Кіріспе
Ашық цифрлық құқық тілі (ODRL) — мазмұн мен қызметтерді пайдалану туралы мәлімдемелерді беру үшін икемді және өзара әрекеттесетін ақпараттық модель, сөздік және кодтау механизмдерін ұсынатын саясатты білдіру тілі. ODRL 2018 жылы W3C бекітілген ұсынысы болды. ODRL саясатының мысалы төменде келтірілген, оны «Джон Доу mysong.mp3 активін ойната алады» деп түсіндіруге болады. {
"@context": "http://www.w3.org/ns/odrl.jsonld",
"uid": "http://example.com/policy:001",
"permission": [{
"target": "http://example.com/mysong.mp3",
"assignee": "John Doe",
"action": "play"
}]
}
"@context": "http://www. w3. org/ns/odrl. jsonld",
"uid": "http://example. com/policy:001",
"permission": [{
"target": "http://example. com/mysong. mp3",
"assignee": "John Doe",
"action": "play"
}]
}
ODRL тарихы
ODRL бастапқыда 2000 жылы DRM саласының өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрылды, медиа ойнатқыштар алғаш рет нарыққа енгізілген кезде. ODRL тілінің 1.1 нұсқасы Open Mobile Alliance (OMA) ұйымы тарапынан мобильді медиа мазмұнын қорғау және цифрлық объектілерді басқару үшін негізгі стандарт ретінде жылдам қабылданып алынды. Бүгінгі күні ODRL – құқық тілі саласындағы ең ірі мобильдік жүзеге асыру болып табылады және қазіргі таңда миллиардтан астам үйлесімді құрылғыда қолданылады. ODRL 2011 жылы W3C қауымдастық тобына айналғанға дейін IPR Systems ұйымдастырған және Ренато Ианнелла басқарған тәуелсіз бастама арқылы басқарылды. Бұл қадам спецификациялардың ұзақ мерзімді тұрақтылығын және ашық басқару моделін қамтамасыз етті. 2013 жылы екі жаңа медиа саласы ODRL-ді қабылдады: электрондық кітаптарды басып шығару және жаңалықтар индустриясы. Халықаралық баспасөз және телекоммуникациялар кеңесінің (IPTC) жаңалықтар консорциумы ODRL-ді қолдану саясатын қабылдады, бұл негізінен онлайн жаңалықтар нарығында жаңалықтар мазмұнын лицензиялық түрде тарату және пайдаланумен байланысты. Қазіргі виртуалды тауарлар ортасында, тұтынушы сатып алған немесе рұқсат алған контент активтері көбінесе контент бастапқыда қолданылған платформаға шектелді, себебі платформалар арасындағы құқықтарды білдірудің өзара үйлесімділігі жеткіліксіз. ODRL 2.0 нұсқасы DRM және DRM емес цифрлық объектілерді көрсететін өрнектеме тілінде рұқсаттар мен тыйымдарды көрсетудің маңыздылығын мойындады. Осы жетілдірілген модельді кеңінен қабылдау цифрлық құрылғылар арасындағы кедергілерді азайтуға және белгіленген саясат тіліне сәйкес машиналар арасындағы ашық транзакцияларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. ODRL саясатының үлгілік құрылымы қазіргі уақытта коммерциялық транзакциялар үшін дәстүрлі құқықтарды білдіруді, ашық қолжетімділікті білдіруді және әлеуметтік желілер үшін жеке өмірді қорғауды қолдайды.
ODRL негізгі моделі
ODRL негізгі үлгісінде, полис – ODRL саясатын біріктіретін орталық элемент болып табылады. Кодталған түрінде, мысалы, JSON немесе XML құжатында, ол өзінің бірегей UID атрибуты арқылы сыртқы әлемнен саясатқа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Саясат бірнеше рұқсаттарды, міндеттерді және тыйымдарды қамтуы мүмкін. Рұқсат, байланысты актив бойынша белгілі бір әрекетті орындауға мүмкіндік береді, мысалы, "abc.mp3 аудиофайлын ойнату". Рұқсатты нақтырақ көрсету үшін "көптеген 10 рет" сияқты шектеулер қосылуы мүмкін. Осы рұқсатты беретін тарап "рөл беруші" арқылы байланыстырылады, ал рұқсат алған тарап "рөл алушы" арқылы байланыстырылады, мысалы, "VirtualMusicShop рөл берушісі Alice рөл алушысына рұқсат береді". Сонымен қатар, рұқсатты пайдалану үшін беруші тарап орындауы тиіс міндеттерді білдіретін міндеттермен байланыстырылуы мүмкін. Рұқсаттар сияқты, міндет рұқсаттың күшінде болуы үшін рөл алушы тараптың белгілі бір әрекетті орындауы мүмкін екенін көрсетеді, мысалы, "Alice abc.mp3 ойнау үшін 5 еуро төлеуі керек". Тыйым, рұқсат сияқты қолданылады, бірақ басты айырмашылығы – ол әрекетке тыйым салады, мысалы, "Alice-ке abc.mp3 коммерциялық мақсатта пайдалануға тыйым салынады".
ODRL сөздіктер
ODRL негізгі сөздігі ODRL ақпараттық моделіндегі ұғымдар мен терминдердің мағынасын анықтайды. ODRL негізгі сөздігі ODRL саясаты үшін қолдау көрсетілетін ең минималды терминдерді білдіреді. Бұдан өзге, ODRL ортақ сөздігі қауымдастықтар ODRL профильдерінде қосымша қолдана алатын жалпы терминдердің мағынасын анықтайды.
ODRL кодтамалары
ODRL үш түрде жүзеге асырылуы мүмкін: JSON, XML және Turtle. ODRL-ді қабылдаған қауымдастықтар саясат мәлімдемелерінде көрсетілген Рұқсаттар, тыйымдар және міндеттер үшін стандартталған әрекеттерді пайдалана алады.