Кіріспе

Фонгафале (Фогале немесе Фагафале деп те жазылады) – Тувалудағы Фунафутидің ең үлкен аралдарының бірі. Бұл 12 шақырымға созылған, ені 10 мен 400 метр аралығындағы ұзын, тар жер тілкесі. Шығысында Оңтүстік Тынық мұхиты мен риф, батысында қорғалған лагуна орналасқан. Солтүстік бөлігі – Тенгако түбегі. Фунафути халықаралық әуежайы аралдың ең кең бөлігінде солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр, ал лагуна жағында Вайаку ауылы мен әкімшілік орталығы орналасқан. Фонгафаледе Funafuti Kaupule жеке меншік жерлерде үй салуға немесе қолданыстағы ғимараттарды кеңейтуге рұқсат беруге жауапты, ал Жерді басқару комитеті үкімет жалға берген жерлерге қатысты жауапты орган болып табылады. 1972 жылы Фунафути "Бебе" циклонының жолында болды. "Бебе" циклоны Фонгафаледегі үйлердің және ағаштардың 90 пайызын қиратты. Дауыл толқыны Фонгафале мен Фунафаланың мұхит жағында шамамен 16 шақырым (10 миль) ұзындықтағы және түбінде 3-тен 6 метрге дейін қалыңдықтағы коралл сынықтарынан тұратын қабырға жасады.

Фонгафаледегі ауылдар

Фогафале аралы – Лофеагаи, Теоне, Факай Фу, Сенала, Алапи, Вайаку және Каватоэ негізгі ауылдық елді мекендері орналасқан жер. Олар аралдың солтүстік нүктесінен оңтүстік нүктесіне дейін біріккен, үздіріліссіз қалалық аймақ құрайды. Вайаку ең маңызды аудан; оған Vaiaku Lagi қонақ үйі (елдегі жалғыз қонақ үй; сонымен қатар бірнеше мейманханалар бар), бірнеше дүкен, жанармай құю станциясы, бас пошта бөлімі және Тувалу Ұлттық банкі, елдің жалғыз коммерциялық банкі кіреді. Ауылдардың жалпы ауданы 0,65 шаршы километрден асады және шамамен 4000 тұрғыны бар.

Тувалу парламенті мен үкімет ғимараттары

Тувалу Парламенті немесе Паламен о Тувалу және Тувалу генерал-губернаторының резиденциясы Фонгафаледе орналасқан. Ғимараттардың ішінде үкімет министрліктері мен мемлекеттік агенттіктердің кеңселерi бар, мысалы, Тувалу филателия бюросы, Тувалу метеорологиялық қызметі, Тувалу Ұлттық банкі, Тувалу телекоммуникация корпорациясының кеңселерi және Тувалу Ұлттық кітапханасы мен мұрағаты. Радио қызметтерін іске асыратын Тувалу медиа департаменті де Фонгафаледе орналасқан. Полиция қызметінің бас штабы мен түрмесі Фонгафаледе орналасқан. Тувалу Жоғарғы соты да Фонгафаледе орналасқан. Тувалудағы жалғыз аурухана – Принцесса Маргарет ауруханасы Фонгафаледе орналасқан. Фонгафаледе орналасқан тағы да бірнеше маңызды ғимараттар бар: Rt Hon Sir Dr Томаси Пуапуа конгресс орталығы, Таусоа Манеапа (халық үйі) және Тувалу шіркеуінің Фету Ао Лима (Таң Жұлдызы шіркеуі).

Ауа

Бұл жерде Тувалудың жалғыз әуежайы – Фунафути халықаралық әуежайы орналасқан. Барлық рейстер Фиджи әуе компаниясы арқылы Фиджидің Сува қаласына жасалады.

Жер

Төрт такси бар, сондай-ақ мотоциклдерді жалдауға болады.

Су

Фунафути қорық аймағына кіру қайықпен жүзеге асырылады. Қорғау аймағы негізгі Фонгафале аралынан лагунаның ар жағында орналасқан. Фонгафаледе порттық инфрақұрылым бар. Екі жолаушы/жүк тасымалдайтын кеме – Nivaga II және Manu Folau, сыртқы аралдарға үш немесе төрт апта сайын қатынап тұрады, сондай-ақ Сува, Фиджи және Фунафути арасында жылына 3-4 рет жүреді.

Фонгафале су қоймасының тұздануы

Фунафутидегі Фонгафале аралының жер асты суларының динамикасын зерттеу, жазғы толқындар кезінде судың тұзды сумен ластануына себеп болатынын көрсетті. Судың тұздану дәрежесі атоллдың жер бетінің ерекшеліктеріне және жер асты гидрологиялық жағдайларға байланысты. Фонгафале аралының шамамен жартысы – қайта құрылған батпақ, ол тесікті, өте өткізгіш коралл блоктарынан тұрады, бұл толқындардың тұзды суды араға түсуіне мүмкіндік береді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық әскерлер әуежай салу үшін батпақты кеңінен мелиорациялады. Кейіннен ол Фунафути халықаралық әуежайы ретінде пайдаланыла бастады. Фонгафаледің ерекше топографиялық ерекшеліктеріне байланысты, басқа ұқсас атолл аралдарынан өзгеше, Фонгафаледе қалың тұщы су линзасы жоқ.

Жер асты суларын шамадан тыс өндіру және ластану

Теңіз деңгейінің көтерілуінен тұздылану қаупінің артуына қоса, тұщы су линзасы қазір Фонгафале аралын мекендейтін көптеген адамдарды сумен қамтамасыз ету үшін тым көп мөлшерде су тартылуының қаупіне тап болып отыр. Су тартылуының салдары климаттық өзгерістерге байланысты жауын-шашынның толықтыру деңгейінің төмендеуімен одан да нашарлауы мүмкін. Фонгафале аралындағы үй шаруашылықтарының шамамен 92 пайызы септиктер мен шұңқырлы дәретханаларды пайдаланады. Бірақ, бұл санитарлық құрылыстар жобалық талаптарға сәйкес салынбаған немесе аймақтың географиялық ерекшеліктеріне сай келмейді, соның салдарынан тұщы су линзасына сіңіп, жағалау суларына таралады. 2013 жылдың қараша айында Дүниежүзілік банк Фунафути халықаралық әуежайының және оған қосымша инфрақұрылымның қауіпсіздігін арттыруға 6 миллион АҚШ долларын бөлуді жариялады. Ішуге жарамды суды сақтауды жақсарту үшін 800 000 литрлік су резервуары салынады.

Қарыздық орларды қалпына келтіру (BPR) жобасы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қазіргі Фунафути халықаралық әуежайының құрылысы барысында, атолдың кораллдық негізі ұшу-қону жолағын салу үшін толтыру материалы ретінде қолданылды. Осының салдарынан пайда болған шұңқырлар тұщы сулы жер асты суына кері әсер етті. Фунафутидің төмен жатқан аймақтарында, теңіз суы кеуекті коралл тастар арқылы көпіршіктеп шығып, әрбір толқынмен көлдер құрайды. 1994 жылдан бері Фонгафаледегі барлық шұңқырларды және төмендіктерді лагунадан құм арқылы толтырудың экологиялық салдарына баға беру жобасы жүзеге асырылуда. 2013 жылы оның мүмкіндігі зерттелді, ал 2014 жылы Тувалу шұңқырларын жаңарту (BPR) жобасы бекітілді. Осы жобаның нәтижесінде 10 шұңқыр толықтырылып, Тафуа көлі – табиғи көл ретінде сақталды. Жаңа Зеландия үкіметі BPR жобасын қаржылады. Жоба 2015 жылы іске асырылды, лагунадан 365 000 шаршы метр құм қазылып, шұңқырлар толтырылды, нәтижесінде аралдағы су және тұру жағдайлары жақсартылды. Бұл жоба Фонгафаледегі пайдалы жер көлемін сегіз пайызға ұлғайтты.

Тувалу жағалауын бейімдеу жобасы

Тувалу Жасыл климат қорынан (GCF) климаттың өзгеруіне байланысты жағалау қауіптерінің салдарынан Тувалудың осалдығын азайтуды көздеген Тувалудың жағалауға бейімделу жобасын (TCAP) дамыту үшін қаржыландыру алды.