Кіріспе
Нидерландының муниципалитеті және аралы Амеланд (; Батыс фриз тілінде: It Amelân) – Нидерландының солтүстік жағалауындағы Батыс фриз аралдарының бірі және муниципалитет. Ол негізінен құм төбелерден тұрады және Батыс Фризияның үшінші ірі аралы болып табылады. Батысында Тершеллинг, шығысында Шиермонниког аралдарымен шектеседі. Бұл аймаққа кішкентай Энгельсманплат және шығыстағы Риф құмды сілтілер де кіреді. Амеланд, батыстан санағанда, Нидерландының төртінші мекенделген Вадден аралы және Фрисландия (Fryslân) провинциясына жатады. Бүкіл арал бір муниципалитеттің құрамына кіреді, оның атауы аралдың атауымен бірдей. Вадден аралдары Солтүстік теңіз бен Вадден теңізінің арасындағы шекараны құрайды, Вадден теңізі аралдың оңтүстік жағында орналасқан. Амеланд муниципалитетінің халқы 2019 жылы адамды құрады. Арал тұрғындары Амеландтықтар деп аталады.
Ameland (; West Frisian: It Amelân) is a municipality and one of the West Frisian Islands off the north coast of the Netherlands. It consists mostly of sand dunes and is the third major island of the West Frisians. It neighbours islands Terschelling to the west and Schiermonnikoog to the east. This includes the small Engelsmanplaat and Rif sandbanks to the east. Ameland is, counted from the west, the fourth inhabited Dutch Wadden island and belongs to the Friesland (Fryslân) province. The whole island falls under one municipality, which carries the same name. The Wadden islands form the border between the North Sea and the Wadden Sea, which lies on the south side of the island file. The municipality of Ameland had a population of in The inhabitants are called Amelanders.
Тарих
Алғаш рет 8 ғасырда Амбла деп аталып, 1424 жылы оның иесі Ритске Йелмера оны "еркін иелік" (vrijheerschap) деп жариялағанға дейін Голландия графтығына салық төлеген. Голландия, Фризия және Киелі Рим императоры осы квази тәуелсіз мәртебеге қарсылық көрсеткенімен, ол 1708 жылы билеуші Каминга әулетінің жойылуына дейін еркін иелік статусын сақтап қалды. Одан кейін Фризия штатгальтері, Оранж ханзадасы Джон Вильгельм Фризо Амеландтың иесі болды, одан соң оның ұлы, бүкіл Нидерландының штатгальтері Вильгельм IV, Оранж ханзадасы, және оның немересі Вильгельм V, Оранж ханзадасы болды. Тек 1813 жылғы конституцияда ғана арал соңымен Нидерландының Фрисландия провинциясына қосылды. Нидерланд монархиясы бүгінгі күнге дейін Vrijheer van Ameland атағын сақтап келеді. 1871-72 жылдары Фризия жерін теңізден қайтару жөніндегі қоғам Амеланд пен материк арасында бөгет салды. Бөгет Холверттен Бюренге дейін созылып, ұзын болды. Провинция және Нидерланд мемлекеті әрқайсысы 200 000 гульден төледі. Бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды; бөгет берік болмады және 1882 жылы қысқы қатты дауылдардан кейін бөгетті жөндеу және күтіп ұстау тоқтатылды. Бөгеттің бір бөлігі таяздау кезеңде көрінуі мүмкін. Холверттегі бөгет осы бөгеттің басталуы болып табылады. 1940 жылы неміс әскерлері аралға жеткізіліп, бірнеше сағаттың ішінде Амеланд неміс армиясының бақылауына көшті. Оның шектеулі әскери маңызы болғандықтан, одақтастар Амеландқа шабуыл жасаған жоқ. Аралдағы неміс күштері 1945 жылдың 2 маусымында, нацистік Германия жеңілгеннен кейін шамамен бір ай өткен соң ғана капитуляциялады.
2023 MV Фримантель тас жолындағы өрт
2023 жылдың шілдесінде Панама туымен жүзетін MV Fremantle Highway жүк кемесінде Амеланд аймағының жағалауында 3700-нен астам автомобильмен жүк тасымалдау кезінде өрт шығып, бір теңізші қаза тауып, 22-сі жарақат алды.
Табиғат
Батыс және Шығыс Фризия аралдарының барлығы сияқты, Амеланд та табиғаттың бірегей бір бөлігі. Аралдағы түрлі-түрлі өсімдіктердің көп болуына ландшафттың мол түрлілігі себеп. Көркем аймақтардың бірі – Орд, жыл сайын кеңейіп келе жатқан үлкен құм төбелерінің кешені. Әртүрлі ландшафттар мен флора түрлерінің арқасында, жыл сайын 60-тан астам түрлі құс түрлері осы жерге қоныстанады. Ордтың шығыс бөлігінде Хон деп аталатын жағажай орналасқан. Амеландта құм төбелер мен жағажайлардан басқа, Нессер босы ("Несс орманы") сияқты орман да бар.
Көлік
Саяхатшылардың көпшілігі аралға Фризеланд материгіндегі Холверттен пароммен жетеді, бірақ Баллумның жанында әуежай да бар (Амеланд әуежайы). Автобус қызметі Холлум/Баллум (130-бағыт) және Бурен/Нес (132-бағыт) паромдарын байланыстырады. Фрисландия мен Амеланд арасындағы теңіз суы төмен болған кезде, оны жаяу өтуге болады (сазды жерлерде серуендеуді қараңыз).