Кіріспе

Параналь обсерваториясы – Еуропалық Оңтүстік обсерваториясы (ESO) басқаратын астрономиялық обсерватория. Ол Чилидің солтүстігіндегі Атакама шөлінде, Антофагастаның оңтүстігіндегі Параналь тауында орналасқан. Жалпы жарық жинау ауданы бойынша ол Оңтүстік жарты шардагы ең үлкен оптикалық-инфрақызыл обсерватория; бүкіл әлем бойынша ол Гавайидегі Мауна-Кеа обсерваториясынан кейін екінші орында. Параналдағы ең үлкен телескоп – Өте Үлкен Телескоп (VLT), ол төрт жеке телескоптан тұрады. Сонымен қатар, төрт негізгі телескопты бір мезгілде қосымша жарық жинау мүмкіндігі және интерферометрия үшін пайдалануға болады. Әрқайсысынан төрт қосалқы телескоп VLTI құрамына кіреді, бұл негізгі телескоптар басқа жобалар үшін қолданылған кезде оларды қолжетімді етеді. Бұл жерде кең көрініс алаңы бар екі зерттеу телескопы да бар: аспанның үлкен аудандарын зерттеу үшін VISTA және VLT зерттеу телескопы; сондай-ақ экзопланеталарды іздеуге арналған NGTS және SPECULOOS деп аталатын екі шағын телескоптар. Жақын маңда екі жаңа құрылыс салынуда: Черенков телескопы массивінің гамма сәулелі телескопының оңтүстік бөлігі (ESO-ға тиесілі емес) Паранальдан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде орналасады; ал ESO-ның болашақ E-ELT телескопы Паранальдан шығысқа қарай 20 км жердегі Серро-Армазонес шыңында орналасады және базалық құралдардың бір бөлігін бөліседі.

Аэрофотосурет

Параналь обсерваториясының әуеден түсірілген көрінісінде VLT-нің төрт үлкен құрылғысы мен олардың төрт кішкентай, күмбез пішіндес қосалқы телескоптарын анық көруге болады. Survey Telescope, VST, VLT-ге тікелей іргелес орналасқан және оның екі бірлігінің арасында көрінеді, ал VISTA екінші деңгейлі төбеде, шамамен 1500 метр қашықтықта артқы жағында орналасқан (суретті қараңыз).

Өте үлкен телескоп

Өте үлкен телескоп (VLT) көзге көрінетін және инфрақызыл сәулелерді зерттейтін 8,2 метрлік төрт телескоптан тұрады. Бұл телескоптар, сондай-ақ төрт кішігірім қосалқы телескоптармен бірігіп, жылдың белгілі бір түндері оптикалық интерферометр ретінде жұмыс істейді. 8,2 метрлік телескоптардың бәрі де адаптивті оптикамен және толық құралдар жиынтығымен жабдықталған. Басты телескоптардың негізгі айналарының диаметрі 8,2 метрді құрайды, бірақ практикалық тұрғыда телескоптың линзасы екінші айналармен анықталады, нәтижесінде пайдалы диаметр 8,0 метрге дейін шектеледі.

VISTA зерттеу телескопы

VISTA – Астрономияға арналған көрінетін және инфрақызыл зерттеу телескопы, 4,0 метрлік кең көру бұрышы бар телескоп, аспанның инфрақызыл зерттеулеріне бағытталған. Ол Ұлыбританияның 18 университетінен құралған консорциуммен, Лондонның Queen Mary университетінің жетекшілігімен ESO-ның VLT телескопына жақын жерде салынды. VISTA 2009 жылдың желтоқсан айында Еуропалық Оңтүстік обсерваториясына берілді.

VLT зерттеу телескопы (VST)

VLT Survey Telescope немесе VST – 2,6 метрлік айнасы бар, кең көлемді суреттеуге арналған телескоп. Ол төрт ірі телескоптың (VLT) ғылыми мақсаттарына қолдау көрсету үшін жасалған.

Келесі буын транзиттік зерттеу (NGTS)

Келесі буын транзиттік зерттеуі (NGTS) – негізгі шыңнан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан экзопланеталарды зерттеуге арналған құрылғы. Ол 96 шаршы градус көрініс бұрышына ие, яғни толық айдың жүз есеге жуық ауданындай, он екі 0,2 метрлік роботтық телескоптардан тұрады. Зерттеу мақсаты – жақын жердегі жұлдыздардың айналасындағы көптеген супержерлер мен Нептун сияқты планеталарды транзиттік фотометрия әдісі арқылы анықтау. NGTS Чили, Германия, Швейцария және Ұлыбританиядан жеті академиялық институттардың серіктестігімен басқарылады, ал оның дизайны SuperWASP жобасына негізделген. Ғылыми жұмыстар 2015 жылдың басында басталды.

SPECULOOS Оңтүстік обсерваториясы (SSO)

SPECULOOS Southern Observatory (SSO) Европа, Ио, Каллисто және Ганимед деп аталатын төрт телескоптан құралған. 1 метрлік телескоптар ESO-да орналасқан, ал жобаны Лиеж университеті жетекшілік етеді. Жобаның мақсаты – ультрасуық ергежұлдыздар мен қоңыр ергежұлдыздардың айналасында экзопланеталарды табу. Жоба TRAPPIST телескопының табысына негізделген. Телескоптар NGTS-тің қасында орналасқан.

Басқа ғимараттар

Телескоптардан, басқару ғимараттарынан және техникалық қызмет көрсету нысандарынан басқа, Параналда персонал мен қонақтарға жатақ үйі бар, ол Residencia деп аталады. Ол телескоптардан 200 метр төмен және 3 километр қашықтықта орналасқан. Ғимараттың жартысы таудың ішіне салынған, ал бетонның түсі ландшафтқа үйлесімді болу үшін таңдалған. Онда спорт залы, жүзу бассейні, мейрамхана және екі бақ бар. Бұл құрылысты чилилік сәулетші Паула Гутьеррес Эрландсен, ла Пика маркизасы безендірген.

Халықтық мәдениет және басқа да қолданыстар

Параналь обсерваториясының өркениеттің жарығынан оқшауланғанын көрсету үшін, ол Папосодан солтүстікке тікелей қашықтықта орналасқан, ал Папосоның халқы 259 адамды құрайды және ол обсерваторияға ең жақын елді мекен болып табылады. VLT қонақ үйі, Residencia, 2008 жылғы Джеймс Бондтың "Quantum of Solace" фильмінің бір бөлігінің түсірілуіне фон ретінде пайдаланылды. 2012 жылдың маусым айында обсерваторияның құрылыстары Тынық мұхиты альянсының төртінші саммитін өткізуге және ұйымды ресми түрде іске қосуға арналды. 2013 жылдың 14 наурызында Данияның тәжді ханзадасы Фредерик әйелі, ханшайым Мэримен бірге Чилиге жасаған ресми сапары барысында ESO-ның Паранал обсерваториясын аралады. Параналдың астрономиялық нысандарымен танысуларын ESO бас директоры Тим де Зеув жүргізді.