архитекторлар Colquhoun & Miller жобалаған бірінші қабаттағы галерея, мейрамхана, лекция залы және басқа да бөлмелерді салуға мүмкіндік беретін жер учаскесі сатып алынды. Жоба кеңінен мақұлданғанымен, 250 000 фунт стерлинг тапшылыққа тап болды. 1987 жылы Серота суретшілерден қайырымдылыққа берілген туындыларды аукционға сату арқылы 1,4 миллион фунт стерлинг жинады, осы қаражатты қарызды өтеуге және болашақта коммерциялық қолдауға ие болмайтын, дәстүрлі емес туындылардың көрмелерін ұйымдастыруға арналған қор құруға жұмсады.

Тейт мұражайының директоры

Тейт директоры лауазымына үміткерлердің ішінен Норман Розенталь мен Джулиан Сполдинг секілділерді қамтитын қысқа тізімге іліккендер Тейтке жеті жылдық жоспар дайындауды сұрады. Серотаның A4 форматындағы екі бетке сыйған баяндамасы «Қиындыққа батыл қадам жасау» деп аталды. Ол Тейт жұмысының түрлі салаларын талдап, шектеулі үкіметтік қаржы қолдауы, мемлекеттік сектор басқару үміттерінің өзгеруі және өнер нарығындағы бағаның өсуі салдарынан туындаған жақын арадағы дағдарысқа қарсы болашақ стратегияларды ұсынды. Ол Тейт мұражайының көптеген салаларын жаңғырту қажет деп санайды және галереяны жақсы көретіндердің, бірақ жеткілікті құрметтемейтіндердің бар екенін қорытындылады. Тейт мұражайының төрағасы сэр Ричард Роджерс бұл ұсынысты ең жақсысы деп есептеді. 1995 жылы Тейт мұражайы бұрынғы Банксайд электр станциясын Tate Modern құру үшін қайта жаңартуға 52 миллион фунт стерлинг алды. Жұмыстың соңғы құны 135 миллион фунт стерлингке жетті, ал Серота жекелеген көздерден қаражат тауып, тапшылықты толықтырды. Tate Modern 2000 жылдың мамыр айында ашылып, Лондонның маңызды туристік орталықтарының біріне айналды. Луиза Буржуа мен Аниш Капурдың жаңа туындыларын ұсынумен қатар, галерея Дональд Джадд, Пикассо, Матисс және Эдвард Хоппердің сәтті көрмелеріне де негіз болды. 2000 жылдың 21 қарашасында Серота Лондонда Димблби лекциясын оқыды, онда 1987 жылғы мемлекеттік қызметтерге қатысты сауалнама туралы айтты. Сауалнамада Тейт галереясының директорының жалақысы Ұлттық галерея сияқты ірі мұражайлардың директорларының жалақысымен теңестірілген, себебі бұрынғысы «қазіргі заманғы өнердің өте қиын мәселесімен айналысуға тиіс». Ол бұл мәселені былай түсіндірді: «Визуалды мәдениеттің барлық саласына, соның ішінде дизайн мен сәулетке қызығушылық артып келе жатқанмен, қазіргі заманғы өнер тудырған қиындықтар жойылған жоқ. Өткен жылғы Тернер сыйлығына байланысты жарияланған мақалаларды еске түсірейік: «Жоғары мәртебе, бірақ ешқандай еңбек жоқ» (The Sunday Telegraph), «Тейт трендтері келемездейді» (Eastern Daily Press) және менің сүйікті мақалам: «1000 жыл бойы өнер біздің ұлы өркениетіміздің күші болды. Бүгінде тұздалған қойлар мен лас төсек бізді барбаростарға айналдыру қаупін тудырып отыр» (The Daily Mail). Бұл газеттер өз оқырмандарының пікірін білдіре ме? Менің ешқандай күмәнім жоқ. Адамдар жаңа ғимараттардың көрінісіне қызығушылық танытуы мүмкін, мұражайға барып, айналаға қарап, эспрессо немесе шарап ішіп, кітап немесе суретшінің футболкасын сатып алудан ләззат алуы мүмкін. Көптеген адамдар мұражайды мақтауға қуанады, бірақ оның мазмұнына күмәнмен қарайды. 1998 жылы Серота «Кобальт операциясын» жоспарлады, ол 1994 жылы Франкфурттағы галереяға қарыз ретінде берілген кезде Тейт мұражайынан ұрланған екі Тернер картинасын құпия түрде қайта сатып алуды көздеді. Суреттер 2000 және 2002 жылдары табылды. 2005 жылдың желтоқсанында Серота «Жоғарғы бөлме» картинасын сатып алуға арналған 75 000 фунт стерлингтік грант алу үшін Өнер қорына (NACF) жалған ақпаратпен толтырылған өтініш нысанын тапсырғанын мойындады, Тейт мұражайы жұмысты сатып алуға міндеттеме бермегенін (гранттың талабы) мәлімдеді, ал ол бұрыннан-ақ бірнеше ай бұрын 250 000 фунт стерлинг төлеген еді. Ол мұны «өзінің ойындағы қателік» деп түсіндірді. NACF Тейт мұражайына грантты сақтап қалуға рұқсат берді. 2006 жылы Қайырымдылық комиссиясы Тейт мұражайының сатып алу және ұқсас сенімгерлік сатып алулар бойынша қайырымдылық заңын бұзғанын (бірақ қылмыстық заңды емес) анықтады, соның ішінде Серота директорлық лауазымға тағайындалғанға дейін жасалған сатып алулар да бар еді. «Дейли телеграф» газеті бұл үкімді «ұлттың ең ірі мәдени мекемелерінің бірін басқаруға қатысты ең ауыр айыптамалардың бірі» деп атады. 2008 жылдың сәуірінде стукист суретші Чарльз Томсон премьер-министрдің веб-сайтында Серотаның Тейт директоры лауазымына қарсы петиция бастады. 2016 жылдың қыркүйегінде Тейт мұражайы Серотаның 2017 жылы директорлық лауазымынан кететінін және 2017 жылдың 1 ақпанынан 2025 жылдың 31 қаңтарына дейін Англияның Өнерлер кеңесінің директоры болып тағайындалатынын хабарлады. Серотаның орнын Мария Балшоу иеленді.

The short listed candidates for the Tate directorship, who included Norman Rosenthal and Julian Spalding, were asked to prepare a seven year scheme for the Tate. Serota's submission, on two sides of A4 paper, was titled "Grasping the Nettle". It analysed the various areas of Tate work and proposed future stratagems to deal with the imminent crisis caused by restricted government financial support, changing public sector management expectations and increasing art market prices. He saw many areas of the Tate's operations in need of overhaul, and concluded that the gallery was loved, but not respected enough. Tate Chairman, Sir Richard Rogers considered this by far the best proposal submitted. In 1995, Tate received £52 million towards the conversion of the former Bankside Power Station to create Tate Modern. The final cost was £135 million; Serota managed to secure the funds to make up the shortfall from a range of private sources. Tate Modern opened in May 2000 and quickly became a major tourist fixture of London. As well as housing acclaimed new works by Louise Bourgeois and Anish Kapoor, the Gallery has also provided the base for successful exhibitions of Donald Judd, Picasso, Matisse and Edward Hopper. On 21 November 2000, Serota gave the Dimbleby Lecture in London starting by telling of a 1987 Civil Service enquiry which ranked the pay of the Tate Gallery director with that of larger museums such as the National Gallery, because the former "has to deal with the very difficult problem of modern art." He explained it thus:cquote|For in spite of much greater public interest in all aspects of visual culture, including design and architecture, the challenge posed by contemporary art has not evaporated. We have only to recall the headlines for last year's Turner Prize. "Eminence without merit" (The Sunday Telegraph). "Tate trendies blow a raspberry" (Eastern Daily Press), and my favourite, "For 1,000 years art has been one of our great civilising forces. Today, pickled sheep and soiled bed threaten to make barbarians of us all" (The Daily Mail). Are these papers speaking the minds of their readers? I have no delusions. People may be attracted by the spectacle of new buildings, they may enjoy the social experience of visiting a museum, taking in the view, an espresso or glass of wine, purchasing a book or an artist designed t shirt. Many are delighted to praise the museum, but remain deeply suspicious of the contents. In 1998, Serota conceived "Operation Cobalt", the secret buy back of two of the Tate's Turner paintings that had been stolen in 1994 while they were on loan to a gallery in Frankfurt. The paintings were recovered in 2000 and 2002. In December 2005, Serota admitted that he had submitted an application form with false information to the Art Fund (NACF) for a £75,000 grant to go towards buying the painting The Upper Room, stating that the Tate had made no commitment to purchase the work (a requirement of the grant), whereas they had already paid a first instalment of £250,000 several months previously. He attributed this to "a failing in his head". The NACF allowed the Tate to keep the grant. In 2006, the Charity Commission ruled the Tate had broken charity law (but not criminal law) over the purchase and similar trustee purchases, including ones made before Serota's directorship. The Daily Telegraph called the verdict "one of the most serious indictments of the running of one of the nation's major cultural institutions in living memory". In April 2008, Stuckist artist Charles Thomson started a petition on the Prime Minister's website against Serota's Tate directorship. In September 2016, the Tate announced that Serota would step down as director in 2017, and he would become director of Arts Council England, for the term 1 February 2017 to 31 January 2025. Serota was succeeded at the Tate by Maria Balshaw.

Реакциялар

Серотаға Platform және Liberate Tate ұйымдары Tate мұражайына BP компаниясынан демеушілік көлемін арттырғаны үшін сын айтты. Олардың талаптарын Tate мұражайының 8000 мүшесі мен келушісі, сондай-ақ Конрад Аткинсон сияқты суретшілер қолдады. "Дипвотер Хоризонт" мұнай апаты кезінде BP компаниясының демеушілігі туралы сұрақтарға Серёта: "Біз олардың қазір қиындыққа тап болғанын жақсы түсінеміз, бірақ достарыңыз қиындыққа тап болғанда оларды тастамайсыз" деп жауап берді. Көркемсурет сыншысы Брайан Сеуэлл 1990 жылдардағы танымал BritArt қозғалысын атау үшін "Серота тенденциясы" деген сын айтушы сөзді қолданды, бұл қозғалыс Серётаның Tate мұражайы мен Чарльз Саатчи сияқты коллекционерлерге ұнаған. 1999 жылы құрылғаннан бері Stuckist өнер тобы Серётаға қарсы науқан жүргізіп келеді, ол топтың негізін қалаушы Чарльз Томсонның сатирикалық картинасы "Сэр Николас Серота сатып алу туралы шешім қабылдайды" (2000) – бұл топтың ең танымал туындыларының бірі және қозғалыстың "визиттік карточкасы" саналады. 2004 жылы Уокер өнер галереясында өткен "The Stuckists Punk Victorian" көрмесінде Серёта "келуі ең аз мүмкін адам" деп аталды, онда Томсонның картинасымен қоса, оны және Tate мұражайын сатиралық тұрғыдан бейнелейтін жұмыстардың қабырғасы болды. Шындығында, ол көрмеге келіп, суретшілермен кездесіп, олардың жұмыстарын "жанды" деп сипаттады. 2005 жылы Stuckist өнер тобы Уокер көрмесінен 160 картинаны Tate мұражайына сыйға беруді ұсынды. Серёта Stuckist өнершілеріне жазған хатында бұл жұмыстардың "жетістігі, жаңашылдығы немесе ойлаудың түпнұсқалығы тұрғысынан ұлттық коллекцияда мәңгілік сақталуға лайықты сапаға ие емес" екенін айтты және "Британның ең маңызды коллекцияларының бірін елемегені" айыптамасына ұшырады.

Жеке өмір

1973 жылы Серота Анжела Бевериджге үйленді (1995 жылы ажырасты), олардың Аня және Бет есімді екі қызы бар. 1997 жылы ол куратор және өнер әкімшісі Тереза Глидоуге үйленді, одан оның екі өгей қызы бар. Сэр Николас және леди Серота уақыттарын Лондондағы Кингс-Кросс және Корнуоллдағы үйлері арасында бөліседі.