Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майкл Крайтонның 1996 жылғы романы
1996 novel by Michael Crichton
«Аэрофрейм» – американдық жазушы Майкл Крайтонның өз атымен шыққан он бірінші, жалпы есепте жиырма бірінші романы. Алғаш рет 1996 жылы «Кнопф» баспасынан қатты мұқабамен жарық көрді, бұл Таром әуежолының 371 рейсінің апатынан кейін бірнеше ай өткен соң болды. 1997 жылы «Ballantine Books» баспасы «Аэрофрейм» кітабын жұмсақ мұқабамен шығарды. Сюжет желісінде «Нортон Эйркрафт» атты ойдан шығарылған әуе кеңістігі компаниясының сапаны бақылау жөніндегі вице-президенті Кейси Синглтон, «Нортон» компаниясы жасаған ұшақта болған апатты тергейді. Апат салдарынан үш жолаушы қаза тауып, 56 адам жарақат алады. «Аэрофрейм» Крайтонның фильмге түсірілмеген романдарының бірі болып табылады. Крайтон мұның себебін фильмді түсіруге қажетті жоғары шығындармен түсіндірді. Романның апатты тергеуге қатысты тығыз техникалық мәліметтері де киноға бейімделуіне кедергі келтірген болуы мүмкін.
Airframe is a novel by the American writer Michael Crichton, his eleventh under his own name and twenty first overall, first published in 1996, in hardcover, by Knopf, just months after the crash of Tarom Flight 371. As a paperback, Airframe was released in 1997 by Ballantine Books. The plot follows Casey Singleton, a quality assurance vice president at the fictional aerospace manufacturer Norton Aircraft, as she investigates an in flight accident aboard a Norton manufactured airliner that leaves three passengers dead and 56 injured. Airframe remains one of Crichton's few novels not adapted to film. Crichton stated this was due to the great expense needed to make such a film. The novel's dense technical details for the accident investigation may also have hindered cinematic adaptations.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Тынық мұхиты үстінде TransPacific Airlines 545 рейсі ауыр тербеліске ұшырап, ондаған жолаушы жарақат алды, ал бірнеше адам қаза тапты. Ұшақ – Norton Aircraft N 22 – өте жақсы қауіпсіздік көрсеткіштеріне ие, ал капитаны жоғары білікті, сондықтан адам факторының ықтималдығы төмен. Norton компаниясының сапаны қамтамасыз ету жөніндегі вице-президенті Кейси Синглтон бас операциялық директор Джон Мардердің тапсырмасымен оқиғаны зерттеу тобына (IRT) қосылды. IRT-ның бір апта уақыты бар, осы уақыт ішінде Қытаймен жасалатын маңызды келісімнің қауіпсіздік алаңдауларына байланысты бұзылуына жол бермеу үшін мәселені анықтау керек. Ұшу тіркегіштердегі ақауларға байланысты команда ұшақтың барлық жүйесін қолмен тексеруге мәжбүр болды. Алғашқыда барлық белгілер ұшу кезінде қақпақтардың (slats) кездейсоқ ашылуына нұсқады. Басқа N 22 ұшақтарында бұрын осыған ұқсас қателер болғанмен, Norton бұл мәселенің шешілгенін есептеген. Іздеу барысында қанатта салмақтың жалған бөлігі табылды, бірақ бұл бөлік апатты жеке өзі тудыра алмаған. Сонымен қатар, Кейси Боб Ричманға күдікпен қарайды, ол Нортон отбасының өкілі және оған көмектесуге тағайындалған. Кәсіподақ та Қытайға сатылымның қанатты Қытайға жөнелтуге алып келетініне және бұл қызметкерлердің жұмысына қауіп төндіретініне алаңдап, келісімді саботаждауға тырысады. N 22 қозғалтқышының істен шығуы және 545 рейсінің жолаушылары түсірген видеолар Нортонға бұқаралық ақпарат құралдарының қысымын арттырды. Newsline бағдарламасының продюсері Дженифер Малоун Нортонның кемшіліктерін жариялауға қызығушылық танытып, оқиғаны зерттейді; Мардер Кейсиден Newsline үшін сұхбат беруді сұрайды. Кейін Кейси ұшақта жылдам қолжетімділік тіркегішінің (QAR) бар екенін анықтайды – команда бұл тіркегіштің бар екенін білмеген, себебі QAR опционалды жабдық. Кейси QAR-ды тауып, апатқа себеп болған оқиғаларды анықтайды. Біріншіден, салмақтың жалған бөлігі ұшақтың қанатындағы сенсордың дұрыс жұмыс істемеуіне әкелді, нәтижесінде пилот кабинасында қате туралы хабарлама пайда болды. Бұл хабарламаны қақпақтарды ашып, жабып қайтадан жабу арқылы жоюға болады. Қақпақтарды ашу қанаттың пішінін өзгерткенімен, N 22 автопилоты бұл өзгеріске ешқандай қиындықсыз бейімделе алады. Алайда, апат кезінде ұшқыш капитанның ұлы болды, ол N 22 ұшағын басқаруға сертификаты жоқ; ол қолмен түзету жасап, автопилотты тоқтатып, ұшақты бірнеше тербеліске түсірді. Кейси бұл ақпаратты жариялай алмайтынын түсінеді. Апатты TransPacific Airlines қызметкеріне таңу, әуе компаниямен қарым-қатынасты нашарлатып, болашақ сатуға зиян келтіруі мүмкін, N 22 қауіпсіздігіне қатысты мәселелер сияқты. Newsline сұхбаты кезінде ол Ричманның оны үлкен қастандыққа ұшыратуға тырысқанын анықтайды. Ричман мен Мардер Оңтүстік Кореяның әуе компаниясына үлкен сатылым жасауға жасырын дайындық жүргізіп жатқан, оның ішінде қанатты өтеу де қарастырылған. Олар апатты Қытай келісімін бұзып, бас директор Харольд Эдгартонды қызметтен шеттетуді жоспарлаған, себебі апат Корея келісіміне қауіп төндірмейді деп сенген. Кейси Малоунды апаттан кейін N 22 ұшағымен сынақ ұшуға жіберу арқылы жоспарды тоқтатып, қақпақтардың ғана ашылуы апатқа себеп бола алмайтынын көрсетеді. Малоунға дәлел көрсетілген соң, ол жоспарланған бағдарламасын жариялай алмайды, өйткені бұл Newsline-ды жамандау туралы сотқа шақыруға әкелуі мүмкін. Ол шындықты да жариялай алмайды, өйткені оның бастығы бұл оқиғаның адамдардың назарын ұстауға жеткілікті қызықты емес деп санайды. N 22 ұшағының беделі сақталғаннан кейін, Қытаймен келісім сәтті аяқталады. Кейін Эдгартон Кейсиді компанияның Медиа байланыс бөлімінің басшысы етіп тағайындайды. Ричман Сингапурда есірткі сақтағаны үшін тұтқындалады, ал Мардер компаниядан жақсы қарым-қатынаста кетеді.
Over the Pacific Ocean, TransPacific Airlines Flight 545 experiences severe pitch oscillations, leading to dozens of injured passengers and several deaths. The plane, a Norton Aircraft N 22, has an excellent safety record, and the captain is highly skilled, making the possibility of human error unlikely. Casey Singleton, a vice president in quality assurance at Norton, is assigned by COO John Marder to the Incident Review Team (IRT) to investigate. The IRT has one week to identify the issue in order to prevent a major sale with China from falling apart over safety concerns. Due to issues with the flight recorders, the team is forced to manually check each system of the aircraft. At first, all signs point to the plane's slats accidentally deploying mid flight. Though other N 22s had exhibited similar slats errors in the past, Norton assumed the problem had been fixed. Their search uncovers a counterfeit part in the wing, but this would not have been enough to cause the accident on its own. Meanwhile, Casey grows suspicious of Bob Richman, an arrogant Norton family member assigned to assist her. Additionally, the factory union is concerned the China sale will offset the wing to China, threatening employees' jobs, and the union seeks to sabotage the deal. An unrelated N 22 engine failure and the release of passenger camera footage from Flight 545 draws heavy media attention to Norton. Jennifer Malone, a producer for the news program Newsline, is interested in reporting on Norton's flaws and pursues the story; Marder asks Casey to conduct an interview for Newsline. Later, Casey realizes the plane was equipped with a Quick Access Recorder (QAR) – the team did not know the plane was equipped with one because QARs are optional. Casey locates the QAR and pieces together the events that caused the accident. First, a counterfeit part caused a sensor in the plane's wing to malfunction, which produced an error message in the cockpit. This error message could be cleared by deploying and retracting the plane's slats. Although deploying the slats would change the shape of the wing, the N 22's autopilot could adjust without incident. However, the pilot at the time of the accident was the captain's son, who was not certified to fly the N 22; he manually overcorrected, overriding the autopilot and sending the plane into a series of oscillations. Casey realizes she cannot publicize this information. Publicly pinning the blame for the accident on a TransPacific employee would sour relations with the airline, ruining future sales just as surely as any N 22 safety issues would. During her Newsline interview, she also discovers Richman has set her up to fail as part of a larger conspiracy. Richman and Marder had secretly prepared a larger sale to a South Korean airline, which included offsetting the wing. They hoped to use the accident to sink the China deal and oust CEO Harold Edgarton, confident that the accident would not jeopardize the Korean deal. Casey thwarts the plan by allowing Malone onto a test flight for the N 22 from the accident, where it is shown a slats deployment alone would not cause the accident. Once Malone is shown the evidence, she cannot air her segment as planned without opening up Newsline to a defamation lawsuit. She is also unable to report the true story, since her boss thinks it is not exciting enough to hold people's attention. With the N 22's reputation cleared, the China deal goes off without a hitch. Afterwards, Edgarton promotes Casey to head the company's Media Relations Division. Richman is arrested in Singapore for narcotics possession, while Marder leaves the company, supposedly on good terms.
Негізгі кейіпкерлер
Кейси Синглтон – Басты кейіпкер және вице-президент; Компанияның оқиғаларды қарау тобында (IRT) сапаны қамтамасыз ету өкілі ретінде жұмыс істейді. Джон Мардер – Калифорния штатының Бербанк қаласындағы Нортон зауытының бас операциялық директоры; сонымен қатар, оқиғаға қатысқан N 22 кең корпусты ұшағының өндіріс жобасын басқарды. Дженнифер Малоун – N 22 ұшағына қарсы телесегмент дайындау үшін оқиғаны тергейтін Newsline бағдарламасының продюсері.
Casey Singleton – The protagonist and a vice president; Serves as a Quality Assurance representative on the company's Incident Review Team (IRT). John Marder – Chief Operating Officer at the Norton Plant in Burbank, California; Also oversaw the production project for the N 22 widebody that was involved in the incident. Jennifer Malone – Producer for Newsline that investigates the incident in order to create a televised segment against the N 22.
Негізгі тақырыптар
Әуе қауіпсіздігі шаралары романның орталық тақырыбы болып табылады. Ұшақ құрылысы процесінің әр қадамы үшін қажетті резервтік жүйелер мен қауіпсіздік шараларын көрсету арқылы, сондай-ақ DC 10 сияқты жазғыруға ұшыраған басқа ұшақтардың апаттарын айыптай отырып, Крайтон әуе қауіпсіздігі туралы халықтың көзқарасына күйреу беріп, апаттарға кінәні көбінесе дұрыс емес тарапқа жүктеуді атап көрсетеді. Жоғарыда айтылған мәселені күшейтетін тағы бір маңызды тақырып – зерттеуші журналистика және сенсациялық БАҚ ақпаратты бұрмалап, жақсы сатылатын материал жасағандағы салдары. Кейбір сыншылар тележурналистикалық желіні жоғары бағалады; Entertainment Weekly оны "қатал, жаңа және өте қызықты" сатира деп сипаттады. Кейіпкерлердің жағымсыз БАҚ жарияланымдарының жақсы ұшақтың құлауына әкелуі мүмкін екенін талқылағанда, оның American Airlines рейсі 191 апаты мен оның себептері туралы айтқандары роман жазылған кездегі белгілі фактілермен сәйкес келеді. Los Angeles Times газетіне берген сұхбатында Крайтон жазу процесінде Ұлттық көлік қауіпсіздігі кеңесінің ұшақ апаттары туралы есептер архивіне сүйенгенін айтып, оны "ұлы мөлшердегі ақпарат" деп атады. 1994 жылы Аэрофлоттың 593 рейсінің апатына ұшқыштың ұлына басқару пультінде отыруға рұқсат беруі себеп болды. Романдағыдай, ұлы ұшақтың автопилотын қасақана өшірген, ал оны қайта қосу арқылы апаттың алдын алуға болар еді. Алайда, Airframe романындағы ұл ұшқыш болса, осы жағдайда ұл 16 жаста болған. Романнан өзгеше, Аэрофлот экипажы өздерінің қателіктерін түзетуге үлкермеді және апатқа ұшырап, барлық 75 жолаушы мен экипаж мерт болды.
Air safety procedures are a central theme in the novel. In illustrating the redundancies and safety measures necessary for every step of the airplane construction process as well as condemning the death of other publicly maligned aircraft such as the DC 10, Crichton challenges public perception of air safety, highlighting how the blame for accidents is often directed at the wrong party. Another central theme, which compounds the issue mentioned above, is investigative journalism, and the consequences when sensational media agencies distort the truth to produce a better selling story. The TV journalism subplot was singled out for praise in some reviews; Entertainment Weekly lauded it as "brutal and fresh and very funny" satire. When the characters discuss how unfavorable media coverage can be the undoing of a perfectly good aircraft, his account of the American Airlines Flight 191 crash and its causes are consistent with the known facts at the time the novel was written. In an interview with the Los Angeles Times, Crichton said that he drew upon the National Transportation Safety Board's aircraft accident report archives during his writing process, calling them "an unbelievable trove." A pilot allowing his son to sit at the controls was also the cause of the 1994 Aeroflot Flight 593 crash. As in the novel, the son inadvertently disabled their aircraft's autopilot, and the accident could have been averted by re engaging it. However, while the son in Airframe is a pilot, the son in this case was only 16 years old. Also unlike the novel, the Aeroflot crew did not manage to recover from their overcorrection and crashed, killing all 75 passengers and crew.