Кіріспе

1985 жылғы авиациялық оқиға

Ұшақ

Ұшақ Lockheed L 1011 385-1 TriStar (тіркеу нөмірі N726DA) болды. Ол 1979 жылдың 28 ақпанында Delta компаниясына тапсырылды және содан бері үздіксіз пайдаланылып келді.

Экипаж мүшелері

Экипаж үш ұшқыштан және сегіз кабина экипажы мүшесінен тұрды. 11 экипаж мүшесінің арасында тек үш әуе хостесса ғана аман қалды. "Дельта" компаниясының әріптес қызметкерлері оны "көзқарасты, сергек және кәсіби" деп сипаттады. ҰҚКБ есебінде 128 емес, 126 жолаушының қаза тапқаны көрсетілген, бірақ апаттан кейін 30 күндік мерзімнен соң, 1985 жылдың 13 қыркүйегі мен 4 қазанында қайтыс болған екі жолаушы да тірі қалғандар тізіміне енген еді. Қаза тапқандардың 73-і Майами агломерациясынан, 45-і Бровард округынан, 19-ы Палм-Бич округынан, ал 9-ы Дейд округынан шыққан. Жолаушылардың бірі – Дон Эстридж, ол әлемге IBM PC-нің әкесі ретінде танымал болды; ол әйелімен бірге ұшақта қаза тапты. Екі IBM жазғы стажеры, Калифорния штатының Бёрбанк қаласындағы IBM филиалының төрт қызметкері, сондай-ақ IBM қызметкерлерінің алты туысы да қаза тапты.

Тарих

191 рейсі – Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласындағы Форт-Лодердейл-Голливуд халықаралық әуежайынан Лос-Анджелес халықаралық әуежайына, Далас/Форт-Уорт халықаралық әуежайында тоқтап, жүзеге асылатын тұрақты жолаушылар рейсі болды. Рейс Форт-Лодердейлден аспаптық ұшу ережелері бойынша ұшу жоспарымен 14:10-да Орталық жазғы уақыт бойынша (UTC−05:00) ұшты. Апатты зерттеу жөніндегі ұлттық кеңес (NTSB) есебінде 191 рейсі Форт-Лодердейлден Шығыс жазғы уақыт бойынша сағат 15:10-да (UTC−04:00) ұшқандығы көрсетілген. NTSB есебіндегі барлық басқа уақыттар Орталық жазғы уақытпен (UTC−05:00) берілген. Шамамен сол уақытта капитан қону радио жиілігіне ауысып, ұшуды басқарушыға олар 5000 фут (1524 м) биіктікте ұшып бара жатқанын хабарлады. Басқарушы 17L (кейін 17C деп аталды) қону жолағына жақындауды күту керектігін айтты. 18:00:36-да ұшуды басқарушы 191 рейсінен екі ұшақ бұрын, сондай-ақ сол бағытта ұшып келе жатқан American Airlines рейсінен әуежайды көре ала ма деп сұрады. Капитан 18:05:05-те олардың 1000 фут (305 м) биіктікте екенін хабарлады. Он төрт секундтан кейін ол Прайске жылдамдығына назар салуын ескертті. Сол сәтте, кабинадағы дауыс жазу құрылғысы (CVR) кабинаға жаңбырдың тигеніне ұқсайтын дыбысты жазды. Осы сәттен бастап ұшақ төмендеуге түсті және одан қалпына келмеді. Шабуыл бұрышы (AOA) 30 градустан асып, келесі бірнеше секунд ішінде күрт өзгерді. 18:05:44-те, ұшақ жылдамдықпен төмендеп келе жатқанда, сол жақ қозғалтқышы 28 жасар Уильям Мейберри басқарған 1971 жылғы Toyota Celica көлігіне соқтығысты, ол оқиға орнында қаза тапты. 34-ші қатардан алға қарайғы кабина мен жолаушылар бөлігі су резервуарларымен соқтығысудан және соңғы апаттан кейінгі өрттен толығымен қирады; осы бөлімдегі сегіз адамнан басқа барлығы қаза тапты. Қалған жолаушылар мен экипаждың қалған бөлігі артқы кабина мен құйрық бөлімінде болды, ол салыстырмалы түрде зақымдалмады және ашық далаға бір жағына құлады, олардың көпшілігі 40-шы қатардан артқа қарайғы фюзеляждың орта және оң жақ бөліктерінде болды.

Тергеу

Көптеген қоғамдық қауіпсіздік агенттіктері апатқа жауап берді, соның ішінде Даллас/Форт-Уорт әуежайының қоғамдық қауіпсіздік департаменті, Техас қоғамдық қауіпсіздік департаменті, Ирвинг қаласының өрт сөндіру бөлімі, Ирвинг қаласының полиция бөлімі, сондай-ақ Даллас полиция департаментінің Солтүстік-Батыс патрульдік бөлімшесінің үшінші сменадағы барлық қызметкерлері және Форт-Уорт полиция департаментінің Солтүстік сектор патрульдік бөлімшесі. Ұзақ тергеуден кейін Ұлттық қауіпсіздік бойынша кеңес (NTSB) апаттың себебін ұшқыштың қателігіне (назағайлы дауылдың ішінен ұшу туралы шешіміне) байланысты деп тапты, бұл микрожарылыстарға байланысты туындаған желдің күрт өзгеруімен бірге болды. NTSB сондай-ақ төмен биіктіктегі желдің күрт өзгеруінен аулақ болу және одан құтылу үшін арнайы оқытудың, саясаттың және процедуралардың болмауы да себепші фактор болғанын анықтады. NTSB әуежайды қоршаған муниципалитеттердегі шұғыл жәрдем қызметтерін уақтылы хабарламағана сын тақты. Әуежайдың ішкі шұғыл жәрдем қызметтеріне дереу хабарланғанмен, DFW қоғамдық қауіпсіздік департаментінің (DPS) коммуникациялық орталығы апаттан кейін шамамен 10 минуттан кейін ғана сыртқы шұғыл жәрдем қызметтерін хабарлауды бастады және апаттан кейін 45 минут өткен соң ғана хабарламаларын аяқтады. Хабарлау кезінде DPS сонымен қатар Ирвинг, Грейпвайн және Хёрст қалаларынан жедел жәрдем шақыруды сұрамады; алайда Хёрст қаласының жедел жәрдем станциясының қызметкерлері радио жиілігі арқылы әуежайдағы апат туралы естігеннен кейін жедел жәрдем көліктерін жіберді. NTSB жалпы апаттық жағдайға жауап беру тиімді болды деп қорытындылады, себебі әуежай қызметкерлері жылдам әрекет етті, бірақ "бірнеше мәселелі аймақтарды" анықтады, олар басқа жағдайларда "әуежайдағы апат құрбандарына медициналық көмек көрсетуге және олардың аман қалуына кері әсер етуі мүмкін". Жағдайдың жақсаруын ескере отырып, NTSB 1990 жылдың 9 қаңтарында қауіпсіздік бойынша ұсыным жасады, онда елдегі барлық әуежай басшылықтарына шұғыл жәрдем туралы хабарламалар үшін автоматты дауыс хабарламаларын пайдаланудың пайдасын қарастыруға шақырды. Сондай-ақ, ұшқыштар микрожарылыстарға қалай ден қою керектігін және ұшақты қауіпсіз қондыру үшін жылдам әрекет етуді үйренуі керек болды.

Сот

Delta 191 рейсінің апаты АҚШ тарихындағы ең ұзақ авиациялық сот процесіне әкелді, ол 1988 жылдан 1989 жылға дейін 14 айға созылды және Техастың Солтүстік округінің федералды судьясы Дэвид Оуэн Белев-младший басқарды. Сот процесінде алғаш рет компьютерлік графикалық анимация федералды сотта маңызды дәлел ретінде пайдаланылды. Мұндай анимацияны қолдану кейіннен қалыпты жағдайға айналғанмен, 191 рейсіне қатысты сот ісіндегі қолданылуы өте жаңа болды, сондықтан ол 1989 жылғы желтоқсандағы Американдық адвокаттар қауымдастығы журналының (ABA Journal) мұқабасында жарияланды. Анимациялық бейнені сотқа дайындау Әділет министрлігіне шамамен 100 000 – 150 000 АҚШ долларына (инфляцияға байланысты түзетулер бойынша 1989 жылғы 100 000 АҚШ доллары бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең, ал 1989 жылғы 150 000 АҚШ доллары бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең) түсті және оған екі жылға жуық жұмыс қажет болды. Discovery Channel Canada / National Geographic телесериалдарының Mayday сериалының бесінші маусымында "Invisible Killer" ("Көрінбейтін қылқор") атты эпизодта 191 рейсінің апаты бейнеленді. Апат "The Weather Channel" телеарнасының "When Weather Changed History" ("Ауа райы тарихты қалай өзгертті") және "Why Planes Crash" ("Ұшақтар неге құлайды") бағдарламаларында, сондай-ақ "The Learning Channel" телеарнасының "Survival in the Sky" ("Аспандағы аман қалу") сериалының "Deadly Weather" ("Қауіпті ауа райы") эпизодында көрсетілді. Апат туралы "Жайлы адам" ("Rain Man") көркем фильмінде де айтылған. 1986 жылы Fort Lauderdale News және Sun Sentinel газеттерінде тілші болып жұмыс істеген болашақ әйгілі криминалдық фантастика жазушысы Майкл Коннелли және тағы екі тілші Delta Flight 191 рейсінен аман қалғандармен кеңінен сұхбаттасып, апат кезінде және одан кейін болған оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндайтын мақала жазды. Мақалада аман қалғандардың кінәсі тақырыбы зерттелді және Коннелли мен оның әріптестері Пулитцер сыйлығына ие болуға үміткерлердің қатарына енді.

Ескерткіш

Апаттан кейін он жыл өткен соң, аман қалғандар мен құрбандардың туыстары Флоридада апаттың он жылдығын тойлау үшін жиналды. 2010 жылы, оқиғадан 25 жыл өткен соң, Даллас Форт-Уорт халықаралық әуежайының Грейпвайн қаласындағы Founders Plaza-да ескерткіш қойылды.