Кіріспе
Ла-Силла обсерваториясы – Чилидегі астрономиялық обсерватория, үш телескопы Еуропалық Оңтүстік обсерваториясы (ESO) тарапынан салынған және басқарылады. Обсерватория аумағында тағы бірнеше телескоптар орналасқан, олардың күтіміне ESO ішінара қатысады. Бұл обсерватория Оңтүстік жарты шардағы ең ірі обсерваториялардың бірі және Чилиде ESO алғаш пайдаланған обсерватория. Ла-Силла телескоптары мен құралдары Ла-Серена қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 150 шақырым қашықтықта, Чилидің Атакама шөлінің шетінде орналасқан. Бұл аймақ әлемдегі ең құрғақ және шалғай орналасқан жерлердің бірі. Осы географиялық аймақтағы басқа обсерваториялар сияқты, Ла-Силла да жарық ластану көздерінен алыс жатыр, ал Параналь обсерваториясы сияқты, өте үлкен телескопқа ие, жер бетіндегі ең қараңғы түнгі аспанның біріне топаланады.
ESO 3.6 м телескопы
Бұл 3,6 метрлік Кассегрен телескопы 1976 жылы қолданысқа енгізілді және содан бері үнемі жаңартылып келеді, оның ішінде жаңа екінші айна орнатылды, бұл телескопты астрономиялық зерттеулердің ең тиімді және өнімді құралы ретінде сақтап тұрды. Телескопта HARPS, жоғары дәлдікті радиалдық жылдамдықпен планета іздеуші, әлемдегі ең бірінші экзопланета іздеуші орналасқан. HARPS – бұл бұрынғысыздай дәлдігі жоқ спектрограф және бүгінгі күнге дейін төмен массалы экзопланеталарды табысты анықтаушы. 2008 жылдың сәуір айынан бастап HARPS 3,6 метрлік телескоптағы жалғыз қолжетімді құрал болып табылады.
Жаңа технологиялы телескоп
ESO жаңа технологиялық телескопы (NTT) – белсенді оптиканы қолдануды алғаш рет енгізген 3,58 метрлік Alt Az Richey Chretien телескопы. Телескоп және оның құрылысы ең жақсы бейне сапасын қамтамасыз ету үшін революциялық дизайнға ие болды. NTT 1989 жылдың наурыз айында алғашқы жарықты көрді. Телескоп камерасы NTT арқылы ауа ағынын оңтайландыруға арналған қақпақтар жүйесімен желдетіледі, бұл күмбездің және айнаның көрінуін жақсартады. Ғимаратқа жылудың енуін болдырмау үшін телескоптың барлық моторлары сумен салқындатылады, ал барлық электрондық блоктар оқшауланып, салқындатылады. NTT-ның негізгі айнасы телескоптың барлық позицияларында оның пішінін сақтау үшін белсенді басқарылады. Екінші айнаның орны да үш бағытта белсенді басқарылады. Оңтайландырылған ауа ағыны, жылулық басқару және белсенді оптика NTT-ның тамаша бейне сапасын қамтамасыз етеді. NTT-да адаптивті емес, белсенді оптика қолданылады: ол телескоп пен айнаның кемшіліктерін және деформацияларын түзетуге арналған, бірақ турбулентті түзетпейді; ол оптиканың әрқашан мінсіз күйде болуын қамтамасыз етеді. Жылулық басқарумен бірге ол NTT-ға ауа райының көрінуіне жетуге мүмкіндік береді, бірақ оны жақсартпайды.
MPG/ESO 2,2 м телескопы
2,2 метрлік телескоп 1984 жылдың басынан бері Ла-Сильяда қолданылып келеді және Макс Планк қоғамы (Max Planck Gesellschaft немесе MPG) ESO-ға мерзімі белгісіз уақытқа берілген. Телескоптық уақыт MPG және ESO бақылау бағдарламалары арасында бөліседі, ал телескопты пайдалану және күтіп-сақтау ESO-ның жауапкершілігінде. Дегенмен, Макс Планк астрономия институты (MPIA) мен ESO арасындағы жаңа келісімге сәйкес, құрал 2016 жылдың қыркүйек айының соңына дейін MPG-мен пайдаланылады. Телескопта үш құрал орнатылған: 67 миллион пикселдік кең көлемді бейнелеу құралы, оның көру бұрышы толық Ай сияқты үлкен, ол көптеген әдемі аспан денелерінің суреттерін түсірді; ГРОНД, Гамма сәулесінің шағылысуын анықтайтын оптикалық/жақын инфрақызыл детекторы, ол ғаламдағы ең қуатты жарылыстардың – гамма сәулесінің шағылысуын іздейді; және жұлдыздарды егжей-тегжейлі зерттеуге арналған жоғары ажыратымды спектрограф, FEROS. MPG-нің Ла-Сильядағы 2,2 метрлік телескобының Испанияның оңтүстігіндегі Калар-Альто обсерваториясында орналасқан тағы бір бірдей телескобы бар.
ESO Шмидт телескобы
ESO-ның 1 метрлік Шмидт телескопы – аспанды 64 толық Айдың аумағына тең кең көрініспен қарауға арналған Шмидт телескопы. 1971 жылы қолданысқа берілген бұл телескоп Ла-Силладағы алғашқы телескоптардың бірі болды және сол кезде фотосуреттік тақталар қолданылып келді. Кейіннен осы тақталар 1179 Малли және 843 Николая сияқты ұзақ жылдар бойы із-түзсіз жоғалған астероидтардың қайта табылуын растады. 2009 жылы Йель университетінің астрономия факультеті телескопты LaSilla–Quest өзгермелілік зерттеуіне арнады, содан бері ол жаңа Койпер белдеуі объектілерін (KBO), периодты өзгермелі жұлдыздарды және жарылыс жұлдыздарын (суперноваларды) табуға бағытталған астрономиялық зерттеулерде пайдаланылуда. Йельдің 160 мегапиксельдік QUEST камерасы 112 CCD-дан тұратын мозаика болып келеді және шамамен он алты шаршы градусқа дейін көлемді қамтиды. Бұл қашықтан басқарылатын жобалық телескопқа түнгі аспанның үштен бірін әр төрт күнде бақылауға мүмкіндік береді. Шмидт телескопымен жүргізілген La Silla–QUEST зерттеуі Солтүстік жарты шардан жасалған Palomar қашықтықтағы Күн жүйесі зерттеуімен салыстырылады және бірнеше транс-Нептун объектілері мен кентаврларды табуға себеп болды. 1996 жылы телескоп 7968 Эльст–Пizarro астероидін бұрын-соңды көрінбеген кометалық құйрығымен суретке түсірді, осының нәтижесінде негізгі белдеу кометалары деп аталатын аспан денелерінің жаңа класы пайда болды.
Эйлер телескобы
Эйлер телескопы — Швейцариядағы Женева обсерваториясы салған және басқаратын 1,2 метрлік телескоп. Ол CORALIE спектрографы арқылы жоғары дәлдікте радиалды жылдамдық өлшемдерін жүргізеді, бұл «тербеліс әдісі» деп те аталады, негізінен оңтүстік аспан жарты шарындағы ірі экзопланеталарды іздеу мақсатында. Оның алғашқы ашылуы – Глизе 86 планетасының айналысы болды. Басқа бақылау бағдарламалары өзгермелі жұлдыздар, астеросейсмология, гамма сәулелерінің шағылысуы, белсенді галактикалық ядроларды қадағалау және гравитациялық линзаларды зерттеуге арналған.
MASCARA (қайырмалы)
MASCARA, көп орынды толық аспан камера станциясы 2017 жылдың шілдесінде алғашқы жарық шағылысын тіркеді. Голландияның Лейден университеті салған және басқаратын бұл құрал экзопланеталарды іздеуге арналған. MASCARA-ның Солтүстік жарты шар үшін бауырлас станциясы Испаниядағы Роке-де-лос-Мучачос обсерваториясында орналасқан.
РЭМ телескопы
Rapid Eye Mount телескопы (REM) – негізгі айнасы бар, жылдам әрекетке жауап беретін автоматты телескоп. Алтазимут тұғырлы телескоп 2002 жылдың қазан айында жұмысын бастады. Телескоптың басты мақсаты – Swift Gamma Ray Burst Mission спутнигі арқылы анықталған гамма-шашудың қалдық сәулесін қадағалау.
Таро
Тез әрекет ететін телескоп, TAROT – гамма сәулелерінің шағылысуын басталысынан қарай бақылай алатын өте жылдам қозғалатын оптикалық роботтық телескоп. Гамма сәулелерінің шағылысуын анықтайтын спутниктер TAROT-қа сигнал жібереді, ол астрономиялық қауымдастыққа бір секундтың бір бөлігінен де аспас дәлдікпен координаталарды ұсынады. TAROT телескопынан алынған деректер гамма сәулелерінің шағылысуының эволюциясын, от шарларының физикасын және оларды қоршаған материалды зерттеуде де пайдалы. Ол Францияның Жоғарғы Прованс обсерваториясынан басқарылады.
Даниялық 1,54 м телескопы
1,54 метрлік Дания Ұлттық телескобы Групп Парсонс компаниясымен салынды және 1979 жылдан бері Ла Силада пайдаланылып келеді. Телескоптың бейкөздік орнатылысы бар, ал оптикасы Ричи-Кретиен конструкциясымен жасалған. Телескоптың орнатылуы мен күмбез ішіндегі тарлықтың салдарынан, оның бағыттау мүмкіндіктері шектеулі.
ТРАППИСТ
Бельгиялық TRAPPIST роботы, TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope–South, Лиеж университеті мен Женева обсерваториясының бірлескен жобасы. 0,60 метрлік телескоп кометалар мен экзопланеталарды зерттеуге арналған және карлик планета Эристің жұлдыздың алдынан өтуін (stellar occultation) бақылаған аз ғана телескоптардың бірі болды, бұл оның Плутоннан кіші болуы мүмкін екенін көрсетті. Соңғы кезде TRAPPIST 1 ашылуы және жіктелуі арқасында атақты болды, ол өте салқын жұлдызды айналып жүрген жетіге жуық Жерге ұқсас планеталар жүйесі.
Испандықтарға дейінгі мәдениеттің белгілері
Ла-Силланың төңірегінде жүздеген тасқа қашалған суреттер, сонымен қатар петроглифтер де кездеседі. Олар Эль-Молле мәдениетіне жатқызылады. Эль-Молле мәдениеті – аңшы-жинаушылардың бау-бақша шаруашылығы мен ауылдық өмірге негізделген жаңа өмір салтын дамытқан ұрпақтары. Олар өздерінің қыш ыдыстарымен және әшекейлерімен, мысалы, әсем мойынсыздарымен және тембеталарымен танымал. Ла-Силлада петроглифтердің үш түрі сақталған: адам және жануарлар бейнелері, абстрактілі геометриялық өрнектер және таза сәндік композициялар. 1990 жылдан бері Ла-Силлада рұқсатсыз қазба жұмыстары жүргізілгендігінің белгілері анықталды.
Тағы бір археологиялық ескерткіштерге жақын орналасқан ESO нысаны – АЛМА орналасқан жері.