Кіріспе
Израильдегі телекоммуникациялар Таяу Шығыста ең дамыған деңгейде. Израильдің жүйесі коаксиалдық кабельдер, оптикалық талшықтар және микротолқындық радиореледен тұрады. 1990 жылдарға дейін Израиль телекоммуникация нарығында Bezeq мемлекеттік компаниясы басымдық құйды. 1990 жылдары Израиль телекоммуникация саласы мемлекеттік монополиядан әртүрлі жеке компаниялардың бәсекелестігіне өтті. 2014 жылы Израиль телекоммуникация секторының кірісі 15 миллиард шекелден асты, бұл ЖІӨ-нің шамамен 2% құрайды. Технология және өнеркәсіп саласында Израиль телекоммуникация индустриясы WiMAX, VoIP және TDMoIP сияқты протоколдарды әзірлеуде алдыңғы қатарда болып, технологиялық дамуда әлемдік көшбасшылардың біріне айналды. 2000 жылдары Израиль әлемдік телекоммуникация индустриясы үшін маңызды жеткізуші және технологиялық зерттеулер саласындағы әлемдік лидер ретінде танылды.
Telecommunications in Israel are the most developed in the Middle East. Israel's system consists of coaxial cables, optical fibers, and microwave radio relay. Prior to the 1990s, Israel's telecommunication market was dominated by Bezeq, a government owned corporation. During the 1990s, the Israeli telecommunication industry transitioned from government owned monopolies to diversified private competition by a range of new companies. As of 2014, the telecommunications sector in Israel had revenues over ₪15 billion, representing about 2% of the GDP. Technology and industry wise, the Israeli telecom industry has been among global leaders in technology development pioneering developments of protocols such as WiMAX, VoIP and TDMoIP. During the 2000s Israel emerged as a leading supplier for the global telecommunications industry, and a global leader in technological research.
2000 жылдар
XXI ғасырдың басындағы он жылдықтарда Еуропа мен Солтүстік Америкадағыдай, цифрландыруға және мобильді технологияларға көшуге басымдық берілді.
Теледидар
Израильдік спутниктік теледидар провайдері Yes 2000 жылы құрылды, бұл кабельдік теледидар нарығында күшті бәсекелестікті күшейтті. Yes құрылғанға дейін Израильде тек үш кабельдік компания болды: Tevel, Matav және Arutzay Zahav. Yes компаниясымен бәсекелесу кабельдік теледидар компанияларының абоненттерінің көптеп азаюына себеп болды, бұл оларды бірігуге итермеледі. Yes компаниясын нығайту мақсатында, ол салыстырмалы түрде жаңа болғандықтан, реттеуші кабельдік компаниялардың бірігуіне келісім беруді кейінге шегерді. Бірігу 2003 жылы аяқталды, ал кабельдік компаниялар Hot деген жалғыз компания атымен қайта аталды. Он жыл бойы Hot және Yes сандық приставкаларды (set-top boxes) пайдалануды енгізді, олардың арқасында сандық хабар тарату мүмкін болды (телеарналарды қабылдау сапасының жақсаруы), сондай-ақ ойын арналары, талап бойынша бейне (V. O. D) қызметтері пайда болды. Бүгінде олар озық цифрлық бейнежазба (DVR) технологиялары бар сандық приставкаларды ұсынады, олар хабарларды алдын ала жазуға мүмкіндік береді (Hot Magic, Yes Max). HOT жергілікті израиль фильмдерін өндіруді ынталандыруға баса назар аударады, ал YES керісінше, шетелдік телесериалдар мен фильмдерді сатып алуға көбірек мән береді. Екінші Израиль хабар тарату органының бақылауымен 2002 жылғы 28 қаңтарда қосымша израильдік коммерциялық жер үсті арнасы – 10-арна құрылды. Бұл коммерциялық арналар арасында бәсекелестіктің басталуына әкелді. 10-арна 2- және 1-арналардан жүргізушілер мен актерлерді сатып алды. Осы сатып алу шараларына қарамастан, арнаның көрермендер саны басқа арналармен салыстырғанда аз болып саналады. 2005 жылы 2-арнада тағы бір конкурс өтті, оның нәтижесінде "Keshet" және "Reshet" компаниялары арнаның келесі он жылдағы хабарларын тарату құқығын жеңіп алды. Израиль жаңалықтар компаниясы жер үсті Кнессет арнасын өндіру құқығын жеңіп алды. 2010 жылғы 30 наурызда барлық аналогты жер үсті теледидар мұнаралары өшірілді, ал цифрлық тарату ("Idan Plus") – жалғыз қолданыстағы цифрлық жер үсті жүйесі болып табылады. Бірінші кезеңде бес SD арна (IBA 1, IBA 33, Channel 2, Israel 10 және The Knesset Channel) бар. Жүйе DVB T және MPEG 4 форматында жұмыс істейді және SFN конфигурациясында бүкіл ел бойынша екі жиілікте (солтүстік және оңтүстік – UHF 26, ал орталық – UHF 29) орналасқан. 2012 жылы қосымша арналары бар екінші кезең (сонымен қатар IBA 1 HD) және 2013 жылы үшінші кезең күтілуде.
Интернет
Израильде кең жолақты интернет көптеген үйлерде кең таралды. HOT кабельдік инфрақұрылым арқылы телефон қызметтерін ұсына бастаған кезде Bezeq стационарлық байланыс саласындағы монополиясын жойды. Онжылдықтың ортасында, ізраилдіктердің арасында жоғары жылдамдықты интернет пен VoIP технологияларының танымал болуына байланысты, алғашқыда Skype және Vonage сияқты VoIP желілері мен Израиль мен шетелдегі дәстүрлі телефон желілері арасындағы байланыс арқасында халықаралық қоңырауларды тегін немесе арзан бағамен жасау мүмкіндігі пайда болды. 2008 жылы Partner Communications Company және XFONE жоғары жылдамдықты интернет провайдерлері нарығына қосылды.
Басқа байланыс өрістері
2006 жылдың 1 наурызында Израиль поштасы мемлекеттік корпорация болып қайта құрылды, Израиль пошта компаниясы, бұл пошта нарығын бәсекеге ашуға дайындық кезеңі болды. Израиль радиосы рейтингісіндегі мәселелерді шешіп, көптеген аймақтық радиостанцияларды ашты. 2007 жылдың 17 желтоқсанында Израиль парламенті Израиль полициясы және басқа да құқық қорғау органдарына сот қарауысыз коммуникациялық деректерге қол жеткізуге рұқсат беретін жаңа заңды бекітті. 2008 жылдың 4 маусымында Байланыс министрлігі Израильде цифрлық радио хабарларын тарату жүйесін іске қосуға арналған концессияны жариялады. Еліміз бойынша 50-ден астам станцияның цифрлық радио арнасында хабар таратуда деп есептеледі.
Пресс
Израильде үш негізгі коммерциялық күнделікті газет бар: Yedioth Ahronoth, Maariv және Haaretz. Бұған қоса, екі ірі тегін таралатын күнделікті газет те бар: Israel Hayom және Israel Post (The Jerusalem Post газетіне қарайды). Басқа да маңызды газеттердің қатарында орыс тіліндегі Vesti, ағылшын тіліндегі The Jerusalem Post және тағы да басқалары бар.
Пошта
Израильдегі пошта саласы бәсекеге қарай бағытталды. Пошта басқармасы Израиль пошта компаниясына айналды. Үкіметке қарасты пошта компаниясы жарты килограмға дейінгі поштаны жеткізу нарығына қосымша компаниялардың кіруіне бірте-бірте мүмкіндік берді; мұның мақсаты – олардың мемлекеттік пошта компаниясымен бәсекелесуіне және пошта бағаларының төмендеуіне жағдай жасау болды.
Радио
Телевизия саласындағы жағдайдан өзгеше, радио саласында Израиль радио хабар тарату корпорациясы жарнамадан табыс табуға рұқсат етілген. Израиль радио хабар тарату корпорациясының радио бөлімі "Кол Исраил" ("Израиль дауысы") деп аталады. "Решет Бет" радиостанциясы Израильдегі басты радиостанция. Тағы екі радиостанция Израиль қорғаныс күштеріне қарасты: Израиль қорғаныс күштері радиосы және "Галгалатц". Елдің барлық аймағында қабылдауға болатын негізгі радиостанциялардан бөлек, Телевизия және радио жөніндегі екінші органның басқаруымен жұмыс істейтін аймақтық коммерциялық радиостанциялар да бар. Израильде заңсыз радиостанциялармен күрес мәселесі өткір тұр.
Стационарлық телефон
2020 жылдан бастап Bezeq, HOT, Partner және Cellcom стационарлық телефон байланысы қызметтерін ұсынады. Bezeq дәстүрлі қызметтерді ұсынады, ал қалғандары IP телефониясын ұсынады, Hot қызметі ішкі желі арқылы жүзеге асырылады. 2020 жылы Bezeq компаниясы ел бойынша 9 500 төлемді телефон қабылдағышына ие болды. Осы жылдың желтоқсан айында олар үкіметтен осы телефон қабылдағыштарының көп бөлігін жоюға рұқсат алды, тек пайдаланылып жатқандары мен басқа мүмкіндіктер жоқ жабық кеңістіктердегілерді, мысалы, түрмелердегілерді қалдырды.
Халықаралық қоңыраулар
2016 жылдың қазан айынан бастап сегіз оператор – 012 – 012 Smile, 013 – 013 NetVision, 014 – Bezeq International, 015 – Hallo 015, 016 – Golan Telecom, 017 – Hot Mobile, 018 – Exphone және 019 – 019 Telzar халықаралық телефон байланысын ұсынады. Барлық компаниялар абоненттік қызметтерді ұсынады, олар көбінесе клиенттеріне арзан тарифтарды ұсынады. Абоненттік жазылымға есеп-шоттарды жүргізу және компанияның жеке префиксін терудің орнына әдепкі 00 префиксін теру сияқты бірнеше артықшылықтар кіруі мүмкін (бұрын Bezeq компаниясы бұл салада монополияға ие болған кезде бұл қажет болған). Осы компаниялардың шетелде кең таралған байланыс инфрақұрылымы болғандықтан, көпшілігі интернет-қызметтерін де ұсынады. Келіп түсетін қоңыраулар нарық үлесіне сәйкес компаниялар арасында таратылады.
Ұялы байланыс
2020 жылдың қаңтарына дейін Израильде ұялы байланыс қызметін ұсынатын алты ірі желі операторы бар: Pelephone, Cellcom, Partner, Hot Mobile, Golan Telecom және we4G. Сонымен қатар, бірнеше MVNO операторлары бар: Rami Levy, Home Cellular, 019 Telzar және Cellact. Бұл компаниялар ұсынатын қызметтер бұрынғы дауыстық байланыстан асып, қазір SMS хабарламалар, бейнеконференциялар және кеңжолақты интернетке қол жеткізуді де қамтиды.
Теледидар
Кабельдік және спутниктік телехабар тарату кеңесі – Израильде коммерциялық теледидар хабарларын жеңілдету және реттеу мақсатында құрылған басқару органы. Көп арналы теледидар нарығында екі компания жұмыс істейді: HOT (жер асты кабельдік инфрақұрылым арқылы теледидар қызметтерін ұсынады) және yes (спутниктік хабар тарату арқылы теледидар қызметтерін ұсынады). Кабельдік компания байланыс кеңсесінен алған рұқсаттың арқасында спутниктік компаниядан басымдыққа ие, бұл оған толық екі бағытты байланыс (мысалы, сұраныс бойынша бейне қызметтерін ұсыну мүмкіндігі) береді. Израиль теледидарында екі коммерциялық арна бар: 2-ші және 10-шы арналар. Сонымен қатар, телерекламадан табыс табатын бірнеше мамандандырылған арналар бар, мысалы: Израиль Плюс, Музыка 24, 20-шы арна және Израильдік сауда арнасы. Бұған қоса, Израиль радио және теледидар корпорациясына қарасты 1-ші арна өзінің қаржысын ішінара шектеулі спонсорлық хабарламалардың есебінен қаржыландырады, алайда оның бюджетінің басым бөлігі теледидары мен цифрлық қабылдағышы бар Израильдегі әрбір үйден жиналатын жылдық лицензиялық төлемдерден түседі.
Интернет
Интернет компаниялары нарығы екі санатқа бөлінеді: инфрақұрылым ұсынушылар және қызмет көрсетушілер. Инфрақұрылым ұсынушылар – Bezeq және Hot. Үшінші компания Unlimited электр желілері арқылы интернет инфрақұрылымын салуда. 2016 жылғы қазан айының мәліметі бойынша, ең ірі интернет-қызмет көрсетушілер Bezeq International және Hot, олардан басқа 50 шағын компания бар.
Статистикалық деректер
Параметрлер саны
Тұрақты желі операторлары
Bezeq, HOT, 012 Smile, Cellcom
Тұрақты телефон желілерінің саны
3,4 миллион (2014)
ccTLD .il
IDN ccTLD ישראל
Телефон коды +972