Америка Құрама Штаттарының сыртқы саясаты және екіжақты қарым-қатынастар

АҚШ сыртқы саясаты: мақсаттары, қағидалары, халықаралық қатынастар, әскери үстемдік, либерализм және әлемдік институттар. Біліңіз!

32 мин оқу

100%

Дереккөз: Foreign policy of the United States — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АҚШ-тың ұлттық сыртқы саясаты екіжақты қарым-қатынастар

Америка Құрама Штаттарының сыртқы саясатының ресми мақсаттары, Мемлекеттік департаментінің Сыртқы саясат күн тәртібінде көрсетілгендей, оның ішінде барлық бюролары мен кеңселері – «американ халқы мен халықаралық қауымдастықтың мүддесі үшін демократиялық, қауіпсіз және гүлденген әлемді құру және сақтау». Либерализм Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан бері АҚШ сыртқы саясатының маңызды бөлігі болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері Америка Құрама Штаттарының стратегиясы басымдыққа, «жайылмалы қатысуға» және/немесе либералды гегемонияға бағытталған. Бұл стратегия АҚШ-тың әскери басымдығын сақтап тұруды; одақтастардың кең желісін құруды және оны күшейтуді (НАТО, екіжақты одақтар және АҚШ-тың шетелдегі әскери базалары арқылы); басқа мемлекеттерді АҚШ құрған халықаралық институттарға (мысалы, ХВҚ, ДСҰ/ГАТТ және Әлемдік банк) интеграциялауды; және ядролық қарудың таралуын шектеуді қамтиды. АҚШ-тың сыртқы саясаты және сыртқы көмек ішкі және халықаралық деңгейде көптеген пікірталас, мақтаулар мен сын-ескертпеулерге ұшырады.

Сыртқы саясат дамуы

АҚШ Конституциясының екінші бабы АҚШ Президентіне сыртқы саясат жүргізу құқығын береді, оның ішінде әскери күштерге басшылық ету, шарттар туралы келіссөздер жүргізу және елшілерді тағайындау. Мемлекеттік департамент Президенттің сыртқы саясатын іске асырады. Мемлекеттік департамент көбінесе Конгресс пен Президенттің қалаулары арасында қалады. Қорғаныс министрлігі Президенттің әскери саясатын іске асырады. Орталық барлау агенттігі – шетелдік қызмет туралы ақпарат жинауға жауапты тәуелсіз мекеме. Президенттің сыртқы саясаттағы өкілеттіктеріне белгілі бір шектеулер мен тепе-теңдіктер қолданылады. Президент келіссөздер жүргізген шарттар АҚШ заңы күшіне енуі үшін Сенаттың ратификациясын қажет етеді. Президенттің елшілікке ұсынған кандидатуралары да Сенаттың мақұлдауын талап етеді. Әскери әрекеттерді Конгрестің екі палатасы да мақұлдауы тиіс. Конституция Конгреске Президенттің елшілерді таңдау құқығын бекіту және соғыс жариялау құқығын береді. Президент – АҚШ Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы. Ол Сенаттың кеңесімен және келісімімен Мемлекеттік хатшыны және елшілерді тағайындайды. Мемлекеттік хатшы сыртқы істер министріне ұқсас қызмет атқарады, өйткені ол сыртқы істерді жүргізудің негізгі тұлғасы болып табылады. Сыртқы саясат Президенттен Президентке сәл өзгеретін болса да, әртүрлі әкімшіліктерде тұрақты түрде ұқсас мақсаттар көрінеді. Жалпы алғанда, сыртқы саясатқа қатысты 4 түрлі ойлау мектебі бар. Біріншісі – неоизоляционистер, олар АҚШ әлемдік істерге араласпауын қалайды. Екіншісі – таңдаулы қатысу, ол басқа елдермен қақтығыстардан аулақ жүреді және сыртқы саясатта белгілі бір шектеулерді сақтайды. Үшіншісі – ынтымақтастық қауіпсіздігі, ол әлемдік істерге белсенді қатысуды талап етеді және елге төнген қауіптерге қарсы тұрады. Соңғысы – басымдық идеясы, ол АҚШ-ты әлемдегі барлық елдерден жоғары қоюға және барлық мәселелерде бірінші орынға шығаруға бағытталған. *Missouri v. Holland* ісінде Жоғарғы Сот АҚШ Конституциясына сәйкес шарттар жасау құқығы федералды үкіметтің басқа санамаланған құқықтарынан бөлек екенін және федералды үкімет шарттарды штаттардың ерекше құқығына кіретін салаларда заң шығару үшін пайдалана алатынын шешті. 1789 жылдан 1990 жылға дейін Сенат 1500-ден астам шартты мақұлдады, 21-ін қабылдамады және 85-ін қосымша шараларсыз қайтарып алды. 2019 жылдың мәліметі бойынша 37 шарт Сенаттың мақұлдауын күтіп тұрды. Шарттардан өзге, Президент атқарушылық келісімдер де жасай алады. Бұл келісімдер Президенттің сыртқы саясатты белгілеу құқығына сәйкес жасалады, бірақ Сенаттың ратификациясын қажет етпейді және заңды күші жоқ. Көптеген елдерден айырмашылығы, АҚШ шарттар мен атқарушылық келісімдерді заңды түрде ерекше деп санайды. Конгресс атқарушылық келісімді заңға айналдыру үшін қаулы қабылдауы мүмкін, бірақ мұндай әрекеттің конституциялық тұрғыдан дұрыс екендігі күмәнді. Мемлекеттік департамент шарттар туралы Вена конвенциясының орнықты заң екенін жариялады. Ратификациядан кейін АҚШ шарттарды АҚШ федералды заңдарының құрамына енгізеді. Осының салдарынан Конгресс ратификацияланғаннан кейін шарттарды өзгерте немесе жоя алады. Бұл халықаралық құқық бойынша шартты бұзу болып есептелсе де, шарт бойынша келісілген міндеттемелерді жоққа шығаруға мүмкіндік береді. АҚШ соттарының бірнеше шешімі осы түсінікті растады, соның ішінде Жоғарғы Соттың *Paquete Habana v. the United States* (1900) және *Reid v. Covert* (1957) істері бойынша шешімдері, сондай-ақ төменгі соттың *Garcia Mir v. Meese* (1986) ісі бойынша шешімі. *Reid v. Covert* ісінің нәтижесінде АҚШ әрбір шарт мәтініне қосымша ескерту қосады, онда АҚШ шартты орындауға ниеттенгені, бірақ егер шарт Конституцияны бұзады деп табылса, АҚШ шартты орындай алмайтыны айтылады, өйткені американдық қолтаңба ultra vires болып саналады.

Article Two of the United States Constitution grants power of foreign policy to the President of the United States, including powers to command the military, negotiate treaties, and appoint ambassadors. The Department of State carries out the president's foreign policy. The State Department is usually pulled between the wishes of Congress, and the wishes of the residing president. The Department of Defense carries out the president's military policy. The Central Intelligence Agency is an independent agency responsible for gathering intelligence on foreign activity. Some checks and balances are applied to the president's powers of foreign policy. Treaties negotiated by the president require ratification by the Senate to take force as United States law. The president's ambassadorial nominations also require Senate approval before taking office. Military actions must first be approved by both chambers of Congress. The Constitution grants Congress the power to approve the president's picks for ambassadors and the power to declare war. The president is commander in chief of the United States Armed Forces. He appoints a Secretary of State and ambassadors with the advice and consent of the Senate. The Secretary acts similarly to a foreign minister, because they are the primary conductor of foreign affairs. While foreign policy has varied slightly from president to president, there have generally been consistently similar goals throughout different administrations. Generally speaking there are 4 schools of thought regarding foreign policy. First is Neo Isolationists, who believe the United States should maintain a very narrow focus and avoid all involvement in the rest of the world. Second is selective engagement which avoids all conflicts with other nations, and is semi restrictive on its foreign policy. Third is cooperative security, which requires more involvement throughout the world, occasionally countering threats to the country. Finally is the idea of primacy which seeks to advance the United States well beyond all other nations of the world, placing it first in all matters. In Missouri v. Holland, the Supreme Court ruled that the power to make treaties under the U. S. Constitution is a power separate from the other enumerated powers of the federal government, and hence the federal government can use treaties to legislate in areas which would otherwise fall within the exclusive authority of the states. Between 1789 and 1990, the Senate approved more than 1,500 treaties, rejected 21 and withdrew 85 without further action. As of 2019, 37 treaties were pending Senate approval. In addition to treaties, the president can also make executive agreements. These agreements are made under the president's power of setting foreign policy, but they are not ratified by the Senate and as a result are not legally binding. In contrast to most other nations, the United States regards treaties and executive agreements as legally distinct. Congress may pass a resolution to enshrine an executive agreement into law, but the constitutionality of this action has been questioned. The State Department has taken the position that the Vienna Convention on the Law of Treaties represents established law. Following ratification, the United States incorporates treaty law into the body of U. S. federal law. As a result, Congress can modify or repeal treaties after they are ratified. This can overrule an agreed upon treaty obligation even if that is seen as a violation of the treaty under international law. Several U. S. court rulings confirmed this understanding, including Supreme Court decisions in Paquete Habana v. the United States (1900), and Reid v. Covert (1957), as well as a lower court ruling in Garcia Mir v. Meese (1986). As a result of the Reid v. Covert decision, the United States adds a reservation to the text of every treaty that says in effect that the United States intends to abide by the treaty but that if the treaty is found to be in violation of the Constitution, the United States legally is then unable to abide by the treaty since the American signature would be ultra vires.

Тарихи шолу

Америка революциясынан бергі АҚШ сыртқы саясатының тарихындағы негізгі үрдіс – Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін және одан кейін араласпау саясатынан екінші дүниежүзілік соғыс және ХХ ғасырдағы Суық соғыс кезеңінде әлемдік держава және жаһандық гегемонға айналуға қарай өзгеруі. XIX ғасырдан бері АҚШ сыртқы саясаты халықаралық қатынастардағы реалистік мектептен идеалистік немесе Вильсон мектебіне қарай өтуімен де ерекшеленеді. Сонымен қатар, уақыт өте келе президенттік «доктриналарда» түрлі тақырыптар, маңызды мақсаттар, көзқарастар мен ұстанымдар әртүрліше білдіріліп келді.

18 ғасыр

Джордж Вашингтонның қоштасу сөзінде сыртқы саясат мәселелері жан-жақты қамтылды; олардың ішінде барлық елдерге адалдық пен әділдік көрсету, баршамен бейбітшілік пен үйлесімді дамыту, "жекелеген елдерге деген түбегейлі қарсылықты және басқаларына деген ықылас-ләуазымды" жою, "шетел әлемінің кез келген бөлігімен тұрақты одақтар құрудан сақтану" және барлық елдермен сауда жасауды қолдау сияқты мәселелер болды. Американың тәуелсіздігінің алғашқы жылдарындағы сыртқы саясат Ұлыбритания және Франциямен қарым-қатынасты теңгертуден тұрды. Федералистер партиясы Вашингтонның сыртқы саясатын қолдап, Ұлыбританиямен жақын байланыс орнатуға ұмтылды, ал Демократиялық-республикалық партия Францияны қолдады. Джон Адамс басқарған федералистік үкімет кезінде АҚШ Франциямен Квази соғысына қатысты, бірақ қарсыласы Джефферсондықтар Ұлыбританиядан қорқып, 1790 жылдары Францияны жақтады және 1812 жылы Ұлыбританияға соғыс жариялады. Джефферсондықтар тұрақты үлкен армияға және кез келген теңіз күшіне қарсы болды, бірақ Барбариялық қаракылардың американдық кемелерге жасаған шабуылдары елді теңіз күшін дамытуға итермеледі, нәтижесінде 1801 жылы Бірінші Барбария соғысы болды.

21 ғасыр

Салқын соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ 21-ші ғасырға жалғыз супердержава ретінде кірді, бірақ бұл мәртебеге Қытай, Үндістан, Ресей және Еуропалық Одақ күш түсірді. Климаттың өзгеруі, ядролық қарудың таралуы және халықаралық терроризм сияқты маңызды мәселелер әлі де шешілмей тұр. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар саясаттағы өзгеріске алып келді, нәтижесінде Америка "терроризмге қарсы соғыс" жариялады. 2001 жылы АҚШ Ауғанстанға, ал 2003 жылы Иракқа басып кірді, бұл елдерді қайта құруға және Таяу Шығыстағы террористік қауіптерді бейтараптандыруға баса назар аударды. "Терроризмге қарсы соғыс" кезінде АҚШ әскери және барлау мүмкіндіктерін едәуір кеңейтті, сонымен қатар қарсы үкіметтерді бағындыру үшін экономикалық әдістерді де қолданды. 2014 жылы Ирактан кезең-кезеңмен шығарылғаннан кейін, Ислам мемлекеті Таяу Шығыстағы маңызды қарсы күш ретінде пайда болды, ал АҚШ онымен күресу үшін Ирак пен Сирияға әскери араласуды бастады. АҚШ-тың Ирак пен Ауғанстандағы ұзақ әрекеттері оқшаулануды қолдауға және шетелдік қақтығыстарға қатысуды азайтуға әкелді. 2011 жылы АҚШ Ливияға НАТО-ның араласуына жетекшілік етті. 2013 жылы АҚШ-тың бақылау бағдарламаларының жариялануы АҚШ барлау саясатының шетелдік үкіметтер мен азаматтарға қарсы кең ауқымды жаһандық бақылауды қамтитынын көрсетті. 2017 жылы басқа елдердің дипломаттары президент Дональд Трамптың американдық ұлтшылдық стилімен қарым-қатынас жасау үшін жаңа тактикаларды әзірледі. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, президенттік сапарының қарсаңында әлемдік дипломатиялық қауымдастық қысқа кездесулерді ұйымдастыру, оны мақтау және оған жеңіс сезімін сыйлау стратегиясын жасады. Трамп президенттік таққа отырғанға дейін АҚШ-тың сыртқы саясаты екі партиялық келісімнің нәтижесінде бірінші күш ретіндегі беделін нығайтуға бағытталған болатын. Бұл келісім бұзылды, республикашыл және демократ саясаткерлер одан да салмақты тәсілді қажет ететінін жиі айта бастады. Трамп әкімшілігінің сыртқы саясаты Иранмен шиеленісті күшейтуді, тарифтерді арттыру арқылы сауда соғысын және халықаралық ұйымдардағы рөлін азайтуды қамтыды. "Азат және ашық Үнді-Тынық мұхиты" құру АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік стратегиясының негізгі бағыты болды және демократтар мен республикашылдардың екеуі де оны қолдады. АҚШ 2021 жылы Ауғанстаннан әскерін шығарып алып, Үлкен Таяу Шығыстағы соғыстарын аяқтады. 2023 жылдың басында Қытай Сауд Арабиясы мен Иран арасындағы ұзақ күткен келісімге қол жеткізгенде, АҚШ Таяу Шығыстағы саяси дамудан шетте қалды. Иранның ядролық қабілетін бақылауға бағытталған JCPOA келісімі Трамп әкімшілігі 2018 жылы Еуропалық елдер қолдаған халықаралық келісімнен бас тартқаннан кейін толыққанды қайта жаңғыртылмады. Қытай бұл орынды толтыруға тырысқанда, 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі АҚШ-тың халықаралық одақтарын сынап бақты. Иран, Үндістан және араб елдері Ресейге қатысты экономикалық санкцияларды қабылдаған жоқ, керісінше, Ресеймен немесе Қытаймен экономикалық және стратегиялық байланыстарын күшейтті. Қытай өзінің экономикасын жаһандық деңгейде кеңейтуге басымдық бергендіктен, Ресей Азияда ғана емес, Африка мен Оңтүстік Америкада да әскери және энергетикалық ықпалын сақтап қалды. Таяу Шығысқа қатысты, осы елдердің Қытаймен саудасы АҚШ-пен саудадан үш есе жоғары. Қытай өзінің Таяу Шығысқа ықпалын кеңейтіп жатқанда, Ресей санкциялардың салдарынан экономикасы нашарлағанмен Оңтүстік Америкадағы ықпалын сақтап тұрды, АҚШ-тың ықпалымен бұзу қиын болған сауда қатынастарын ұстап тұрды. Қытайдың БАӘ, Сауд Арабиясы және Африкадағы ықпалына әлі де коммерциялық және валюталық саясаттар кедергі келтірсе де, ол Еуропа мен Солтүстік Америкадан тыс жерлерде коммунистік агрессор емес, бейбіт келіссөзші ретінде көрінеді. АҚШ демократияны жақтау арқылы моральдық беделін сақтап тұрса да, оның сыртқы саясаты бейбітшілік пен өркендеуді таратушы ретіндегі беделін қорғауға қабілетсіздігімен сипатталады.

Following the end of the Cold War, the United States entered the 21st century as the sole superpower, though this status has been challenged by China, India, Russia, and the European Union. Substantial problems remain, such as climate change, nuclear proliferation, and the specter of international terrorism. The September 11 attacks in 2001 caused a policy shift, in which America declared a "war on terror". The United States invaded Afghanistan in 2001 and invaded Iraq in 2003, emphasizing nation building and the neutralization of terrorist threats in the Middle East. During the war on terror, the United States significantly expanded its military and intelligence capacities while also pursuing economic methods of targeting opposing governments. After a phased withdrawal from Iraq, In 2014, the Islamic State emerged as a major hostile power in the Middle East, and the United States led a military intervention in Iraq and Syria to combat it. The extended nature of American involvement in Iraq and Afghanistan has resulted in support for isolationism and reduced involvement in foreign conflicts. In 2011, the United States led a NATO intervention in Libya. In 2013, disclosures of American surveillance programs revealed that United States intelligence policy included extensive global surveillance activities against foreign governments and citizens. In 2017, diplomats from other countries developed new tactics to engage with President Donald Trump's brand of American nationalism. Peter Baker of The New York Times reported on the eve of his first foreign trip as president that the global diplomatic community had devised a strategy of keeping interactions brief, complimenting him, and giving him something he can consider a victory. Before the Trump presidency, foreign policy in the U. S. was the result of bipartisan consensus on an agenda of strengthening its position as the number one power. That consensus has since fractured, with Republican and Democratic politicians increasingly calling for a more restrained approach. Foreign policy under the Trump administration involved heightened tensions with Iran, a trade war through increased tariffs, and a reduced role in international organizations. Advancing a "Free and Open Indo Pacific" has become the core of the U. S. national security strategy and has been embraced by both Democratic and Republican administrations. The United States ended its wars in the Greater Middle East with the withdrawal from Afghanistan in 2021. In early 2023, when China brokered the long awaited reconciliation of Saudi Arabia Iran relations, the U. S. found itself on the sidelines of political developments in the Middle East. The JCPOA, which attempted to control the nuclear capabilities of Iran, was not fully reinstated after the Trump administration abandoned the international agreement supported by European powers in 2018. As China attempted to fill this vacuum, the 2022 Russian invasion of Ukraine further tested the international alliances with the U. S. Iran and other larger powers such as India as well as Arab nations did not adopt any of the economic sanctions imposed on Russia but to the contrary, increased their economic and strategic alliances with Russia or China. As China is focussing primarily on the global expansion of its economy, Russia was able to maintain its military and energy related influence not only in Asia but also in Africa and South America. With regard to the Middle East, trade from these nations with China is three times greater than the trade with the U. S. As China is extending its mid East reach, Russia despite its battered economy from sanctions still remains influential in South America with trade relations that are difficult to deconstruct through U. S. American influence. While China's influence in the UAE, Saudi Arabia and Africa is still hindered by commercial and currency related U. S. trade policies, it is perceived more and more as a peace negotiator than a communist aggressor, particularly outside of Europe and North America. While the U. S. still upholds its moral dominance by advocating for democracy, its foreign policies are increasingly marked by a perceived inability to defend its image as an exporter of peace and prosperity.

Дипломатиялық саясат

АҚШ-тың дипломатиялық саясатын президент қалыптастырады және Мемлекеттік департамент іске асырады. Департаменттің жарияланған миссиясы – «АҚШ қауіпсіздігін, гүлденуін және демократиялық құндылықтарын қорғау мен дамыту, сондай-ақ барлық американдықтардың өркендеуіне мүмкіндік беретін халықаралық ортаны құру». Оның 2022-2026 жылдар аралығындағы мақсаттары: АҚШ-тың көшбасшылық позициясын жаңарту, жаһандық гүлденуді ынталандыру, демократиялық институттарды күшейту, дипломатиялық кадрларды және институттарды қайта жандандыру, сондай-ақ АҚШ азаматтарына шетелде көмек көрсету. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымының төрт мүшесінен басқа барлық елдермен екіжақты қарым-қатынасы бар. АҚШ үкіметі сыртқы саясатында адам құқықтарын басты назарда ұстайды. Мемлекеттік департамент жариялайтын жылдық есептер, мысалы, «Азаттық пен демократияны дамыту» және «Адам құқықтары бойынша елдік есептер» әлемдегі адам құқықтарының жағдайын бақылайды. Демократияны қолдау ұлттық қоры халықаралық деңгейде демократияны ілгерілету үшін қаржылық көмек көрсетеді.

Халықаралық келісімдер

АҚШ басқа елдермен, аумақтармен және халықаралық ұйымдармен мыңдаған халықаралық келісімдерге қатысушы. Оларға қару-жараққа бақылау жасау туралы келісімдер, адам құқықтары туралы шарттар, экологиялық хаттамалар және еркін сауда туралы келісімдер кіреді. Еркін қауымдастық шарты бойынша, АҚШ Микронезия, Маршалл аралдары және Палау елдерімен еркін қауымдастық қарым-қатынасын сақтайды, бұл АҚШ-қа осы елдерге әскери қол жеткізуге, әскери қорғауға, сыртқы көмекке және американдық ішкі агенттіктерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. АҚШ көптеген халықаралық ұйымдардың мүшесі. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының негізін қалаушы мүшесі және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі болып табылады. АҚШ Дүниежүзілік сауда ұйымын қоса алғанда, басқа да жаһандық ұйымдардың мүшесі. АҚШ-тың мүше болып табылатын аймақтық ұйымдар: НАТО, Америка мемлекеттері ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, АҚШ-Мексика-Канада келісімі және Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы. Әлемдегі ең ірі экономика ретінде АҚШ ең дамыған елдердің ұйымдарының, соның ішінде ЭЫДҰ, Жетілік тобы және G20-ның мүшесі болып табылады.

Шетелдік көмек

Шетелдік көмек – Мемлекеттік департаменттің халықаралық істер бюджетінің маңызды бөлігі, ал көмек АҚШ-тың сыртқы саясатының аса маңызды құралы саналады. Әскери емес шетелдік көмектің төрт негізгі түрі бар: екіжақты даму көмегі, АҚШ-тың саяси және қауіпсіздік мақсаттарын қолдауға бағытталған экономикалық көмек, гуманитарлық көмек және көпжақты экономикалық үлестер (мысалы, Дүниежүзілік банкке және Халықаралық валюта қорына жасалған үлестер). Абсолютті долларлық шамада АҚШ үкіметі ең ірі халықаралық көмек беруші мемлекет болып табылады. Шетелдік көмек АҚШ-та өткір партиялық мәселе болып табылады, либералдар, жалпы алғанда, консерваторларға қарағанда шетелдік көмекті күштірек қолдайды. АҚШ алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және "суық соғыстың" басталуымен реттеліп берілетін шетелдік көмек беруді бастады. Шетелдік көмек шет елдермен жақын қарым-қатынас орнатуға, болашақта одақтас және сауда серіктесі болуы мүмкін елдерді нығайтуға, сондай-ақ ең мұқтаж елдер халқына көмек көрсетуге пайдаланылды. Американың шетелдік көмегі 1960 жылдардағы "Жасыл революцияға" және Тайвань мен Колумбияның демократиялануына үлкен үлес қосты. 1970 жылдардан бері адам құқықтары мәселелері АҚШ-тың сыртқы саясатында маңыздырақ бола бастады, Конгрестің бірнеше заңдары "халықаралық деңгейде танылған адам құқықтарын жүйелі түрде бұзуға қатысатын" үкіметтерге берілетін шетелдік көмекті шектеуге бағытталды. 2011 жылы президент Обама агенттіктерге шетелдік елдерге қаржылай көмек бөліп берер кезде ЛГБТ құқықтарын ескеруді тапсырды. 2019 қаржы жылында АҚШ шетелдік көмекке 39,2 миллиард доллар жұмсады, бұл федералдық бюджеттің бір пайызынан кемді құрайды.

Есірткіге қарсы соғыс

АҚШ-тың сыртқы саясатына АҚШ үкіметінің кокаин, героин, метамфетамин және каннабис сияқты заңсыз есірткілердің импортын бақылауға бағытталған күш-жігері әсер етеді. Бұл әсіресе Латын Америкасында айқын байқалады, ол АҚШ-тың есірткіге қарсы күресінің негізгі ошағы болып табылады. Мұндай сыртқы саясатты жүргізу шаралары кем дегенде 1900 жылдарға дейін барады, осы кезде АҚШ медициналық мақсатта қолданылмаған опиумның импортын тоқтатып, 1909 жылғы Халықаралық опиум комиссиясының жұмысына қатысты, ол алғашқы халықаралық есірткілер конференциясы болды. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, Сыртқы қатынастарды бекіту туралы заң Президенттен негізгі есірткі тасымалдау немесе есірткі өндіруші елдерді анықтауды талап етеді. 2005 жылдың қыркүйегінде мына елдер анықталды: Багам аралдары, Боливия, Бразилия, Бирма, Колумбия, Доминикан Республикасы, Эквадор, Гватемала, Гаити, Үндістан, Ямайка, Лаос, Мексика, Нигерия, Пәкістан, Панама, Парагвай, Перу және Венесуэла. Олардың ішінде Бирма мен Венесуэла екі елі халықаралық есірткіге қарсы келісімдердегі міндеттемелерін орындамаған деп саналады. 2005 жылғы тізімде Ауғанстан, Қытай Халық Республикасы және Вьетнам елдері болмады; сонымен қатар, қылмыстық топтардың АҚШ-қа арналған МДМА өндірісіне белсенді қатысып жатқаны және Канадада өсірілген каннабистің трансшекаралық саудасы жалғасып жатқанына қарамастан, Канада да тізімге енбеді. АҚШ Нидерландының АҚШ-қа MDMA өндірісі мен ағынына қарсы тиімді күресіп жатқанына сенімді. 2011 жылы АҚШ-та есірткінің артық дозасынан болатын өлім-жітімдер азайып, бұл негізінен есірткі тасымалын тоқтату және заңсыз есірткі өндірісін азайту жөніндегі халықаралық ынтымақтастыққа байланысты болды. Бірақ 2014 жылдан бастап бұл тенденция өзгерді, заңдастырылған жартылай синтетикалық опиоидтар мен кокаин стимуляторларының орнына толық синтетикалық фентанил мен метамфетамин пайда болды. 2022 жылға қарай заңсыз фентанилден туындаған өлім-жітімдер АҚШ тарихындағы ең ауыр есірткі дағдарысына әкелді, нәтижесінде апта сайын шамамен 1500 адам артық дозадан қайтыс болды. 2022 жылға қарай фентанилден туындаған өлім-жітімдер АҚШ-тағы адамдардың орташа өмір сүру ұзақтығын айтарлықтай төмендетті және АҚШ экономикасына елеулі зиян келтірді. Фентанил синтезіне қатысты химиялық заттардың саудасын бақылауға бағытталған күш-жігерге қарамастан, фентанилге байланысты өлім-жітімдер АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне үлкен қауіп тудыруда.

United States foreign policy is influenced by the efforts of the U. S. government to control imports of illicit drugs, including cocaine, heroin, methamphetamine, and cannabis. This is especially true in Latin America, a focus for the U. S. War on Drugs. These foreign policy efforts date back to at least the 1900s, when the U. S. banned the importation of non medical opium and participated in the 1909 International Opium Commission, one of the first international drug conferences. Over a century later, the Foreign Relations Authorization Act requires the President to identify the major drug transit or major illicit drug producing countries. In September 2005, the following countries were identified: Bahamas, Bolivia, Brazil, Burma, Colombia, Dominican Republic, Ecuador, Guatemala, Haiti, India, Jamaica, Laos, Mexico, Nigeria, Pakistan, Panama, Paraguay, Peru and Venezuela. Two of these, Burma and Venezuela are countries that the U. S. considers to have failed to adhere to their obligations under international counternarcotics agreements during the previous 12 months. Notably absent from the 2005 list were Afghanistan, the People's Republic of China and Vietnam; Canada was also omitted in spite of evidence that criminal groups there are increasingly involved in the production of MDMA destined for the United States and that large scale cross border trafficking of Canadian grown cannabis continues. The U. S. believes that the Netherlands are successfully countering the production and flow of MDMA to the U. S.

In 2011, overdose deaths in the U. S. were on a decline mostly due to interdiction efforts and international cooperation to reduce the production of illicit drugs. Since about 2014, a reversal of this trend could be clearly seen as legal semi synthetic opioids and cocaine stimulants were replaced by the fully synthetic fentanyl and methamphetamine. By 2022, overdose deaths caused by illicit fentanyl led to the worst drug crisis the U. S. has ever experienced in its history, with 1,500 people dying every week of overdose related cases. By 2022, deaths caused by fentanyl significantly reduced the life expectancy in the U. S. and were also seen as a major drag on the U. S. economy. Despite efforts to control the trade of chemicals used in the synthesis of fentanyl, the tide of fentanyl related deaths continues to be a major threat to U. S. national security.

Африка

Американың Африкамен байланысы тарихи тұрғыдан шектеулі болған. Терроризмге қарсы күрес кезінде Америка Құрама Штаттары Африка елдерімен бірлесіп терроризмге қарсы іс-қимылдарды күшейтті, сондай-ақ Мыңжылдық шақыру корпорациясы арқылы Африкадағы демократияны қолдады. Африка американдық және қытайлық инвестициялық стратегиялары арасындағы бәсекелестік нысанына да айналды. 2007 жылы АҚШ Сахара аймағынан оңтүстікке қарай орналасқан Африка елдерінің ең ірі экспорт нарығы болып табылды, ол экспорттың 28% құрады (жалпы көлем бойынша 31% көрсеткен Еуроодақтан кейін екінші орында тұрды). АҚШ-тың осы аймақтан импорттаған тауарындарының 81% мұнай өнімдерінен тұрды.

Азия

Американың Азиямен қарым-қатынасы көпжақты қарым-қатынастардың орнына "орталық және сөйлеушілер" моделіне негізделген, онда мемлекеттер біріккен блок арқылы емес, АҚШ-пен екіжақты қарым-қатынастар арқылы үйлеседі. 2009 жылдың 30 мамырында Шангри-Ла диалогында қорғаныс министрі Роберт М. Гейтс Азия елдерін АСЕАН, АТЭС және аймақтағы басқа да институттар сияқты көпжақты институттарды құрып, дамытуда осы "орталық және сөйлеушілер" моделін пайдалануға шақырды. 2011 жылы Гейтс АҚШ көпжақты ынтымақтастықты құру үшін "мәртебелі ел" рөлін атқаруы керектігін айтты. 2022 жылға қарай Қорғаныс министрлігі Қытайды АҚШ-тың саяси мақсаттарына ең үлкен қауіп деп есептейді. Канаданың энергия экспортының басым бөлігі АҚШ-қа жөнелтіледі, бұл оны АҚШ-тың энергия импортының ең ірі шетелдік көзіне айналдырады; Канада тұрақты түрде АҚШ-тың мұнай импортының ірі көздерінің қатарында болады және АҚШ-тың табиғи газ және электр энергиясы импортының ең үлкен көзі болып табылады. АҚШ пен Канада, сондай-ақ Мексика арасындағы сауда USMCA арқылы жеңілдетіледі.

Еуропа

АҚШ Еуропалық Одақпен тығыз байланыста, сондай-ақ бірнеше еуропалық елдермен бірге НАТО мүшесі болып табылады. АҚШ Еуропаның көптеген елдерімен жақын қарым-қатынас орнатып келеді. Американың сыртқы саясатының үлкен бөлігі 20 ғасырда Кеңес Одағымен, ал 21 ғасырда Ресеймен күреске бағытталған.

Латын Америкасы

Монро доктринасы тарихи тұрғыдан Латын Америкасына қатысты АҚШ-тың сыртқы саясатын құрады. Осы саясат бойынша, АҚШ Латын Американы өзінің ықпал аймағы деп есептейтін және Латын Америка елдерін еуропалық қақтығыстардан қорғайтын. АҚШ Панама каналын салу мақсатында 20 ғасырдың басында Панама саясатына белсенді араласты. Куба тәуелсіздік алғаннан кейін АҚШ-тың серігі болды, бірақ Куба революциясынан кейін маңызды ұлттық қауіпсіздікке қатер ретінде танылды; Куба-АҚШ қарым-қатынастары бүгінгі күнге дейін нашар күйінде қалып отыр.

Таяу Шығыс

Таяу Шығыс аймағы алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың ұлттық мүддесі деп жарияланды, және Сауд Арабиясымен қосымша мұнай көлемін қамтамасыз ету үшін қарым-қатынас орнатылды. Суық соғыс кезеңінде Таяу Шығыс АҚШ үшін өте маңызды аймақ ретінде қарастырыла берді, ал американдық тыйым салу саясаты кеңестік ықпалдың Таяу Шығыста орнауына жол бермеуге баса назар аударды. Трумэн доктринасы, Эйзенхауэр доктринасы және Никсон доктринасы Картер доктринасының қалыптасуында рол атқарды, ол Парсы шығанағындағы АҚШ-тың ұлттық мүдделерін қорғау үшін қажет болған жағдайда әскери күш қолданылатынын мәлімдеді. Картердің орнын бастан Рональд Рейган президент 1981 жылғы қазан айында Рейган доктринасымен бұл саясатты кеңейтті, онда Иран-Ирак соғысының басталуынан кейін қауіпсіздігіне қауіп төнген Сауд Арабиясын қорғау үшін АҚШ араласатыны жарияланды. «Терроризмге қарсы соғыс» деп аталатын кезеңде АҚШ аймақтағы қатысуын арттырды; кейбір сарапшылар Картер доктринасы мен Рейган доктринасының іске асырылуы 2003 жылғы Ирак соғысының басталуына да ықпал еткенін айтады. Әлемдегі дәлелденген мұнай қорының үштен екі бөлігі Парсы шығанағында орналасқан деп есептеледі, ал АҚШ бірнеше Таяу Шығыс елдерінен мұнай импорттайды. 1990 жылдардың басынан бері импорт өндірістен асып түскенімен, Канада мен АҚШ-тың Дакота штатында жаңа гидравликалық жару әдістерімен және тақтатас мұнай кен орындарының табылуы ОПЕК сияқты мұнай экспорттаушы елдерден энергия тәуелсіздігін арттыру мүмкіндігін ұсынады.

Океания

Австралия мен Жаңа Зеландия АҚШ-тың жақын одақтастары болып табылады. Үш ел бірлесіп ANZUS ұжымдық қауіпсіздік келісімін құрайды. АҚШ пен Ұлыбритания Австралиямен жеке келісімдерге де ие. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапониядан аралдарды басып алғаннан кейін, АҚШ 1947 жылдан 1986 жылға дейін (Палау үшін 1994 жылға дейін) Тынық мұхиты аралдарының сенімдік территориясын басқарды. Солтүстік Мариан аралдары АҚШ-тың территориясы (АҚШ-тың бір бөлігі) болды, ал Микронезия Федеративтік Штаттары, Маршалл аралдары және Палау тәуелсіз мемлекеттерге айналды. Олардың әрқайсысы АҚШ-қа АҚШ қорғанысын және әскери сыртқы істерді жүргізу құқығын (соғыс жариялаудан басқа) және бірнеше миллиард доллар көмек қаражатын алмасқанда, эксклюзивті әскери қолжетімділік беретін еркін қауымдастық шартына қол қойды. Бұл келісімдер сонымен қатар, әдетте, осы елдердің азаматтарына өз жұбайларымен бірге АҚШ-та тұруға және жұмыс істеуге (керісінше де) мүмкіндік береді, сондай-ақ еркін саудаға кең мүмкіндік жасайды. Федералдық үкімет сондай-ақ, Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі, Ұлттық ауа райы қызметі, АҚШ пошта қызметі, Федералдық авиация басқармасы, Федералдық байланыс комиссиясы және Халықаралық телекоммуникация одағының Халықаралық жиіліктерді тіркеу кеңесіндегі АҚШ өкілдігі сияқты отандық агенттіктердің қызметтеріне қол жеткізуге рұқсат береді.

Қорғаныс саясаты

АҚШ-тың қорғаныс саясатын президент бас қолбасшы ретінде белгілейді, ал оны Қорғаныс және Ішкі қауіпсіздік департаменттері іске асырады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Қорғаныс министрлігінің негізгі мақсаты – АҚШ және оның одақтастарына жасалатын шабуылдарды тойтару арқылы американ халқын қорғау, Американың өркендеуін кеңейту және демократиялық құндылықтарды қорғау. Департамент Қытайды АҚШ үшін ең ірі сыртқы қауіп деп санайды, ал Ресей, Солтүстік Корея, Иран және экстремистік ұйымдар да маңызды сыртқы қауіптер ретінде танылған. АҚШ әскерлерінің көп бөлігі шетелде жауынгерлік міндеттерсіз қызмет етеді. 2021 жылға қарай 159 елде шамамен 173 000 әскер орналасқан. Жапония, Германия және Оңтүстік Корея Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысынан кейінгі әскери ынтымақтастықтарының нәтижесінде ең көп американдық әскерін қабылдап отыр. АҚШ 2021 жылы Ауғанстандағы соғыс аяқталғаннан бері ірі соғысқа қатыспады, бірақ 2001 жылғы әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы заңға сәйкес, Таяу Шығыс және Африкадағы террористік топтарға қарсы күресін жалғастыруда. Америка Құрама Штаттары әріптес елдерге жыл сайын миллиардтаған долларлық әскери көмек көрсетеді. 2001 жылдан бері 2001 жылғы әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы заң (AUMF) президентке 11 қыркүйек шабуылына қатысқан кез келген ел, ұйым немесе адамға қарсы әскери қимылдар жүргізуге өкілеттік берді. АҚШ президенттері AUMF-ті Аль-Каидамен байланысы бар террористік топтарға қарсы әскери операцияларды жүргізуге рұқсат ету ретінде түсіндірді.

Достастықтар мен серіктестіктер

Қорғаныс министрлігі Американың одақтастарымен және серіктестерімен ынтымақтастықты Американың қорғаныс мақсаттарына жету үшін "маңызды" деп санайды. АҚШ әскерлері көптеген ұлттық үкіметтермен бірлесіп жұмыс істейді, ал АҚШ-тың кем дегенде 80 түрлі елде шамамен 750 әскери базасы бар. Ерақыт еркін қауымдастық шарты бойынша, АҚШ Микронезия, Маршалл аралдары және Палаудың қорғанысына жауапты. 20 ғасырдың ортасында супердержаваға айналғаннан бері АҚШ негізінен қорғаныс операцияларын көпжақты коалицияларды құрып, оларға жетекшілік ету және қатысу арқылы жүзеге асырып келеді. Бұл коалициялар НАТО сияқты қолданыстағы қорғаныс одақтарының негізінде немесе дипломатиялық келіссөздер арқылы құрылып, ортақ мүддеде әрекет ететін жеке коалициялар арқылы құрылуы мүмкін. АҚШ 1989 жылы Панаманы басып алғаннан бері бір жақты әскери әрекеттерге бармады. АҚШ-тың әскери әрекеттері Біріккен Ұлттар Ұйымының тілегіне сәйкес немесе қарсы жүргізілуі мүмкін. АҚШ БҰҰ-ның бейбітшілікті сақтау операцияларын бұрынғы шегінен асырып кеңейтуге қарсы тұрып, оның орнына, жау елдер мен аумақтарда көпжақты коалицияларды қолдайды.

Әскери көмек

АҚШ көптеген арналар арқылы әскери көмек көрсетеді, оның ішінде тікелей қаржыландыру, оқуды қолдау немесе әскери жабдықтарды тарату. Әскери көмекке жұмсалатын қаражат уақыт өте келе өзгеріп отырады, 1952 жылы инфляцияға сәйкес 35 миллиард долларға дейін жетті. 2020 жылы АҚШ әскери көмек ретінде 11,6 миллиард доллар бөлді, бұл 2004 жылдан бері ең төменгі көрсеткіш. Әскери көмек – шетелдік көмектің негізгі түрлерінің бірі, 2020 жылы АҚШ-тың сыртқы көмегінің 23% әскери көмек түрінде болды. Ауғанстан 2010 жылдары АҚШ-тың әскери көмегін алған негізгі ел болды. 2022 жылы Ауғанстандағы соғыс аяқталғаннан кейін және Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін АҚШ-тың әскери көмек саясаты Ауғанстаннан Украинаға ауысты. 2021 жылға қарай АҚШ-тың кем дегенде 80 елде әскери базалары бар. АҚШ стратегиялық ядролық баллистикалық зымырандардан қорғану үшін жер және ғарыш жүйелерін пайдаланады, бұл кейін "Жұлдызды соғыс" деп аталды. Бұл бастама стратегиялық қорғанысқа бағытталған, бұрынғы өзара сенімді жойылу (MAD) стратегиялық доктринасына емес. Бұл жүйе толыққанды әзірленбеген және қолданылмаған, бірақ SDI-ның зерттеулері мен технологиялары қазіргі заманғы баллистикалық зымыранға қарсы жүйелерге жол ашты. 2007 жылдың ақпан айында АҚШ Польша мен Чехиямен осы елдерде Жерге негізделген орта қашықтықтағы қорғаныс жүйесі үшін зымыран қалқаны құрылысын салу туралы ресми келіссөздер бастады (2007 жылдың сәуірінде поляктардың 57% бұл жоспарға қарсы болды). Баспасөз хабарларына сәйкес, Чехия үкіметі (чехтердің 67% келіспейді) өз аумағында зымыраннан қорғаныс радарына рұқсат берді, ал Польшада зымыранды ұстау базасы салынуы күтілуде. Ресей егер АҚШ Польша мен Чехияда 10 ракета мен радар орналастыру жоспарларынан бас тартса, Ресейдің НАТО-мен шекарасына қысқа қашықтықтағы ядролық зымырандарды орналастыруы мүмкін екенін мәлімдеді. 2007 жылдың сәуірінде Путин егер америкалықтар Орталық Еуропаға қалқан орналастырса, жаңа "суық соғыс" басталатынын ескертті. Путин сондай-ақ Ресей 1987 жылғы АҚШ-пен жасалған "Орташа қашықтықтағы ядролық күштер туралы" келісім бойынша міндеттемелерін орындаудан бас тартуға дайын екенін айтты. 2008 жылдың 14 тамызында АҚШ пен Польша Польша аумағында ракеталық қорғаныс жүйесін іске қосу туралы келісімге келді, бақылау жүйесі Чехияда орналастырылды. "Осы келісімге Грузиядағы жағдайға байланысты Ресей мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас өте қиын кезеңде қол қойылғаны, зымыраннан қорғаныс жүйесі Иранға емес, Ресейдің стратегиялық әлеуетіне қарсы орналастырылатынын көрсетеді", - деді Ресейдің НАТО елшісі Дмитрий Рогозин. Кейр А. Либер мен Дэрил Г. Пресс АҚШ-тың зымыран қорғанысы Вашингтонның ядролық басымдығын қамтамасыз ету үшін жасалған және негізінен Ресей мен Қытай сияқты ықтимал қарсыластарға бағытталған деп санайды. Авторлар Вашингтонның ядролық бірінші соққыдан бас тартатынын және зымыран қорғанысын орналастыру "қорғаныс емес, шабуылдық жағдайда құнды болады; АҚШ-тың бірінші соққыға қабілеттілігіне қосымша ретінде, жеке қалқан ретінде емес" деп атап өтті: Егер Америка Құрама Штаттары Ресейге (немесе Қытайға) қарсы ядролық шабуыл жасаса, нысанаға алынған елде, егер бар болса, өте аз ғана арсенал қалады. Бұл жағдайда тіпті шамалы немесе тиімді емес зымыраннан қорғаныс жүйесі кез келген жауап соққыдан қорғай алады. Бұл талдау Пентагонның 1992 жылғы қорғаныс жоспарлау нұсқаулығында (DPG) расталған, оны сол кездегі қорғаныс министрі Ричард Чейни және оның орынбасарлары дайындаған. DPG АҚШ өзінің күшін бұрынғы кеңестік аумақта немесе басқа жерде "жаңа қарсыластың қайта пайда болуына жол бермеу үшін" қолдануы керек деп мәлімдейді. Басшылықтың авторлары АҚШ-тың "қақтығысты зымыраннан қорғаныс жүйесін қақтығысты зымыраннан немесе "халықаралық заңсыздықтардың" шектеулі зымыран соққыларынан қорғаныш ретінде қолдануы керектігін" және сонымен қатар "бұрынғы Кеңес блогының" жаңа демократиялық елдерін АҚШ-тың басқаруындағы жүйеге кіріктірудің жолдарын табуы керектігін" анықтады. Ұлттық мұрағатта DPG 10-құжатында "жоюға қабілетті қарусыздану" туралы сөздерді қамтиды, содан кейін бірнеше қара сөздерді қамтиды. "Бұл әлі де құпия болып қалған DPG жобаларының кейбір беттерінде ядролық және басқа да ЖҚҚ бағдарламаларына қарсы алдын алу шаралары туралы талқылау болуы мүмкін". Роберт Дэвид Инглиш Foreign Affairs журналында...

The U. S. provides military aid through many channels, including direct funding, support for training, or distribution of military equipment. Military aid spending has varied over time, with spending reaching as high as $35 billion in 1952, adjusted for inflation. In 2020, the United States distributed $11.6 billion in military aid, the lowest since 2004. Military aid is one of the main forms of foreign aid, with 23% of American foreign aid in 2020 taking the form of military aid. Afghanistan was the primary recipient of American military aid in the 2010s. In 2022, military aid policy in the United States shifted from Afghanistan to Ukraine following the end of the War in Afghanistan and the Russian invasion of Ukraine. As of 2021, the United States has military bases in at least 80 countries. to use ground and space based systems to protect the United States from attack by strategic nuclear ballistic missiles, later dubbed "Star Wars". The initiative focused on strategic defense rather than the prior strategic offense doctrine of mutual assured destruction (MAD). Though it was never fully developed or deployed, the research and technologies of SDI paved the way for some anti ballistic missile systems of today. In February 2007, the U. S. started formal negotiations with Poland and Czech Republic concerning construction of missile shield installations in those countries for a Ground Based Midcourse Defense system (in April 2007, 57% of Poles opposed the plan). According to press reports, the government of the Czech Republic agreed (while 67% Czechs disagree) to host a missile defense radar on its territory while a base of missile interceptors is supposed to be built in Poland. Russia threatened to place short range nuclear missiles on the Russia's border with NATO if the United States refuses to abandon plans to deploy 10 interceptor missiles and a radar in Poland and the Czech Republic. In April 2007, Putin warned of a new Cold War if the Americans deployed the shield in Central Europe. Putin also said that Russia is prepared to abandon its obligations under an Intermediate Range Nuclear Forces Treaty of 1987 with the United States. On August 14, 2008, the United States and Poland announced a deal to implement the missile defense system in Polish territory, with a tracking system placed in the Czech Republic. "The fact that this was signed in a period of very difficult crisis in the relations between Russia and the United States over the situation in Georgia shows that, of course, the missile defense system will be deployed not against Iran but against the strategic potential of Russia", Dmitry Rogozin, Russia's NATO envoy, said. Keir A. Lieber and Daryl G. Press, argue in Foreign Affairs that U. S. missile defenses are designed to secure Washington's nuclear primacy and are chiefly directed at potential rivals, such as Russia and China. The authors note that Washington continues to eschew nuclear first strike and contend that deploying missile defenses "would be valuable primarily in an offensive context, not a defensive one; as an adjunct to a US First Strike capability, not as a stand alone shield":

If the United States launched a nuclear attack against Russia (or China), the targeted country would be left with only a tiny surviving arsenal, if any at all. At that point, even a relatively modest or inefficient missile defense system might well be enough to protect against any retaliatory strikes. This analysis is corroborated by the Pentagon's 1992 Defense Planning Guidance (DPG), prepared by then Secretary of Defense Richard Cheney and his deputies. The DPG declares that the United States should use its power to "prevent the reemergence of a new rival" either on former Soviet territory or elsewhere. The authors of the Guidance determined that the United States had to "Field a missile defense system as a shield against accidental missile launches or limited missile strikes by 'international outlaws'" and also must "Find ways to integrate the 'new democracies' of the former Soviet bloc into the U. S. led system". The National Archive notes that Document 10 of the DPG includes wording about "disarming capabilities to destroy" which is followed by several blacked out words. "This suggests that some of the heavily excised pages in the still classified DPG drafts may include some discussion of preventive action against threatening nuclear and other WMD programs." Robert David English, writing in Foreign Affairs, observes that the DPG's second recommendation has also been proceeding on course. "Washington has pursued policies that have ignored Russian interests (and sometimes international law as well) in order to encircle Moscow with military alliances and trade blocs conducive to U. S. interests."

Демократияны экспорттау

Зерттеулер АҚШ-тың демократияны шетелге экспорттаудағы тарихи сәттілігіне арналған. Америкалық араласуды зерттеген кейбір жұмыстар АҚШ-тың шетелде демократияны қолдауға жасаған әрекеттерінің жалпы тиімділігіне қатысты пессимистік көзқарас білдірді. Жақында ғана ғалымдар халықаралық қатынастар профессоры Абрахам Ловенталдың «АҚШ-тың демократияны экспорттау әрекеттері көбінесе елеусіз, көбінесе зиянды, және тек кейде оң нәтиже берді» деген пікірімен келісіп келді. Басқа зерттеулер АҚШ-тың араласуының нәтижелері әр түрлі болғанын көрсетіп тұр.

Ақпараттық саясат

Ақпараттық саясатты президент әзірлейді және оны Ұлттық барлау директоры басқаратын АҚШ Барлау қауымдастығы іске асырады. Барлау қауымдастығына әртүрлі атқарушы ведомстволар құрамындағы 17 кеңсе мен бюро, сондай-ақ Орталық барлау агенттігі кіреді. Оның мақсаты – ұлттық қауіпсіздікті, экономикалық күшті және технологиялық басымдықты жетілдіру үшін білу, қорғалған ақпаратты және қарсыластарды түсінуді пайдалану. Барлау қауымдастығы АҚШ-тың барлық дипломатиялық және әскери әрекеттеріне қолдау көрсетеді, сондай-ақ үкімет пен әскери шешім қабылдауға, әлемдік экономикалық және экологиялық ақпаратты жинау мен талдауға көмектеседі. Барлау қауымдастығының негізгі қызметтері – ақпаратты жинау және талдау, ол жарияланбаған немесе дипломатиялық арналар арқылы қол жетімді емес шетелдік нысандар туралы ақпаратты жинауға жауапты. Ақпаратты жинау көбінесе сигналдық барлау, бейнелік барлау және адамдар арқылы барлау түрінде жүзеге асырылады. Американдық барлау қызметі жинаған ақпарат шетелдік барлау, терроризм, есірткі трафигі, жаппай қырып-жою қаруларының таралуы және халықаралық ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресте қолданылады.

Жауапкершілік қызметі

Ақпараттық-зерттеу қауымдастығы АҚШ-ты шетелдік барлау қызметтерінен қорғау үшін қарсы барлау жұмыстарын жүзеге асырады. Орталық барлау агенттігі шетелдегі қарсы барлау шараларына жауапты, ал Федералдық тергеу бюросы АҚШ-та шетелдік барлау операцияларымен күресуге жауапты. Американдық қарсы барлаудың мақсаты – құпия мемлекеттік ақпаратты, сондай-ақ американдық өнеркәсіптің коммерциялық құпияларын қорғау болып табылады. АҚШ жүргізетін шабуылдық қарсы барлау операцияларына шетелдік барлау агенттерін тарту, күдікті шетелдік агенттерді бақылау және шетелдік барлау қызметтерінің ниеттерін анықтау үшін ақпарат жинау кіреді, ал қорғаныс шараларына тыңшылық күдікті жағдайларды тергеу және шетелдік барлау қауіптерінің талдауын жасау кіреді.

Жасырын іс-қимыл

Ақпарат жинаумен қатар, Орталық барлау агенттігі 1947 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заңмен құпия операциялар жүргізуге уәкілді. Американың қатысы байқалмауы үшін, шетелдегі жағдайға әсер ету мақсатында құпия операциялар жүзеге асырылады. Бұл үгіт-насихат науқандарын ұйымдастыруды, ел ішіндегі топтарға қолдау көрсетуді, шетелдік үкіметтерге логистикалық көмек беруді немесе заңсыз қызметтерді тоқтатуды қамтиды. Құпия операциялардың қолданылуы сыртқы қатынастар мен қоғамдық беделге зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, барлау қауымдастығында даулы мәселе болып табылады, бірақ американдық барлау қызметіне қатысты адамдардың көпшілігі оны терроризмді, есірткі саудасын және жаппай қырып-жою қаруының таралуын болдырмау үшін "қажетті" мүмкіндік деп санайды. 1953 жылы ЦРУ британ үкіметімен бірлесіп, Иранның мұнайын мемлекеттік меншікке алуға тырысқан Иран премьер-министрі Мохаммад Моссадыққа қарсы "Аякс" операциясын бастады. Бұл шаһ Мұхаммед Реза Пахлавидің авторитарлық монархиялық билігін қайта орнатуға және нығайтуға әкеп соқты. 1957 жылы ЦРУ және Израильдің "Моссад" қызметі Иран үкіметіне өздерінің құпия қызметін құруға көмектесті, кейіннен режим оппозициясын азаптау және өлтіру үшін кінәланған SAVAK құрылды. Бір жылдан кейін, "PBSuccess" операциясы аясында ЦРУ жергілікті әскерилерге Гватемаладағы демократиялық жолмен сайланған Жакобо Арбенстің солшыл үкіметін құлатуға және әскери диктатор Карлос Кастильо Армасты орнатуға көмектесті. "United Fruit Company" Арбенстің құлатылуы үшін лоббилік жұмыс жүргізді, өйткені оның жер реформалары Гватемаладағы олардың жер иеліктеріне қауіп төндірді және бұл реформаларды коммунистік қауіп ретінде көрсетті. Төңкеріс нәтижесінде ондаған жылдарға созылған азаматтық соғыс басталды, оның салдарынан шамамен 200 000 адам қаза тапты (42 275 жеке оқиға тіркелді), көбінесе АҚШ қолдаған Гватемала әскері жасаған 626 маян халқына қарсы қырғын арқылы. Тәуелсіз тарихи анықтау комиссиясы АҚШ корпорациялары мен үкімет шенеуніктері "елдің архаикалық және әділетсіз әлеуметтік-экономикалық құрылымын сақтау үшін қысым көрсеткенін" анықтады. 1960 жылдары Индонезияда кемінде 500 000 коммунисттің өлтірілуі кезінде АҚШ үкімет шенеуніктері жаппай өлтірулерді қолдады және мақұлдады, сонымен қатар оларды жеңілдетуге көмектесетін Индонезия әскеріне құпия көмек көрсетті. Бұл Джакартадағы АҚШ елшілігінің Индонезия күштеріне Индонезия Коммунистік партиясының (ПКИ) күдікті мүшелерінің 5000-ға дейін тізімін беруін қамтыды, олар кейіннен қырғын кезінде қаза тапты. 2001 жылы ЦРУ АҚШ Мемлекеттік департаментінің "АҚШ Сыртқы қатынастары, 1964-1968" томының жариялануын тоқтатуға тырысты, онда ПКИ-ді жою мақсатында Индонезия әскеріне құпия көмек көрсетудегі АҚШ рөлі туралы мәліметтер келтірілген. 2016 жылдың шілдесінде халықаралық сот алқасы бұл өлтірулерді адамзатқа қарсы қылмыс деп таныды және АҚШ, сондай-ақ басқа батыс үкіметтері осы қылмыстарға кінәлі деп тапты. 1970 жылы ЦРУ Чилидегі төңкеріс жасаушылармен бірлесіп, Сальвадор Альенде сайланғаннан кейін әскери төңкеріске қатысудан бас тартқандықтан генерал Рене Шнайдерді ұрлау әрекетін жасады. Шнайдер сәтсіз әрекет кезінде атылып, үш күннен кейін қайтыс болды. Кейіннен ЦРУ бұл топқа сәтсіз ұрлау үшін 35 000 доллар төледі. Бір зерттеуге сәйкес, АҚШ 1946 және 2000 жылдар аралығында 81 шетелдік сайлауға араласты. 1961 жылы Кубадағы ЦРУ-дың "Шошқалар шығанағы" операциясы АҚШ үкіметінің режимді құлату әрекеті болды. Бұл дипломатиялық ұятқа алып келді, сонымен қатар ЦРУ-дың халықаралық беделін де түсірді.

In addition to intelligence gathering, the Central Intelligence Agency is authorized by the National Security Act of 1947 to engage in covert action. Covert action is undertaken to influence conditions in foreign countries without evidence of American involvement. This may include enacting propaganda campaigns, offering support to factions within a country, providing logistical assistance to foreign governments, or disrupting illegal activities. The use of covert action is controversial within the Intelligence Community due to the potential harm to foreign relations and public image, but most individuals involved in American intelligence cite it as an "essential" option to prevent terrorism, drug trafficking, and the proliferation of weapons of mass destruction. In 1953 the CIA, working with the British government, initiated Operation Ajax against the Prime Minister of Iran Mohammad Mossadegh who had attempted to nationalize Iran's oil, threatening the interests of the Anglo Persian Oil Company. This had the effect of restoring and strengthening the authoritarian monarchical reign of Shah Mohammad Reza Pahlavi. In 1957, the CIA and Israeli Mossad aided the Iranian government in establishing its intelligence service, SAVAK, later blamed for the torture and execution of the regime's opponents. A year later, in Operation PBSuccess, the CIA assisted the local military in toppling the democratically elected left wing government of Jacobo Árbenz in Guatemala and installing the military dictator Carlos Castillo Armas. The United Fruit Company lobbied for Árbenz's overthrow as his land reforms jeopardized their land holdings in Guatemala, and painted these reforms as a communist threat. The coup triggered a decades long civil war which claimed the lives of an estimated 200,000 people (42,275 individual cases have been documented), mostly through 626 massacres against the Maya population perpetrated by the U. S. backed Guatemalan military. An independent Historical Clarification Commission found that U. S. corporations and government officials "exercised pressure to maintain the country's archaic and unjust socio economic structure",

During the massacre of at least 500,000 alleged communists in 1960s Indonesia, U. S. government officials encouraged and applauded the mass killings while providing covert assistance to the Indonesian military which helped facilitate them. This included the U. S. Embassy in Jakarta supplying Indonesian forces with lists of up to 5,000 names of suspected members of the Communist Party of Indonesia (PKI), who were subsequently killed in the massacres. In 2001, the CIA attempted to prevent the publication of the State Department volume Foreign Relations of the United States, 1964–1968, which documents the U. S. role in providing covert assistance to the Indonesian military for the express purpose of the extirpation of the PKI. In July 2016, an international panel of judges ruled the killings constitute crimes against humanity, and that the US, along with other Western governments, were complicit in these crimes. In 1970, the CIA worked with coup plotters in Chile in the attempted kidnapping of General René Schneider, who was targeted for refusing to participate in a military coup upon the election of Salvador Allende. Schneider was shot in the botched attempt and died three days later. The CIA later paid the group $35,000 for the failed kidnapping. According to one peer reviewed study, the U. S. intervened in 81 foreign elections between 1946 and 2000. The failed 1961 CIA Bay of Pigs Invasion in Cuba was an attempt by the U. S. government to overthrow a regime. Not only did this cause a diplomatic embarrassment, it also damaged the CIA's credibility internationally.

Қоғамдық имидж

АҚШ-тың сыртқы саясаты пікірталас тудырып, ел ішінде де, шетелде де мақтау мен сынға ұшырады. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, АҚШ-тағы қоғамдық пікір әлемдік мәселелерге АҚШ-тың қатысуына қатысты екіге бөлінген. Американдықтардың 53%-ы АҚШ-тың әлемдік істерге белсенді түрде араласуын қалайды, ал 46%-ы шетелдегі қатысуын азайтуды жөн көреді. Американдықтардың 73%-ы АҚШ-тың жаһандық экономикаға қатысуын "жақсы нәрсе" деп бағалайды.

Жалпы пікір

Жалпы алғанда, әлем АҚШ-ты жағымды жағынан қарастырады. Eurasia Group Foundation 2021 жылы 10 елден алынған сауалнамаға қатысушылардың 85%-ы АҚШ-қа жағымды пікір білдіргенін, ал 81%-ы Қытайдың гегемониясына қарағанда Американың гегемониясын қолдайтынын хабарлады. АҚШ-қа жағымсыз пікір білдіргендердің көпшілігі себеп ретінде интервенционизмді, әсіресе Ауғанстандағы соғысты атады. Сонымен қатар, «жұмсақ күш» қолдану жағымды пікірлерді арттырса, «қатты күш» қолдану жағымды пікірлерді азайтатыны анықталды. Бразилия, Нигерия және Үндістан азаматтары АҚШ-қа көбірек жағымды пікір білдірсе, Қытай мен Германия азаматтары керісінше, аз жағымды пікір білдіргені анықталды. АҚШ туралы халықаралық пікір түрлі атқарушы биліктермен бірге жиі өзгеріп отырады. Мысалы, 2009 жылы француз халқы президент Барак Обама (75% қолдау) президент Джордж Бушты (42%) алмастырған кезде АҚШ-ты жақсы көріп, қолдаған. 2017 жылы президент Дональд Трамп билікке келгеннен кейін, француз халқының АҚШ-қа деген пікірі 63%-дан 46%-ға дейін төмендеді. Осындай тенденциялар Еуропаның басқа елдерінде де байқалды. Көптеген демократиялық елдер АҚШ-пен ерікті түрде әскери байланыстарды күзеді. Мысалы, НАТО, ANZUS, АҚШ-Жапония қауіпсіздік шарты, Оңтүстік Кореямен өзара қорғаныс шарты және НАТО-ға кірмейтін маңызды одақтастар. АҚШ-пен әскери одақтас елдер АҚШ-тың қорғауына сене алатындықтан, әскери шығындарды азайта алады. Бұл АҚШ сол елдерге қарағанда кем бейбітшіл деген жалған ой тудыруы мүмкін. 2013 жылы 65 елде өткізілген әлемдік сауалнама көрсеткендей, АҚШ әлемдік бейбітшілікке ең үлкен қауіп ретінде қарастырылады, сауалнамаға қатысушылардың 24%-ы оны осылай сипаттады. Ресейлік сауалнамаға қатысушылардың көпшілігі АҚШ-ты ең үлкен қауіп деп атады, сондай-ақ Қытай, Босния және Герцеговина, Аргентина, Грекия, Түркия және Пәкістан елдерінде де маңызды үлестер осы пікірді білдірді.

Шетелдік интервенция

Эмпирикалық зерттеулер (демоцидті қараңыз) демократияның, соның ішінде АҚШ-тың, диктатураларға қарағанда азаматтық құрбандардың аз болуын қамтамасыз ететінін көрсетті. Бұқаралық ақпарат құралдары адам құқықтары бұзылуы туралы хабарлауда АҚШ-қа қатысты жағымсыз көзқарас білдіруі мүмкін. Зерттеулер Нью-Йорк Таймс газетінің дүниежүзілік адам құқықтары бұзылуы туралы жарияланымдары негізінен АҚШ-тың тікелей қатысы бар елдердегі бұзушылықтарға назар аударатынын, ал басқа елдердегі жағдайларға салыстырмалы түрде аз көңіл бөлетінін анықтады. Мысалы, соңғы уақыттағы ең қанды соғыс – Екінші Конго соғысы, онда сегіз ел қатысып, миллиондаған бейбіт тұрғын қаза тапты, бірақ ол БАҚ-та көтерілген жоқ. Журналистер мен адам құқықтары ұйымдары АҚШ жүргізген әуе шабуылдары мен дрондар арқылы жасалған мақсатты өлтірулерге сын айтты, олар кейбір жағдайларда азаматтық халықтың зардап шегуіне әкеп соқты. 2017 жылдың басында АҚШ 2016 жылы Сирия, Ирак, Ауғанстан, Ливия, Йемен, Сомали және Пәкістан сияқты жеті елге 26 171 бомба тастағаны үшін кейбір ғалымдардың, белсенділердің және БАҚ өкілдерінің сынына ұшырады. Демократиялық бейбітшілік теориясы бойынша жүргізілген зерттеулер демократиялық мемлекеттердің, соның ішінде АҚШ-тың бір-біріне соғыс жарияламайтынын көрсетті. АҚШ кейбір демократияларға қарсы төңкерістерді қолдаған, бірақ мысалы, Спенсер Р. Уирт бұл мемлекеттердің коммунистік диктатураға айналып бара жатқандығы туралы қате болмаған сезімнің салдары болғанын айтады. Сондай-ақ, сайланған азаматтық басшылардың шешімдерін толық орындамаған немесе бұрмалаған құпиялылығымен көзге түсетін АҚШ үкіметінің арнайы органдарының рөлі де маңызды болды. Солшылдар солшыл үкіметтерді әлсіретуге немесе Израильді қолдауға бағытталған эпизодтарды келтіреді. Басқалары адам құқықтарын бұзу мен халықаралық құқық нормаларын сақтамауды атап көрсетті. Сыншылар АҚШ президенттерінің шетелдегі әскери араласуды ақтау үшін демократияны пайдаланғанын айыптайды. Сондай-ақ, құпия ақпараттар Ален Даллес басқарған ЦРУ мен Дж. Эдгар Гувер басқарған ФБР-дің Суық соғыс кезеңінде Кеңес Одағына қарсы тыңшылық және ақпарат алу үшін соғыс қылмыстарына жауапты болған 1000-нан астам нацистік қызметкерлерді жұмысқа алғанын көрсетеді. Зерттеулер АҚШ-тың демократияны шетелге таратудағы тарихи жетістіктеріне арналды. Американың араласуына қатысты кейбір зерттеулер АҚШ-тың шетелде демократияны ынталандыруға бағытталған күш-жігерінің тиімділігіне пессимистікпен қарады. Бүгінде АҚШ демократиялық мемлекеттердің АҚШ-тың ұлттық мүдделерін ең жақсы қорғайтынын мәлімдейді. АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәлімдемесіне сәйкес, "Демократия – барлық басқа мүдделерді қамтамасыз ететін жалғыз ұлттық мүдде. Демократиялық басқарылатын елдер бейбітшілікті нығайтуға, агрессияны тоқтатуға, ашық нарықты кеңейтуге, экономикалық дамуды ынталандыруға, американдық азаматтарды қорғауға, халықаралық терроризм мен қылмысқа қарсы күресуге, адам және жұмысшылардың құқықтарын қорғауға, гуманитарлық дағдарыстар мен босқындар ағынын болдырмауға, жаһандық қоршаған ортаны жақсартуға және адам денсаулығын қорғауға бейім". АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтонның айтуынша, "Біздің қауіпсіздігімізді қамтамасыз етудің және тұрақты бейбітшілікті құрудың ең жақсы стратегиясы – демократияның басқа жерлерде дамуын қолдау. Демократиялар бір-біріне шабуыл жасамайды". АҚШ Мемлекеттік департаментінің бір пікірінде демократия бизнес үшін де пайдалы. Саяси реформаларды қабылдаған елдер бизнестің өнімділігін арттыратын экономикалық реформаларды жүзеге асыруға бейім. Осыған сәйкес, 1980 жылдардың ортасынан бастап президент Рональд Рейганның кезінде саяси реформаларды жүргізбеген елдерге қарағанда, жаңа нарықтық демократияларға бағытталған тікелей шетелдік инвестициялардың көлемі артты. 2010 жылы жарияланған құпия хаттар "терроризмнің қара көлеңкесі әлі де АҚШ-тың әлеммен қарым-қатынасында үстемдік танытатынын" көрсетті. АҚШ демократия мен адам құқықтарын қолдау үшін бірнеше құралдарды пайдаланатынын ресми түрде мәлімдейді. "Адам құқықтары мен демократия жетістіктері" сыйлығы шетелдегі сыртқы істер органдарының қызметкерлерінің ерекше жетістіктерін мойындайды. 2006 жылы құрылған "Елшілердің дөңгелек үстелдері" – АҚШ-тың жаңа тағайындалған елшілері мен адам құқықтары мен демократияға арналған үкіметтік емес ұйымдар арасындағы бейресми талқылаулар. Демократияны қолдау үшін ұлттық қор, ...

Empirical studies (see democide) have found that democracies, including the United States, inflict significantly fewer civilian casualties than dictatorships. Media may be biased against the U. S. regarding reporting human rights violations. Studies have found that The New York Times coverage of worldwide human rights violations predominantly focuses on the human rights violations in nations where there is clear U. S. involvement, while having relatively little coverage of the human rights violations in other nations. For example, the bloodiest war in recent time, involving eight nations and killing millions of civilians, was the Second Congo War, which was almost completely ignored by the media. Journalists and human rights organizations have been critical of US led airstrikes and targeted killings by drones which have in some cases resulted in collateral damage of civilian populations. In early 2017, the U. S. faced criticism from some scholars, activists and media outlets for dropping 26,171 bombs on seven countries throughout 2016: Syria, Iraq, Afghanistan, Libya, Yemen, Somalia and Pakistan. Research on the democratic peace theory has generally found that democracies, including the United States, have not made war on one another. There have been U. S. support for coups against some democracies, but for example Spencer R. Weart argues that part of the explanation was the perception, correct or not, that these states were turning into Communist dictatorships. Also important was the role of rarely transparent United States government agencies, who sometimes mislead or did not fully implement the decisions of elected civilian leaders. Critics from the left cite episodes that undercut leftist governments or showed support for Israel. Others cite human rights abuses and violations of international law. Critics have charged that the U. S. presidents have used democracy to justify military intervention abroad. Critics also point to declassified records which indicate that the CIA under Allen Dulles and the FBI under J. Edgar Hoover aggressively recruited more than 1,000 Nazis, including those responsible for war crimes, to use as spies and informants against the Soviet Union in the Cold War. Studies have been devoted to the historical success rate of the U. S. in exporting democracy abroad. Some studies of American intervention have been pessimistic about the overall effectiveness of U. S. efforts to encourage democracy in foreign nations. Today the U. S. states that democratic nations best support U. S. national interests. According to the U. S. State Department, "Democracy is the one national interest that helps to secure all the others. Democratically governed nations are more likely to secure the peace, deter aggression, expand open markets, promote economic development, protect American citizens, combat international terrorism and crime, uphold human and worker rights, avoid humanitarian crises and refugee flows, improve the global environment, and protect human health." According to former U. S. President Bill Clinton, "Ultimately, the best strategy to ensure our security and to build a durable peace is to support the advance of democracy elsewhere. Democracies don't attack each other." In one view mentioned by the U. S. State Department, democracy is also good for business. Countries that embrace political reforms are also more likely to pursue economic reforms that improve the productivity of businesses. Accordingly, since the mid 1980s, under President Ronald Reagan, there has been an increase in levels of foreign direct investment going to emerging market democracies relative to countries that have not undertaken political reforms. Leaked cables in 2010 suggested that the "dark shadow of terrorism still dominates the United States' relations with the world". The United States officially maintains that it supports democracy and human rights through several tools. The "Human Rights and Democracy Achievement Award" recognizes the exceptional achievement of officers of foreign affairs agencies posted abroad. The "Ambassadorial Roundtable Series", created in 2006, are informal discussions between newly confirmed U. S. Ambassadors and human rights and democracy non governmental organizations. The National Endowment for Democracy, a private non profit created by Congress in 1983 (and signed into law by President Ronald Reagan), which is mostly funded by the U. S. Government and gives cash grants to strengthen democratic institutions around the world.

Авторитарлық үкіметтерді қолдау

Қазіргі уақытта да, тарихи тұрғыдан да АҚШ өзінің геосаяси мақсаттарын іске асыру үшін авторитарлық үкіметтермен ынтымақтасуға дайын болған. АҚШ адам құқықтарын жүйелі түрде бұзған оңшыл диктаторларды қолдағаны үшін сынға ұшырады, мысалы Чилидің Аугусто Пиночеті, Парагвайдың Альфредо Стросснері, Гватемаланың Эфраин Риос Монты, Аргентинаның Хорхе Рафаэль Виделасы, Чадтың Хиссен Хабресі, Пәкістанның Яхья Хан және Индонезияның Сухартосы. Салқын соғыс кезінде антикоммунистік диктатураларды қолдауға қатысты пікір бойынша, олар қажетті жамандық ретінде қарастырылды, ал балама ретінде тіпті жаман коммунистік немесе фундаменталистік диктатуралар тұрды. Дэвид Шмиц бұл саясаттың АҚШ мүддесіне қызмет етпегенін айтады. Достық тирандар қажетті реформаларға қарсылық көрсетіп, саяси орталықты жойды (Оңтүстік Кореяда болмаған жағдайды ескере отырып), ал диктаторларды қолдаудың «реалистік» саясаты ұзақ естеліктері бар шетелдік азаматтар арасында наразылық тудырды. АҚШ Йемендегі азаматтық соғысқа Сауд Арабиясының араласуын қолдағаны үшін соғыс қылмысына қатысқан деп айыпталды, бұл гуманитарлық апатқа, оның ішінде холераның таралуына және миллиондаған адамның аштыққа ұшырауына әкеп соқты. Ниалл Фергюсон АҚШ-ты АҚШ қолдаған үкіметтер жасаған адам құқықтары бұзушылықтарының барлығы үшін дұрыс емес айыптауда қаралайды. Фергюсонның жазуынша, Гватемала салқын соғыс кезінде АҚШ қолдаған режимдердің ең нашарсы болғаны туралы жалпы пікір бар, бірақ ұзаққа созылған Гватемала азаматтық соғысы кезінде болған шамамен 200 мың адамның қазасына АҚШ-ты сенімді түрде кінәлауға болмайды.

Адам құқықтары

1970 жылдан бері адам құқықтары мәселелері АҚШ-тың сыртқы саясатында маңыздырақ бола бастады. 1970 жылдары Конгресс бастама көтерді. Вьетнам соғысынан кейін АҚШ-тың сыртқы саясаты дәстүрлі американдық құндылықтардан алшақтағандығы туралы пікірді, Никсон әкімшілігінің республикалық сыртқы саясатын сынау үшін Халықаралық ұйымдар мен қозғалыстар жөніндегі кіші комитеттің төрағасы, өкіл Дональд М. Фрейзер (D, MN) қолданды. 1970 жылдардың басында Конгресс Вьетнам соғысын аяқтап, Соғыс өкілеттігі туралы заңды қабылдады. «Конгресс сыртқы саясаттың көптеген мәселелері бойынша күшейіп келе жатқан белсенділігінің бір бөлігі ретінде» адам құқықтары мәселелері сыртқы саясатты қалыптастыруда заң шығару және атқару билігі арасындағы күрестің аренасына айналды. Дэвид Форсайт Конгресстің сыртқы саясатқа өз пікірлерін енгізген үш нақты ерте мысалын келтіреді: 1977 жылғы Халықаралық қаржылық көмек туралы заңның (а) тармақшасы: халықаралық қаржы институттары арқылы көрсетілетін көмек «халықаралық деңгейде танылған адам құқықтарын жүйелі түрде және ауыр түрде бұзатын үкіметтері бар елдерден басқа» елдермен шектелетінін қамтамасыз етті. Латын Америкасының тарихшысы және Колумбия университетінің проректоры Джон Генри Коутсворт Латын Америкасындағы қуғын-сүргін құрбандарының саны 1960-1990 жылдар аралығында КСРО мен оның Шығыс Еуропа елдерінен әлдеқайда көп болғанын айтады. У. Джон Грин АҚШ «Латын Америкасының саяси кісі өлтіру әдетіне» «маңызды көмекші» болды, аймақтың ең жаман бейімділіктерін күшейтіп, дамытуға мүмкіндік берді. 2011 жылдың 6 желтоқсанында Обама агенттіктерге шетелдік елдерге қаржылық көмек берген кезде ЛГБТ құқықтарын ескеруді тапсырды. Ол сондай-ақ Ресейдің гомосексуалдарға қатысты кемсітуші заңдарын сынап, 2014 жылғы Ресейдегі қысқы Олимпиада ойындарын бойкоттауға басқа батыс көшбасшыларымен бірге қосылды. 2014 жылдың маусым айында Чили соты 1973 жылғы Чили төңкерісінен кейін АҚШ-тың америкалық азаматтар Чарльз Хорман мен Франк Теруггиді өлтіруде маңызды рөл атқарғанын анықтады.

Since the 1970s, issues of human rights have become increasingly important in American foreign policy. Congress took the lead in the 1970s. Following the Vietnam War, the feeling that U. S. foreign policy had grown apart from traditional American values was seized upon by Representative Donald M. Fraser (D, MN), leading the Subcommittee on International Organizations and Movements, in criticizing Republican Foreign Policy under the Nixon administration. In the early 1970s, Congress concluded the Vietnam War and passed the War Powers Act. As "part of a growing assertiveness by Congress about many aspects of Foreign Policy", human rights concerns became a battleground between the Legislative and the Executive branches in the formulation of foreign policy. David Forsythe points to three specific, early examples of Congress interjecting its own thoughts on foreign policy:

Subsection (a) of the International Financial Assistance Act of 1977: ensured assistance through international financial institutions would be limited to countries "other than those whose governments engage in a consistent pattern of gross violations of internationally recognized human rights". John Henry Coatsworth, a historian of Latin America and the provost of Columbia University, suggests the number of repression victims in Latin America alone far surpassed that of the USSR and its East European satellites during the period 1960 to 1990. W. John Green contends that the United States was an "essential enabler" of "Latin America's political murder habit, bringing out and allowing to flourish some of the region's worst tendencies". On December 6, 2011, Obama instructed agencies to consider LGBT rights when issuing financial aid to foreign countries. He also criticized Russia's law discriminating against gays, joining other western leaders in the boycott of the 2014 Winter Olympics in Russia. In June 2014, a Chilean court ruled that the United States played a key role in the murders of Charles Horman and Frank Teruggi, both American citizens, shortly after the 1973 Chilean coup d'état.

Негізгі дереккөздер

Энгель, Джеффри А. және т.б. ред. Америка әлемде: Испаниямен соғыстан терроризмге қарсы соғысқа дейінгі тарих, құжаттар арқылы (2014)
State.gov – мемлекеттік департаменттің ресми сайты және қазіргі саясат.