Кіріспе
Видео ойын контроллері үшін енгізу құрылғысы. D-пад (бағыттық панельдің қысқартылған атауы) – жайпақ, көбінесе бас бармақпен басқарылатын бағытты басқару құралы. D-падтар дерлік барлық қазіргі заманғы геймпадтарда, портативті ойын консольдерінде және аудиовизуалды құрылғылардың қашықтан басқару пульттерінде кездеседі. Олар төрт ішкі түйме арқылы жұмыс істейтіндіктен (90° бұрышпен орналасқан), көптеген D-падтар дискретті, үздіксіз емес бағыттарды ұсынады – әдетте жоғары, төмен, сол және оңға дейін, ал кейде екі түйме комбинациясы арқылы аралық диагональдарды да ұсынады. D-падтар аналогтық таяқшаларға қарағанда аз икемді болғанымен, жоғары дәлдікке ие және бас бармақтың минималды қозғалысымен басқаруға болады. Олар салыстырмалы түрде аз күтімді қажет етеді және олардың ықшам пішіні оларды портативті құрылғылар үшін өте қолайлы етеді. D-падтар калькуляторлар, жеке цифрлік көмекшілер (PDA), ұялы телефондар және автомобильдердегі стерео жүйелер сияқты электрондық құрылымдардың әртүрлі түрлерінде қолданылған.
A D pad (short for directional pad) is a flat, typically thumb operated, directional control. D pads are found on nearly all modern gamepads, handheld game consoles, and audiovisual device remote controls. Because they operate using four internal push buttons (arrayed at 90° angles), the vast majority of D pads provide discrete, rather than continuous, directional options—typically limited to up, down, left, and right, and sometimes offering intermediate diagonals by means of two button combinations. Although D pads offer less flexibility than analog sticks, they offer high accuracy and can be manipulated with minimal movement by the thumb. They require comparatively little maintenance and their minimal profile makes them ideal for portable devices. D pads have appeared on diverse forms of electronic equipment including calculators, PDAs, mobile phones, and car stereos.
Тарих
D-падтың алғысы - Gremlin's Blockade (1976) және SNK's Vanguard (1981) сияқты аркадалық бейнеойындарда қолданылған төрт бағытты батырмалар. Видео ойын консоліндегі стандартты D-падтың алғысы Intellivision-да қолданылған, ол 1980 жылы Mattel Electronics компаниясымен шығарылған. Intellivision-ның бірегей контроллері үй консоліндегі джойстикке алғашқы балама болды – бас бармағымен басып, 16 бағытта қозғалуға мүмкіндік беретін айналмалы дөңгелек төсеме. D-падтың алғысы Entex-тің қысқа ғұмырлы "Select A Game" картриджге негізделген қолмен ұсталатын жүйесінде де пайда болды; ол солға, оңға, жоғары және төменге орналасқан, бірікпеген батырмаларды, әрекет батырмаларының қатарынан солға қарай тізілген күйде көрсетті. Осыған ұқсас бағытты батырмалар Atari Game Brain, Atari 2600-дың алғашқы нұсқасы, сондай-ақ VideoMaster Star Chess сияқты кейбір ерте арнайы ойын консольдарында қолданылды. D-падқа ұқсас контроллер 1981 жылы қолмен ұсталатын ойын жүйесінде пайда болды: Milton Bradley-дің Microvision-дегі Cosmic Hunter; ол ортасында бесінші батырмасы бар төрт бағытты батырмадан тұрды, барлығы бір резеңке мембрананың астында орналасқан. Nintendo-ның танымал "крест тәрізді" дизайнын 1982 жылы Гунпей Йокой өзінің қолмен ұсталатын Donkey Kong ойыны үшін жасады. Бұл дизайн кейінірек Game & Watch ойындары үшін танымал болды, бірақ бұрын енгізілген бірікпеген D-пад стилі әртүрлі келесі Game & Watch ойындарында, соның ішінде Super Mario Bros. қолмен ұсталатын ойынында да қолданыла берді. Бұл ерекше дизайн патенттелді және кейіннен Технология және Инженерлік "Эмми" сыйлығын жеңіп алды. Бастапқыда Game & Watch қолмен ұсталатын ойындары үшін ықшам контроллер ретінде жоспарланған, Nintendo Йокойдың жаңартылған дизайнының кәдімгі консольдар үшін де қолайлы екенін түсінді, сондықтан Nintendo D-падты өте табысты Famicom / Nintendo Entertainment System-нің (алғаш 1983 жылы шығарылған) стандартты бағытты басқару құралы етіп белгіледі, оны "+Control Pad" деп атады. Содан бері барлық ірі бейнеойындар консольдерінде контроллерлерінде әлдебір пішіндегі D-пад болды, 2017 жылғы Nintendo Switch-ке дейін, ол жиынтықтағы Joy-Con контроллерінде бұрынғы төрт батырмалы дизайнды пайдаланды, бұл әрбір Joy-Con-ды көп ойыншылы ойындар үшін жеке контроллер ретінде пайдалануға мүмкіндік берді: қосымша Switch Pro контроллері және тек қолмен ұсталатын Nintendo Switch Lite әдеттегі D-падты сақтап қалды. Nintendo патентін бұзудан сақтану үшін көптеген контроллер өндірушілері D-пад үшін шеңбер пішіндес крестті пайдаланады. 1984 жылы жапондық Epoch компаниясы Epoch Game Pocket Computer деп аталатын қолмен ұсталатын ойын жүйесін жасады. Ол D-падпен жабдықталған, бірақ ол өз уақытында танымал болмады және көп ұзамай жоғалып кетті. 1988 жылы Sega Mega Drive шығарылғаннан кейін Sega жазғышты сипаттау үшін "D батырмасы" терминін енгізді, бұл терминді Sega Genesis контроллерлерін сипаттаған нұсқаулықтарда және басқа да материалдарда қолданды. Алайда, аркадалық ойындар джойстиктерді пайдалануды жалғастырды. Қазіргі заманғы консольдар, Nintendo 64 бастап, D-пад пен ықшам бас бармақпен басқарылатын аналогтық таяқшаны ұсынады; ойынға байланысты, басқарудың бір түрі екіншісінен артық болуы мүмкін. Көптеген жағдайларда, бас бармақты пайдаланатын ойындарда D-пад қосымша батырмалар жиынтығы ретінде қолданылады, олардың төртеуі де әдетте бір міндетке, мысалы, заттарды пайдалануға бағытталған. Аналогтық таяқшасыз да кейбір бағдарламалық құралдар D-падтың 8 бағыттық мүмкіндіктерін сегіз жеке батырма ретінде пайдаланады, олар бағытқа немесе экрандағы қозғалысқа байланысты емес. Мысалы, Nintendo DS үшін Jam Sessions, ойнау кезінде музыкалық аккордтарды таңдау үшін D-падты пайдаланады.
Ойын емес жабдықтар
D-падтар бірнеше мәзірге бағытталған құрылғыларда қарапайым навигациялық құрал ретінде кездеседі; ойын құрылғыларындағыларына сырттай ұқсас болғанымен, олар нақты уақытты басқаруға бейімделмеген, сондықтан көбінесе бір уақытта бір бағыттан ғана сигнал қабылдай алады. Көптеген, бірақ барлығы емес, мұндай үлгілерде түймелердің ортасында, әдетте "Enter", "OK" немесе осы сияқты жазуы бар батырма болады. Кейбір ескі құрылғыларда D-падтар болмайды, олардың орнына қарапайым бір осьті, жоғары/төмен немесе сол/оң бағытты жапсырмалар орналасқан. Кейбір қашықтан басқару құрылғыларында D-падты сигналды қабылдайтын қабылдағыш арқылы роботты басқару үшін де пайдалануға болады. Қашықтан басқару құрылғыларында D-падтағы батырмалар басқа батырмалар сияқты жұмыс істейді және көбінесе экрандағы мәзірлерде шарлау үшін қолданылады. Бастапқыда кең тарамаған болса да, DVD форматының сәттілігі 2000 жылдар шамасында D-падтары бар қашықтан басқару құрылғыларының кеңінен қолжетімді болуына әкелді, және қазіргі кездегі көптеген мәзірге бағытталған тұтынушы электроника құрылғылары қашықтан басқару пультінде (және кейде құрылғының өзінде) D-падты қамтиды. Сонымен қатар, көптеген кішкентай есептеу және байланыс құрылғылары, әсіресе жеке цифрлік көмекшілер (PDA), ұялы телефондар және GPS қабылдағыштары D-падты мәзірде шарлау үшін ғана емес, сонымен қатар джойстик немесе тышқан сияқты жалпы енгізу құрылымы ретінде де пайдаланады. Қашықтан басқару құрылғыларындағы сияқты қарапайым үлгілер кейбір калькуляторларда, әсіресе ғылыми және график салу калькуляторларында кездеседі, олар D-падты көп қатарлы экрандарда курсорды басқару, сондай-ақ кіріс/шығыс деректерін шақыру, мәзірде шарлау және кейде экранға тікелей қол жеткізу үшін пайдаланады (әсіресе график салу калькуляторларында D-падты қолданып, көрсетілген графиктегі нақты нүктелердегі мәндерді анықтауға болады). Бағдарламаланатын құрылғыларда D-падты тікелей бағдарламалауға болады, осы арқылы оны ойын немесе көрсеткішті басқару құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік туады.