Кіріспе
Festál – Вашингтон штатының Сиэтл қаласында Сиэтл орталығының аумағында өтетін жыл сайынғы этникалық фестивальдардың тегін сериясы. Сиэтлдің маңызды мәдени бағдарламасы болып табылатын бұл фестивальдар қаланың түрлі этникалық және халықаралық қауымдастығымен байланыс орнатуға және оларды мерекелеуге бағытталған. Көптеген фестивальдерде түрлі өнер бағдарламалары (билер, театр, музыкалық топтар, фильмдер), базар және басқа да шаралар ұйымдастырылады. Бұл фестивальдер қауымдастықтың этникалық топтары үшін жыл сайынғы кездесу орнына айналды. Оларға ересектер де, жастар да қатысады, әсіресе билер мен музыкалық концерттерге қызығушылық артады. Festál шаралары көлемі жағынан әртүрлі – кішкентай фестивальдерден бастап, Еске алу күні демалысында шамамен 250 000 келушіні тартатын ірі Солтүстік-Батыс фольклорлық фестиваліне дейін. Әдеттегі Festál шараларына 5 000-нан 30 000-ға дейін адам келеді. Олардың кейбіреулері (мысалы, Fiestas Patrias) фестивальге арналған этникалық топтың өкілдерін көптеп тартады, ал кейбіреулері қаланың әртүрлі топтарын қамтиды. Festál 1996 жылы басталды және 2009 жылға қарай (барлығы 2020 жылдың наурызынан бастап COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылды):
Вьетнам: Тет фестивалі
Ақпан айындағы Тет фестивалі – Вьетнамның жаздың қайта оралуын қарсы алатын ай күнтізбесі бойынша жаңа жыл тойы. Вьетнамдық қоғам үшін бұл өткен жылды сараптап, жаңа жылға дайындалу кезі. Жаңа жыл – қарыздарды төлеп, үй-жайды тәртіпке келтіру уақыты. Жаңа жылды мерекелеу үшін ас үйлер тазаланып, жаңа киімдер сыйланады. Фестиваль барысында вьетнамдық өнер көрмелері, музыка, әңгімелер, тағамдар мен сән көрсетілімдері ұйымдастырылады.
Африкалық америкалықтар: "Сандиата" фестивалі
Ақпан айындағы Festal Sundiata фестивалі 1981 жылдан бері Сиэтл орталығының ең көне фестивальдерінің бірі болып табылады. Бұл фестиваль қаладағы ең толыққанды афроамерикалық фестиваль. Мали империясының Батыс Африканың мансасы (патшалардың патшасы) – халқының әңгімешісі және тайпалық тарихшысы болған Гриотты құтқарып, оның құрметіне аталған Сандиата фестивалі, әртүрлі мәдени дәстүрлерді көрсетеді. Фестивальдегі музыка мен биге джаз, рэп, госпел, хип-хоп, R&B және дәстүрлі африкалық стильдер кіреді, оларды Солтүстік-Батыс, ұлттық және халықаралық артистер орындайды. Фестивальге сонымен қатар қара ғылыми фантастика жазушылары, Smokin' Black Chefs, балаларға арналған шаралар мен көркем өнер де кіреді.
Ирландия: Ирландия апталығы фестивалі
Ирландиялық апталық фестиваль наурыз айындағы Сент-Патрик күніне, Ирландияның қасиетті қамқоршысының мерекесіне арналған. Фестивальді Сиэтлдің ирланд мұрасы клубы ұйымдастырады. Сиэтл мен Ирландияның климатының ұқсас болуының және Сиэтл мен Галвейдің бауырлас қалалар болуының себебі бар. Фестиваль барысында Сиэтл қаласының орталығынан Сиэтл орталығына дейін Сент-Патрик күніне арналған шеру өтеді. Ирландиялық фестивальдің күндері дәстүрлі ирланд билері (қадам биі және гиг биі), музыкалық өнер қойылымдары, ирланд фильмдері мен бірге ән салу шаралары ұйымдастырылады. Сиэтл генеалогиялық қоғамы жыл сайын әркімге ирланд тегін анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, гаэль тілінен тегін сабақтар ұсынылады.
Жапония: Сиэтлдің гүлденген бұтасы және жапон мәдени фестивалі
Сәуір айында Сиэтлде "Шершін гүлдер фестивалі" өтеді. Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ең ірі жапон мәдени шарасы 1976 жылы АҚШ-тың екі жүз жылдығына орай, марқұм жапон премьер-министрі Такео Микидің Сиэтл қаласына 1000 шәріз ағашын сыйға тартқандығын еске түсіреді. Ағаштар Вашингтон бульвары, Севард паркі, Сиэтл орталығы, Арборетум, Сиэтл жапон бағы, Вашингтон университеті және Сиэтл Бетсуин будда ғибадатханасы бойында отырғызылды. Фестивальдің салты бойынша, әр жыл сайын жапоннан шәріз ағашы мамандары шақырылып, Вашингтон тұрғындарына шәріз ағаштарына дұрыс күтім жасау және оларды күтіп ұстау туралы білім береді. Мамандар фестиваль кезінде және одан кейінгі аптада оқулар өткізеді. Фестивальдің мақсаты – Жапония және Солтүстік-Батыс аймағының халқы арасындағы өзара түсіністікті арттыру, идеялар мен достық байланыстарды дамыту, сондай-ақ Жапонияның мәдениеті, өнері мен технологияларын, жапон-американдық қауымдастықтың жетістіктерін насихаттау. Фестиваль бағдарламасына билер, музыка, әсем костюмдер, жартылай жекпе-жек өнерлері мен шай ішу рәсімдері кіреді. Балалар үшін фестивальде жапон ойындары, қағаз желкендер жасау және кимоно кию мүмкіндігі ұсынылады.
Азия-Тынық мұхит: Азия-Тынық мұхит американдық мұра айының мерекелері
Мамыр Азиялық-Тынық мұхит аралдарының мұра айы ретінде белгіленген. Сиэтл қаласында Азия-Тынық мұхит фестивалі Қытай, Филиппин, Самоа, Лаос, Жапония, Тынық мұхит аралдары және Камбоджаның мәдени алуандығын тойлайды. Азия-Тынық мұхит аймағының режиссерлер коалициясы фестивальді мәдени өнер, ойын-сауық және қолөнермен ұйымдастырады. Көрмеге арыстан биі, жастардың әскери-спорттық командаларының өнерлері, жекпе-жек, тайко барабандары және штаттан тыс қонақ өнерпаздардың өнерлері кіреді.
Батыс Африка: Батыс Африка рухы
Мамыр айында Батыс Африка рухы фестивалі алты Батыс Африка елінің дәстүрлерін көрмелер, тікелей музыка, би өнерлері мен әңгіме айту арқылы таныстырады. Гана, Сенегал, Бенин, Нигерия, Гамбия және Гвинеядан келген танымал жергілікті және гастрольдік артистердің тікелей өнер көрсетулері хип-хоп, джаз және рок музыкасының африкалық тамырларын көрсетеді. Thione Diop Productions ұйымдастырған шеберлік сағаттарында фестивальға келгендер барабан және би үйренуге қатыса алады, барабан қалай «сөйлейтінін» біледі, сондай-ақ Батыс Африка барабан шеберлерінің емдік барабандарын көреді – бұл шеберлер туғаннан бастап өз қауымдарын қызмет етуге тәрбиеленген.
Қытай: Қытай мәдениет және өнер фестивалі
Сиэтл қаласындағы қытай халқының көптігіне байланысты, қытай мәдениеті мен өнері фестивалі ең көп қатысушы фестивальдердің бірі болып табылады. Маусым айында фестиваль қытай сахналық өнері, көркем өнер көрмелері, сыйлықтар/ақпараттық стендтер және түрлі іс-шаралар арқылы қытай мәдениетін толыққанды көрсетеді. Өнер орындаушылары Тынық мұхитының солтүстік-батысы мен Қытайдан шақырылған суретшілер. Фестиваль бағдарламасында Хенгда би академиясының қытай классикалық және халық билері, Сиэтл қытай оркестрінің қытай музыкасы, Ицзяо Ушу және Тайчи академиясының қытай ушусы, сондай-ақ Жэньлунь виолончель және Хаййинг скрипка студияларының батыс аспаптарында орындалған қытай музыкасы ұсынылады.
Филиппин: Пагдириванг филиппиндік фестивалі
Маусым айында Сиэтлде филиппин мәдениеті тойланады. "Pagdiriwang" сөзі тагалог тілінде "мереке" дегенді білдіреді, себебі фестиваль 1898 жылы Филиппиннің Испаниядан тәуелсіздігін еске түсіреді. Көркем өнерге шерулер, музыка, би, барабаншылар тобы және рок-топтар кіреді. Басқа мәдени шаралар: тағамдар, балаларға арналған ойын-сауықтар, көрмелер және жартылай жекпе-жек өнері. Бұл фестиваль өзінің әсем түстері мен маталарымен, көбінесе жергілікті халықтың қатысуымен және ерекше ас дайындау шеберлігімен ерекшеленеді.
Франция: Француздық фестиваль
Сиэтлдің француз фестивалі: Француз тілді мәдениеттердің мерекесі жыл сайын наурыз айында Франкофония айына арналған мерекелік шара ретінде өткізіледі. Фестиваль – бұл бүкіл әлемдегі франкофондық мәдениеттер мен дәстүрлерді Ұлы Сиэтл аймағының тұрғындарына таныстыру және олар туралы хабардар ету мақсатындағы, көпшілікке ашық, тегін, отбасылық демалыс. Бір күндік фестиваль барысында келушілер тікелей музыка тыңдайды, театр және би өнерлерін тамашалайды, халықаралық тағамдарды дәмдейді, ақпараттық семинарлар мен көрсетулерден білім алады, ойындар ойнайды және көңілді қызықты шараларға қатысады. 2013 жылдың 24 наурызында өткен алғашқы фестивальде Te Fare O Tamatoa, Folichon Cajun, Вашингтонның француз тіліндегі Immersion мектебі, Éducation Française Greater Seattle, Théâtre Français de Seattle, Podorythmie, Alliance Française de Seattle хоры және Pearl Django өнер көрсетті. Фестивальді Францияның Солтүстік-Батыс білім беру ұйымы, Тынық мұхиты аймағының француз-американдық сауда палатасы және Вашингтон штатының француз консулдық агенттігі бірлесіп ұйымдастырады.
Иран: Ирандық фестиваль
Маусым айындағы Иран фестивалі аймақтағы ең басты иран мәдени оқиғасы болып табылады. Музыка мен би өнері, Руми өлеңдері, тағамдар мен сусындар, парсы жаңа жылы және мерекелік көрмелер, сурет көрмесі мен қуыршақтардың қойылымы – бұл бай әрі алуан түрлі мәдениетке үңілуге мүмкіндік береді. Бұған дейін жеке өткізілген бұл шара 2009 жылдан бастап Festál фестивалінің құрамына енді және оны Иран-американдық қауымдастық альянсы ұйымдастырады.
Араб Таяу Шығысы: Араб фестивалі
2011 жылы қазан айында өткен Араб фестивалі Сиэтл үшін зор маңызға ие, себебі Сиэтлде АҚШ-тағы ең ірі араб-американдық қауымдастықтардың бірі орналасқан. 1999 жылы бастау алған фестивальде 22 араб мемлекеті ұсынылады, сондай-ақ, дәстүрлі базар, классикалық және заманауи музыка, шын араб кофеханасы, араб тіліндегі сөздерді дұрыс жазу байқауы мен сән көрсетілімі бар. Лекциялар мен семинарлар әлемдегі ең көне цивилизациялардың бірі – араб халқының бай мәдениеті мен тарихын зерттейді. Сонымен қатар, араб жастарының саяси және шығармашылық күресін көрсететін араб рэп концерті, оның ішінде «ХАГАРЫҢ ҰЛДАРЫ» тобы да жаңа қызығушылық тудырып отыр. Бұл фестиваль екі жылда бір рет өткізіледі және Рамазан айына қарай күндері өзгертілуі мүмкін.
Бразилия: BrasilFest
Тамыз айында Бразилиа Фестивалінде бразилиялық барабандардың үні мен 22 тамыздағы Бразилия халықтық күнінің самба ырғақтары естіледі. Фестиваль Бразилияның дәстүрлі және заманауи мәдениетін үйлестіреді және АҚШ-та бразилиялық өнердің осы деңгейде көрсетілетін жалғыз фестивалі болып табылады. Музыка африка және португалдық тамырлардан бастау алатын дәстүрлі және заманауи туындыларды қамтиды. Фестивальде сонымен қатар бразилиялық жекпе-жек өнері/биі капоэйра, костюмдер, тағамдар мен заманауи өнер түрлері де ұсынылады. BrasilFest-тің Эдуардо Мендонка: «Осы фестивальге қатысу бразилиялық өнердің танылуын арттырады. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген салт-дәстүрлер мен мерекелерді насихатайтын фестивальдер қатарында болу – үлкен мүмкіндік» дейді.
Тибет: Тибет мейрамы
Тамыздың соңында Тибет Сиэтл орталығында қайтадан жанданады. Сиэтл аймағындағы шағын тибет қауымдастығы ежелгі мәдени дәстүрді ырым-жырымдар мен дәстүрлер арқылы сақтап, жаңартуда. Ғасырлар бойғы әңгімелер, әуендер, маскалар мен киімдер арқылы ежелгі және заманауи Тибет мәдениетін құрайды. Ең қызықтысы – тибет базары, тілек тіркегіштер, өнер шеберлері мен тағамдар. Суретшілер дра-ньен, пиванг сияқты дәстүрлі аспаптарды, сондай-ақ флейталар, мүйіздер, барабандар, қоңыраулар мен сыбызғылардың ерекше үйлесімдерін пайдаланады.
Корея: Кореяның мәдени және өнер фестивалі
Қыркүйектегі корей фестивалі – ең маңызды фестивальдердің бірі. Корея мен Сиэтл қаласы арасындағы сауда, мәдениет және отбасылық байланыстар тығыз. Жыл сайын фестиваль корей мәдениетіндегі ең үлкен мерекелердің бірі – Чхусок, яки Орақ фестивалі күніне түседі. Осы күні той дастарқаны дайындалады, отбасылар ата-бабаларының зираттарында естелік шараларын өткізеді және кешке толу айды тамашалайды. Бұл корей мерекесі тек жомарттық рухымен ғана емес, сонымен қатар мол өнім үшін алғыс айту күні болып саналады. Жаңа жыл күні сияқты, отбасылар елдің түкпір-түкпірінен жиналып, бірге тойлайды. Фестивальге халық әндері, дәстүрлі және заманауи билер, таэквондо сияқты жартылай жекпе-жек өнерлері, сондай-ақ мыңдаған жылдар бойы корей мәдениетінің дамуын көрсететін фильмдер мен көрмелер кіреді. Ұлы даңққа ие студенттік сурет байқауы мен көрмесі ерекше атап өтіледі. Өнерпаздар корейдің дәстүрлі киімдерін киеді, олардың маталары мен ою-өрнектері өте бай және әсем.
Гавайи: Алоханың мәдениеті фестивалі
Қыркүйек айында Festál фестивалінде 2009 жылы тұңғыш рет ұйымдастырылған Live Aloha Гавай мәдени фестивалі, Гавайидің жергілікті халқының мәдениетін тойлайды. Қазір Вашингтонды мекендейтін 50 000-нан астам Гавай аралдарының өкілдері хула және меле билерін тікелей орындау арқылы, сондай-ақ тарихи көрмелер, фильмдер, гавай қолөнерлері, балаларға арналған іс-шаралар және дәмді (оно) тағамдармен өз отанының тарихын бөліседі. Фестивальде дәстүрлі өнер мен қолөнерге қатысты арнайы көрсетулер мен білім беру семинарлары өтеді. Live Aloha Гавай мәдени фестивалі комитеті ұйымдастырады.
Мексика мен Латын Америкасы: "Отан мейрамы"
Сентябрь айында өткізілетін Сиэтлдің "Фиестас Патриас" мерекесі мексикалық тәуелсіздікті және Латын Америкасының басқа елдерінің тәуелсіздіктерін тойлайды. Мексиканың 15 қыркүйектегі тәуелсіздік күнін еске алу мақсатында, мереке мексикалық түстермен безендіріледі. Перу, Гондурас, Аргентина, Мексика және Колумбия сияқты елдердің өнершілері ұйымдастырған ойын-сауық және мәдени шаралар, елдердің тілі, тағамдары мен әуендері ортақ болғанымен, әр елдің өзіне тән ерекше дәстүрлерін көрсетеді. Мерекенің басты қызығушылық тудыратын бөлімдері – мариачи музыкасы, сальса биі, сондай-ақ дәстүрлі костюмдер мен тағамдар.
Италия: Festa Italiana
1988 жылы басталған Festa Italiana әр қыркүйек айында өткізіледі және Ирландия және гүлдәсте фестивальдерімен бірге ең көп келуші фестивальдердің бірі болып табылады. Фестиваль дәстүрлі итальян мәдениетін мерекелейді, сонымен қатар заманауи итальяндық өнерлері, суреттері, автомобильдері және тағамдарын ұсынады. Жыл сайын итальяндық халықтық би тобының өнері, сопранолар мен эстрада әншілерінің итальяндық опералық музыкасы, кешкі шарапты дәмдеу және қуыршақ театры көрсетіледі. Италиялық белгілі шеф-аспаз Ник Стеллино көрермендер үшін итальян тағамдарын дайындайды. Жыл сайын жүзімді таптап басу және бочче шар турнирі аса танымал, оған жыл сайын атақты жергілікті ойыншылар қатысады. Итальян-американдық музыкалық тобы EuroRhythms та өнер көрсетеді.
Хорватия: Хорватия мейрамы
Қазан айының басында CroatiaFest халықаралық деңгейде танымал халық би тобын, музыканттарды және келуші өнер шеберлерін ұсынады. 2003 жылы басталган бұл жылдық фестивальде бірден-бір өнер көрсетілімдері, қатысушылардың музыкасы мен биі өтеді. 2007 жылғы фестивальдің тақырыбы – «Хорваттардың теңіздік мұрасы». Көптеген хорват иммигранттары жылы да, қоңыр да Адриатика теңізінде теңізшілік шеберлігін үйреніп, Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағына келген соң, Тынық мұхитының теңіз индустриясында жұмыс тапты. Кәсіби балықшылар тор жөндеу жөнінде семинар өткізеді, ал басқа хорваттар өз өмірлік тәжірибелерімен және мәдениетімен бөліседі.
Оңтүстік Азия: "Утсав" Оңтүстік Азия сахналық өнер фестивалі
Қазан айының екінші демалыс күндері өтетін "Устав" фестивалі Оңтүстік Азия тамырындағы ежелгі музыка және би дәстүрлерін ұсынады. Оңтүстік Азияға Ауғанстан, Бангладеш, Бутан, Үндістан, Мальдив, Непал, Пәкістан және Шри-Ланка кіреді. Орындаушылар үнді лютнісі және көпке таныс ситар сияқты өнер түрлерін, сондай-ақ әншілерді, йогалық билерді және қоңырсықтар мен аяқтардың ырғақтарымен драмалық қойылымдарды таныстырады. Тек Үндістанда ғана 1652-ден астам түрлі тіл мен диалект кездеседі. Оңтүстік Азия жалпы әлемдегі ең ірі мұсылман халқына ие және индуизм, буддизм және сикхизм сияқты әлемдегі ірі діндердің отаны болып табылады.
Түркия: Түрік фестивалі
Қазан айының үшінші апта соңында өткізілетін Түркфестиваль – достық фестивалі, Түркияның ауқымды географиялық аймақтарындағы мәдени байлықты және әртүрлілікті тойлайды. Ол шығыс пен батыс мәдениеттерін байланыстырады, хетттер мен ассириялықтардан бастап гректер, римдіктер және византиялықтарға дейін тарихты қамтиды. Фестивальдің ең қызықты бөлімдері – дәстүрлі халық билері, түрік базары, классикалық және қазіргі түрік музыкасы, сондай-ақ көптеген дәстүрлі костюмдердің сән көрсетілімі. Балалар үшін көлеңке театрлары қойылады, ал түрік тағамдары фестивальде әрқашан ең көп сүйікті тағам болып табылады.
Мексика: Өлгендер күні
Día de Muertos (Өлілер күні) – өмірді және өткендерді еске алуға арналған, ацтек мәдениетіне тамырларымен байланысты мексикалық дәстүр. Ата-аналар мен арғы тектілерге құрмет көрсету мерекесінде негізгі орын алтарларды әшекейлеу өнеріне беріледі. Алтарлар шам жарығымен сәнделеді, оларға көріктей түсті суреттер мен жеке заттар қойылады. Латын Америкасы елдерін көрсететін жергілікті және шетелдік, дәстүрлі және заманауи суретшілер өнер көрсетеді. Көшедегі құммен салынған суреттер ерекше көзге түседі. Көшелер әдетте құмнан жасалған суреттермен безендіріледі, олар кейін жойылады, бұл өмірдің қысқа мерзімділігін символдайды.
Хмонг: Хмонгтардың Жаңа жыл мерекесі
Хмонгтар мен хмонг емес адамдардың көп қатысуымен өтетін фестиваль, бұл Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы хмонгтардың Жаңа жылдық шараларының ең ірісі. Қараша айындағы шара егін жинаудың аяқталуын символдайды, бұл хмонгтардың демалатын, арнайы тағамдар дайындайтын және үйленуге дайындық жасайтын кезі. Хмонгтардың көпшілігі АҚШ-та 30 жылдан аз уақыт өткен, ал Вашингтондағы хмонг халқының саны артып келеді. Фестиваль бастапқыда Вьетнам соғысында Вьетконгқа қарсы АҚШ-қа көмек көрсеткен хмонг халқы туралы хабардар ету мақсатымен ұйымдастырылған. Олардың көп бөлігі соның салдарынан қаза тапты, ал аман қалғандарының көпшілігі АҚШ-қа эмиграциялады.
Бұл фестиваль Оңтүстік-Шығыс Азияның таулы мәдениетінің, Қытай, Лаос және Таиланд тауларында пайда болған Айлық Жаңа жылын тойлайды. Хмонг халқы өздерінің тарихын және тілін күрделі әңгімелер, кестелеу өнері, музыка және ерекше байланыс тәсілдері арқылы сақтап келген. Шараның басты бөлігі – дәстүрлі доп тастау, билер, балаларға арналған ойын-сауықтар, сән көрсетілімі және хмонг тобының өнері. Көрмеде Кинг округіндегі хмонгтардың қоныстану тарихы және дәстүрлі кестелер қойылған.