Израильдегі көлік жүйесінің шолуы

Кіріспе

Израильдегі көлік жүйесі негізінен жеке автокөліктер мен автобус тасымалы, сондай-ақ кеңейіп келе жатқан теміржол желісіне негіделген. Ішкі су жолдарының болмауы және елдің кішкентай аумағы ішкі тасымалда әуе және су көлігінің маңыздылығын азайтады, бірақ олар Израильдің халықаралық көлік байланыстары үшін маңызды рөл атқарады. Халық санының өсуі, саяси жағдайлар, Израиль қорғаныс күштерінің қажеттіліктері, туризм және көлік ағынының артуы барлық салалардың дамуын ынталандырады, бұл теміржол және қоғамдық көлікке басымдық беруге, жеке көліктерден бас тартуға мүмкіндік береді. Израильдегі көлік жүйесінің барлық аспектілері Көлік және жол қауіпсіздігі министрлігінің бақылауында.

Жолдар

Израильдің жол желісі жолдардан тұрады. 2011 жылдың сәуір айында Тель-Авив муниципалитеті Тель О Фан атты велосипедтерді жалға беру жүйесін іске қосты, қала шегінде 150 велосипед станциясы орнатылды. Иерусалимде 125 шақырымнан астам велосипед жолдары бар, олар қазірде бар немесе жоспарлануда.

Автобустар қызметі

Автобустар – елдің негізгі қоғамдық көлігі. 2017 жылы автобуспен жасалған жолаушылар саяхаттарының саны шамамен 740 миллионды құрады. 2009 жылы 16 компания қоғамдық көлік үшін автобустарды пайдаланды, олардың жалпы саны 5939 автобус және 8470 жүргізушіні құрады. Egged – Израильдің ең ірі автобус компаниясы және елдің барлық аймақтарында маршруттарды жүзеге асырады. Кейбір аймақтардағы автобус маршруттарын шағын тасымалдаушылар орындайды, олардың ішінде ең ірісі – Дан автобус компаниясы, Гуш-Дан аймағындағы маршруттарды басқарады. Кавим – одан кейінгі ең үлкен компания. Израильдегі автобус станциялары, жеке аялдамалардан басқа, екі түрге бөлінеді: терминалдар (masof, көпше түрі – mesofim) және орталық станциялар (tahana merkazit). Әрбір терминал әдетте ондаған маршрутқа, ал орталық станция жүзден астам автобус маршрутына қызмет көрсетеді. Елдегі ең ірі орталық автобус терминалы – Тель-Авив орталық автобус станциясы, ол сонымен қатар әлемдегі екінші ірі автобус терминалы болып табылады. 2010 жылдың 5 тамызында Көлік министрлігі елдегі қоғамдық автобус және пойыз маршруттары туралы ақпаратты қамтитын веб-сайтты іске қосты. Бұрын бұл ақпаратты жеке қоғамдық көлік операторлары ғана ұсынып келген.

Автобустық жедел транзит

Израильде Хайфа қаласында бір автобус жедел транзит жүйесі бар, ол «Метронит» деп аталады және Хайфаны оның айналасындағы қалалармен байланыстыратын үш желіден тұрады. Бұған қоса, Иерусалим жеңіл рельстік теміржолына BRT қоректендіру желілері де бар, олар Оңтүстік Иерусалимнен Солтүстік Иерусалимнің Рамот ауданына дейін арналған автобус жолақтарымен жүреді және Жаффа мен Король Георгий көшелерінің қиылысында жеңіл рельстік теміржолмен қиылысады.

Акциялық таксилер

Израильде қалыпты такси қызметтерінен өзге, бірнеше жеке компаниялар жүзеге асыратын "шерут" деп аталатын тасымал қызметі де бар. Ортақ бағыттық жүйе әдетте сары түсті минивэндер түрінде болады және бірдей маршрут нөмірі бар қалыпты автобустармен бірдей бағыттармен жүреді. Сәл жоғары бағаға, ортақ "шерут" қызметі жолаушыларға жол бойында кез келген жерде түсіп-көтерілуге мүмкіндік береді. Ең көп сұраныс кезінде, әсіресе қалыпты автобустарға қарағанда жолаушылар саны аз болғандықтан, сапар уақыты қысқаруы мүмкін. Кейбір бағыттар түнде де, сенбі күні де жұмыс істейді, бұл халыққа қалыпты автобустар тоқтаған кезде қажетті көлік қызметін ұсынады. "Шерут" минивэндарының бастапқы және соңғы аялдамалары орталық автобус станциясынан өзгеше болуы мүмкін, сондай-ақ демалыс күндері мен кешкі уақытта кейбір бағыттар өзгертілуі мүмкін. 2015 жылы "шерут" таксилері 34,7 миллион жолаушыны тасымалдады, оның 15,2 миллионы қала ішіндегі бағыттарда, ал қалғаны қала маңындағы және қалааралық бағыттарда тасымалданды.

Жеке таксилер

Израильде таксилерді "арнайы таксилер" деп атайды, оларды бірлесіп пайдаланатын таксилерден ажырату үшін Көлік министрлігі реттейді. Жеке такси компанияларынан басқа, Gett – елдегі басты цифрлық такси шақыру қызметі. 2017 жылы таксилермен шамамен 90 миллион сапар жасалды. Израильдің көптеген темір жол желілері мемлекет құрылғанға дейін, Осман және британдық билік кезінде салынған. Алғашқы желі – Яффо-Иерусалим темір жолы, одан кейін үлкен Хиджаз темір жолының бөлігі болған Изреел аңғары темір жолы салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс әскери қажеттіліктерге байланысты бірнеше жаңа желілердің құрылысына әкелді: қазіргі Жағалау темір жолының бөліктері түрік және британдықтар тарапынан бір уақытта салынды, кейіннен британдық мандат кезінде біріктірілді. Оңтүстік бағыттардағы желілер де соғысқан мемлекеттермен салынысты – солтүстіктен Осман империясымен, ал батыстан Рафахтан британдықтармен. 1960 жылдардың ортасынан бастап темір жол дамуы тоқтап, бірқатар желілер (әсіресе Изреел аңғары және Шығыс темір жолының көп бөлігі) толығымен тасталды. 1990 жылдары даму қайта басталды, 1993 жылы Тель-Авивтің Аялон темір жолын ашу темір жол саласындағы жаңа дәуірдің басталуын білдірді. 2000 жылдары салынып жатқан желілерге Иерусалимге дейінгі жоғары жылдамдықты темір жол, Тель-Авивтен Солтүстік Шефела арқылы Ашдодқа дейінгі Жағалау темір жолын кеңейту, Ашкелоннан Беер-Шебаға дейін Сдерот, Нетивот және Офаким қалалары арқылы, сондай-ақ Лодтан Беер-Шебаға дейінгі желіні толық қайта жаңарту кірді. Бұл және басқа да инфрақұрылымдық жақсартулар 1990 мен 2015 жылдар аралығында Израиль темір жолдарының тасымалдаған жолаушылар санын 20 есеге арттырды. Жобаның күрделілігіне байланысты көптеген кешігулерден кейін 2019 жылы Тель-Авив пен Иерусалим арасындағы жаңа желі ашылды. Бұл елдегі алғашқы электрлендірілген темір жол. Израиль темір жолдары осы және басқа желілерде электрлік жұмыс істеу үшін Bombardier Traxx электр локомотивтерін тапсырыс берді. Израильдегі барлық қазіргі және болашақ электрлендірілген магистральдық темір жолдар 25 кВ 50 Гц желісімен жабдықталады. 2023 жылғы G20 Нью-Дели саммитінің ұсыныстары Израиль арқылы Үндістанды Таяу Шығыс және Еуропаға байланыстыратын транзиттік дәлізді қамтыды, бұл Израильдің үкіметтік транзит министрі Израиль Кац жасаған бұрынғы жоспарларының бір бөлігі болды.

Taxis, often called "special taxis" in Israel, to distinguish them from share taxis, are regulated by the Ministry of Transport. Aside from individual taxi companies, Gett is the primary digital taxi hailing service in the country. In 2017, approximately 90 million rides were made using taxis. Many of Israel's railway lines were constructed before the founding of the state during Ottoman and British rule. The first line was the Jaffa–Jerusalem railway, followed by the Jezreel Valley railway, which formed part of the greater Hejaz railway. World War I brought the creation of multiple new lines out of military needs: Portions of what is now the Coastal railway were built simultaneously by the Turkish and British and later merged during the British Mandate. Southern lines were also built by the warring states—from the north by the Ottomans, and from Rafah in the west by the British. Beginning in the mid 1960s, railway development stagnated, and a number of lines (notably, the Jezreel Valley railway and most of the Eastern railway) were abandoned altogether. Development restarted in the 1990s, the opening of Tel Aviv's Ayalon railway in 1993 signaling a new era of rail development. Lines under construction in the 2000s include the high speed railway to Jerusalem, an extension of the coastal railway directly from Tel Aviv to Ashdod through the northern Shephelah, and a line from Ashkelon to Beersheba via Sderot, Netivot and Ofakim, as well as a complete reconstruction of the line from Lod to Beersheba. These and other extensive infrastructure improvements led to a 20 fold increase in the number of passengers served by Israel Railways between 1990 and 2015. After numerous delays due to the complexity of the project, a new line between Tel Aviv and Jerusalem opened in 2019. This line is the first electrified railway ever built in the country. Israel Railways has ordered Bombardier Traxx electric locomotives for use on this line and for other lines to be converted to electric operation. All existing and future electrified mainline railways in Israel use 25 kV 50 Hz overhead electrification. The 2023 G20 New Delhi summit proposals included a transit corridor connecting India to the Middle East and Europe through Israel which had been part of earlier Israeli plans designed by Israel Katz, a government transit minister.

Жеңіл рельс/Метро

13 шақырымдық Иерусалим жеңіл рельстік жүйесі 2011 жылдың тамызында іске қосылды және кеңейтілуде. Тель-Авив және оның айналасындағы қалаларға қызмет ететін Тель-Авив жеңіл рельстік жүйесі 2023 жылдың тамызында өзінің алғашқы желісі – Қызыл желісін ашты. Оның маңызды бөлігі жер астында орналасқан, ал тағы екі желі – Жасыл желі және Күлгін желі құрылыс кезеңінде. Жасыл желінің шағын бөлігі жер астында, ал Күлгін желі толығымен жер үстінде салынады. Сонымен қатар, Тель-Авив метрополитені, Тель-Авив пен Гош-Дан аймағындағы көршілес қалаларға қызмет ететін метро жүйесі жоспарлануда. Ол M1, M2 және M3 деп белгіленген үш желіден тұрады. Алғашқы ашылуы 2032 жылы күтілуде. Хайфаның Кармелит фуникулері, Израильдің алғашқы метро желісі болды. Ол Гиннес рекордтар кітабына әлемдегі ең қысқа метро жүйесі ретінде енгізілген, Истанбұлдағы Түннельден кейін екінші ең кішкентай жол желісі болып табылады, бірақ қаладағы жалғыз қалалық рельстік желі болғандықтан ең кішкентай "жүйе" деп есептеледі. Хайфадан Назарет қаласына дейінгі жоспарланған жеңіл рельстік жүйе, маршрут бойындағы көптеген қалалар мен кенттерге қызмет көрсетеді және 2025 жылы ашылуы күтілуде. 2023 жылдың тамызында Беер-Шева жеңіл рельстік жүйесінің құрылысына рұқсат берілді. Бұл жүйе Беер-Шева қаласына, сондай-ақ бірнеше кенттерге және қала маңындағы әскери базаға қызмет көрсетеді. 2033 жылы аяқталуы күтілуде.

Израильдің қоғамдық көлік статистикасы

Израильде адамдардың қоғамдық көлікпен, мысалы, жұмысқа барып-қайту сияқты, апта күндері орташа есеппен 70 минут уақыт жұмсайтыны белгілі. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 22 пайызы күн сайын 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдардың қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтуге кететін орташа уақыт 16 минутты құрайды, ал жолаушылардың 25 пайызы күн сайын орташа есеппен 20 минуттан аса күтеді. Адамдардың қоғамдық көлікпен бір жолға жүретін орташа қашықтығы 13,6 шақырымды құрайды, ал 29 пайызы бір бағытта 12 шақырымнан аса жол салады.

Кабельді көліктер

Израильде туристік және демалыс мақсатындағы алты канат жол жүйесі бар. Олардың ішінде Хайфа қаласындағы, жағалаудағы Бат-Галимді Кармель тауының үстіндегі Stella Maris сарайы мен монастырына қосатын канат жолы, Кирият-Шмонадағы, қаладан 400 метр биіктіктегі Менарамен байланыстыратын канат жолы, Голан биіктіктеріндегі Гермон тау шаңғы курортындағы кресло және канат жолдары, Өлі теңіз маңындағы Масадаға дейінгі канат жолы, ол туристерге таудың үстіне жылдам жетуге мүмкіндік береді, сондай-ақ Жерорта теңізі жағалауындағы әктас жартастар мен үңгірлі туннельдерге түсетін Рош-ХаНикра үңгірлеріндегі канат жолы бар. Бұған қоса, Ришон-Ле-Цион қаласының жанындағы Суперленд ойын-сауық паркінде өз канат жолы бар, ал Хайфада қалалық көлікке бағытталған канат жолы салынуда – Хайфа канат жолы. Тағы да болашақ жоспарларға Хайфаның батысындағы жүйе, Тивериядағы, Маалот-Таршихадағы, Иерусалимдегі және Маале-Адумимдегі жүйелер кіреді.

Сегвей

2006 жылы Segway скутері тротуарларда және жаяу жүргіншілерге арналған басқа да белгіленген орындарда, сондай-ақ тротуарлары жоқ, кедергілі тротуарлар немесе пандуссыз тротуарлары бар жолдарда пайдалануға рұқсат етілді. Пайдаланушының жасы 16-дан аспауы керек. Лицензия талап етілмейді. Импорттаушы орнатқан электрондық шектеу арқылы ең жоғары рұқсат етілген жылдамдық сақталады. Иерусалим қаласы бойынша экскурсия ұсынатын компаниялар шаңғы тәрізді басқаруды жеңілдететін Lean Steer Technology технологиясымен жабдықталған екінші буын i2 моделін пайдаланады.