Жерді мелиорациялау, польдерлер: судан қоршалған төмен жатқан жерлер, жағалауларды қорғау, батқылықтарды кептіру. Су басқару, дренаж жүйелері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қайта өңделген жерлер
Reclaimed land
Полдер – судың жасанды гидrologиялық жүйесін құрайтын, бөгеттермен қоршалған, тегіс жазық жер. Полдерлердің үш түрі бар:
A polder is a low lying tract of land that forms an artificial hydrological entity, enclosed by embankments known as dikes. The three types of polder are:
Көл немесе теңіз түбінен қайта өңделген жерлер.
Теңізден немесе өзеннен бөгеттермен бөлінген тасқын алқаптар.
Бөгеттермен қоршалып, суы сорғылаған батпақтар; олар, әсіресе Германияда, куг деп те аталады.
Land reclaimed from a body of water, such as a lake or the seabed
Flood plains separated from the sea or river by a dike
Marshes separated from the surrounding water by a dike and subsequently drained; these are also known as koogs, especially in Germany
Суы сорғылаған батпақтардағы жер деңгейі уақыт өте келе төмендейді. Барлық полдерлер айналасындағы су деңгейінен төмен түседі. Су, жер асты суларының сіңуі, қысымы, жауын-шашын немесе өзендер мен каналдар арқылы тасымалдану арқылы полдерге еніп, оның су артық болуына себеп болады. Сондықтан суды төмендеу кезінде шлюздерді ашу арқылы сорғылап немесе сарқылып шығару қажет. Ішкі су деңгейін тым төмендетуге болмайды. Шөптегі жерлер (бұрынғы батпақтар) ауадағы оттегіге ұшырағанда ыдырайтындықтан, бұрынғы деңгейіне қарағанда төмендейді. Полдерлер кез келген уақытта су басу қаупінде болады, сондықтан айналасындағы бөгеттерді қорғауға көңіл бөлу керек. Бөгеттер әдетте жергілікті материалдардан салынады, және әр материалдың өзіндік тәуекелдері бар: құм суға толып, құлап кетуі мүмкін; құрғақ шөп судан жеңіл болғандықтан, құрғақ маусымда суды ұстай алмайды. Кейбір жануарлар бөгеттерде туннельдер қазып, судың енуіне мүмкіндік береді; мысықтар осы әрекеттерімен белгілі және кейбір Еуропа елдерінде олардың аулауына рұқсат етіледі. Полдерлер көбінесе, бірақ тек қана емес, өзендердің сағаларында, бұрынғы батпақтарда және жағалау аймақтарында кездеседі. Полдерлерді су басу әскери тактика ретінде де қолданылған. Мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Изер өзені бойындағы полдерлерді су басу. Су тасқыны кезінде шлюздерді ашып, су тартылғанда жабу арқылы полдерлер қол жетімсіз батпаққа айналдырылып, одақтас әскерлеріне неміс әскерін тоқтатуға мүмкіндік берді. Нидерландыда полдерлердің кең аумағы бар: елдің жерінің 20 пайызы дерлік бұрын теңізден қайта өңделген, бұл елдің дамуына үлкен үлес қосты. Эйсселмер Нидерландыдағы ең танымал полдерлік жоба. Полдерлері бар басқа елдер: Бангладеш, Бельгия, Канада және Қытай. Голландиялық полдерлік жобаларының мысалдары: Беемстер, Шермер, Флевополдер және Нордостполдер.
The ground level in drained marshes subsides over time. All polders will eventually be below the surrounding water level some or all of the time. Water enters the low lying polder through infiltration and water pressure of groundwater, or rainfall, or transport of water by rivers and canals. This usually means that the polder has an excess of water, which is pumped out or drained by opening sluices at low tide. Care must be taken not to set the internal water level too low. Polder land made up of peat (former marshland) will sink in relation to its previous level, because of peat decomposing when exposed to oxygen from the air. Polders are at risk of flooding at all times, and care must be taken to protect the surrounding dikes. Dikes are typically built with locally available materials, and each material has its own risks: sand is prone to collapse owing to saturation by water; dry peat is lighter than water and potentially unable to retain water in very dry seasons. Some animals dig tunnels in the barrier, allowing water to infiltrate the structure; the muskrat is known for this activity and hunted in certain European countries because of it. Polders are most commonly, though not exclusively, found in river deltas, former fenlands, and coastal areas. Flooding of polders has also been used as a military tactic in the past. One example is the flooding of the polders along the Yser River during World War I. Opening the sluices at high tide and closing them at low tide turned the polders into an inaccessible swamp, which allowed the Allied armies to stop the German army. Netherlands has a large area of polders: as much as 20% of the land area has at some point in the past been reclaimed from the sea, thus contributing to the development of the country. IJsselmeer is the most famous polder project of the Netherlands. Some other countries which have polders are Bangladesh, Belgium, Canada and China. Some examples of Dutch polder projects are Beemster, Schermer, Flevopolder and Noordoostpolder.
Этимология
Голланд тіліндегі polder сөзі тікелей орта голланд тіліндегі polre, ескі голланд тіліндегі polra сөздерінен, ал түпкілікті түрде pol сөзінен шыққан – ол айналасынан биікке көтерілген жерді білдіреді. Сөзге көбейту жұрнағы "er" және аралық дыбыс "d" қосылған. Бұл сөз отыз алты тілге қабылданған.
The Dutch word polder derives successively from Middle Dutch polre, from Old Dutch polra, and ultimately from pol , a piece of land elevated above its surroundings, with the augmentative suffix er and epenthetical d The word has been adopted in thirty six languages.
Нидерланды
Нидерланды көбінесе полидермен байланыстырылады, себебі оның инженерлері ылғалды жерлерді кептіру және оларды ауыл шаруашылығы мен басқа да даму үшін қолдануға болатын техникаларды жасаумен танымал болды. Бұл «Құдай әлемді жаратты, ал голландтар Нидерландыны жаратты» деген мақалмен бейнеленеді. Голландтардың батпақтар мен сортаң жерлерді мелиорациялау тарихы ұзақ, нәтижесінде бүкіл елде 3000-ға жуық полидер пайда болды. 1961 жылға қарай елдің шамамен жартысы, яғни 17 612 км² (6800 шаршы миль) теңізден қайта жеңілді. Солтүстік-батыс Еуропадағы полидердің жалпы ауданының жартысы Нидерландыда орналасқан. Еуропадағы алғашқы жағалау қорғаныстары рим дәуірінде салынған. Алғашқы полидер 11 ғасырда салынған. Ең көне сақталған полидер – 1533 жылғы Ахтермер полидері. Су тасқынынан кейін, полидер маңындағы су қорғанысын сақтау, полидер ішіндегі су жолдарын ұстау және полидердің ішкі және сыртқы су деңгейін бақылау үшін су басқармалары – суар шапқыны (ішкі аймақтарда) немесе hoogheemraadschap (теңізге жақын, негізінен Голландия аймағында қолданылады) құрылды. Су басқармалары жеке сайлаулар өткізеді, салық жинайды және басқа мемлекеттік органдардан тәуелсіз жұмыс істейді. Олардың функциясы бүгінгі күнге дейін өзгерген жоқ. Осылайша, олар елдегі ең көне демократиялық институттар болып табылады. Полидердің тұтастығын сақтау үшін барлық деңгейдегі қажетті ынтымақтастық голландтық «үшінші жол» саясатының – «Полидер моделінің» атауын алды. 1953 жылғы су тасқыны бөгеттер мен басқа да суды ұстап тұратын құрылымдарды жобалауға жаңа көзқарас қалыптастыруға ықпал етті, ол су асуының қабылданған ықтималдығына негізделген. Тәуекел – ықтималдық пен салдардың көбейтіндісі ретінде анықталады. Адам өміріне, мүлікке және қайта құру құнына келтірілетін зиянның ықтимал шамасы су қорғанысының құнымен салыстырылады. Осы есептеулер нәтижесінде теңізден болатын су тасқынының қаупі 4000–10 000 жылға бір рет, ал өзеннен болатын су тасқынының қаупі 100–2500 жылға бір рет болады деп есептеледі. Бұл белгілі бір саясат Нидерланд үкіметін қауіп деңгейі туралы жаңа деректер пайда болғанда су қорғанысын жақсартуға бағыттайды. Ірі голланд полидері және олардың құрғатылған жылдары: Бимстер (1609–1612), Шермер (1633–1635) және Харлеммермерполдер (1852). Зюйдерзее жұмыстарының аясында құрылған полидерге Вирингермерполдер (1930), Нордостполдер (1942) және Флевополдер (1956–1968) кіреді.
The Netherlands is frequently associated with polders, as its engineers became noted for developing techniques to drain wetlands and make them usable for agriculture and other development. This is illustrated by the saying "God created the world, but the Dutch created the Netherlands". The Dutch have a long history of reclamation of marshes and fenland, resulting in some 3,000 polders nationwide. By 1961, about half of the country's land, 6800 square miles (17,612 km2), was reclaimed from the sea. About half the total surface area of polders in northwest Europe is in the Netherlands. The first embankments in Europe were constructed in Roman times. The first polders were constructed in the 11th century. The oldest extant polder is the Achtermeer polder, from 1533. As a result of flooding disasters, water boards called waterschap (when situated more inland) or hoogheemraadschap (near the sea, mainly used in the Holland region) were set up to maintain the integrity of the water defences around polders, maintain the waterways inside a polder, and control the various water levels inside and outside the polder. Water boards hold separate elections, levy taxes, and function independently from other government bodies. Their function is basically unchanged even today. As such, they are the oldest democratic institutions in the country. The necessary cooperation among all ranks to maintain polder integrity gave its name to the Dutch version of third way politics—the Polder Model. The 1953 flood disaster prompted a new approach to the design of dikes and other water retaining structures, based on an acceptable probability of overflowing. Risk is defined as the product of probability and consequences. The potential damage in lives, property, and rebuilding costs is compared with the potential cost of water defences. From these calculations follows an acceptable flood risk from the sea at one in 4,000–10,000 years, while it is one in 100–2,500 years for a river flood. The particular established policy guides the Dutch government to improve flood defences as new data on threat levels become available. Major Dutch polders and the years they were laid dry include Beemster (1609–1612), Schermer (1633–1635), and Haarlemmermeerpolder (1852). Polders created as part of the Zuiderzee Works include Wieringermeerpolder (1930), Noordoostpolder (1942) and Flevopolder (1956–1968)
Бразилия
Параиба алқабындағы бірнеше қалада (Сан-Паулу штатында) Параиба-ду-Сул өзенінің тасқын далаларынан мелиорацияланған жерлерде полидерлер кездеседі.
Several cities on the Paraíba Valley region (in the São Paulo (state)) have polders on land claimed from the floodplains around the Paraíba do Sul river.
Бангладеш
Бангладеште 139 полир бар, оның 49-ы теңізге қарайтын, ал қалғаны Ганг-Брахмапутра-Мегхна өзендері дельтасының көптеген салалары бойында орналасқан. Бұлар 1960 жылдары жағалауды толқындардан қорғау және тұзды судың енуін азайту мақсатымен салынған. Олар тропикалық дауылдардан соңғы су тасқыны мен су толудың алдын алып, ұзақ мерзімдік салдарларын азайтады. Сонымен қатар, олар егіс шаруашылығына пайдаланылады.
Bangladesh has 139 polders, of which 49 are sea facing, while the rest are along the numerous distributaries of the Ganges Brahmaputra Meghna River delta. These were constructed in the 1960s to protect the coast from tidal flooding and reduce salinity incursion. They reduce long term flooding and waterlogging following storm surges from tropical cyclones. They are also cultivated for agriculture.
Қытай
Куншань қаласында 100-ден астам суару жері бар.
The city of Kunshan has over 100 polders.
Тарих
Янцзы өзенінің дельтасындағы Цзяннань аймағында суағарды жерлерді (полидер) салудың ұзақ тарихы бар. Бұл жобалардың көпшілігі 10-13 ғасырлар аралығында жүзеге асырылды. Қытай үкіметі жергілікті қауымдастықтарға батпақты жерлерді кептіру үшін бөгеттер салуға көмектесті. Лиджан (里长) басшылығымен 110 үйдің Лиджа (里甲) өзін-өзі бақылау жүйесі қызмет көрсетуді басқару және салық жинау үшін қолданылды, ал лингжан (粮长, астық бастығы) су жүйесін күтуге, ал танжан (塘长, бөгет бастығы) суағарды жерлерді күтуге жауапты болды.
The Jiangnan region, at the Yangtze River Delta, has a long history of constructing polders. Most of these projects were performed between the 10th and 13th centuries. The Chinese government also assisted local communities in constructing dikes for swampland water drainage. The Lijia (里甲) self monitoring system of 110 households under a lizhang (里长) headman was used for the purposes of service administration and tax collection in the polder, with a liangzhang (粮长, grain chief) responsible for maintaining the water system and a tangzhang (塘长, dike chief) for polder maintenance.
Гуана
Қара бұталы Полдер, Корентин, Бербице.
Black Bush Polder, Corentyne, Berbice.
Ирландия
Лоуг Свилли, Донегал округі. Инч аралына және Ньютаун-Каннингемге жақын.
Lough Swilly, County Donegal. Near Inch Island and Newtowncunningham.
Словения
Анкаран/Анкарано полидері, Семедела полидері (Semedelska bonifika) және Шкоцян полидері (Škocjanska bonifika) Копер/Каподистрия маңындағы мелиорацияланған жерлерде орналасқан.
The Ankaran/Ancarano Polder , Semedela Polder (Semedelska bonifika), and Škocjan Polder (Škocjanska bonifika) in reclaimed land around Koper/Capodistria.