Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фонгафале (Фогале немесе Фагафале деп те жазылады) – Тувалудағы Фунафутидің ең үлкен аралдарының бірі. Бұл 12 шақырымға созылған, ені 10 мен 400 метр аралығындағы ұзын, тар жер тілкесі. Шығысында Оңтүстік Тынық мұхиты мен риф, батысында қорғалған лагуна орналасқан. Солтүстік бөлігі – Тенгако түбегі. Фунафути халықаралық әуежайы аралдың ең кең бөлігінде солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр, ал лагуна жағында Вайаку ауылы мен әкімшілік орталығы орналасқан. Фонгафаледе Funafuti Kaupule жеке меншік жерлерде үй салуға немесе қолданыстағы ғимараттарды кеңейтуге рұқсат беруге жауапты, ал Жерді басқару комитеті үкімет жалға берген жерлерге қатысты жауапты орган болып табылады. 1972 жылы Фунафути "Бебе" циклонының жолында болды. "Бебе" циклоны Фонгафаледегі үйлердің және ағаштардың 90 пайызын қиратты. Дауыл толқыны Фонгафале мен Фунафаланың мұхит жағында шамамен 16 шақырым (10 миль) ұзындықтағы және түбінде 3-тен 6 метрге дейін қалыңдықтағы коралл сынықтарынан тұратын қабырға жасады.
Fongafale (also spelled Fogale or Fagafale) is the largest of Funafuti's islets in Tuvalu. It is a long narrow sliver of land, 12 kilometres long and between 10 and 400 metres wide, with the South Pacific Ocean and reef on the east and the protected lagoon on the west. The north part is the Tengako peninsula, and Funafuti International Airport runs from northeast to southwest on the widest part of the island, with the village and administrative centre of Vaiaku on the lagoon side. On Fongafale, the Funafuti Kaupule is responsible for approval of the construction of houses or extensions to existing buildings on private land, and the Lands Management Committee is the responsible authority in relation to lands leased by government. In 1972, Funafuti was in the path of Cyclone Bebe. Cyclone Bebe knocked down 90% of the houses and trees on Fongafale. The storm surge created a wall of coral rubble along the ocean side of Fongafale and Funafala that was about 10 mile (16 km) long, and about 10 feet (3 m) to 20 feet (6 m) thick at the bottom.
Фонгафаледегі ауылдар
Фогафале аралы – Лофеагаи, Теоне, Факай Фу, Сенала, Алапи, Вайаку және Каватоэ негізгі ауылдық елді мекендері орналасқан жер. Олар аралдың солтүстік нүктесінен оңтүстік нүктесіне дейін біріккен, үздіріліссіз қалалық аймақ құрайды. Вайаку ең маңызды аудан; оған Vaiaku Lagi қонақ үйі (елдегі жалғыз қонақ үй; сонымен қатар бірнеше мейманханалар бар), бірнеше дүкен, жанармай құю станциясы, бас пошта бөлімі және Тувалу Ұлттық банкі, елдің жалғыз коммерциялық банкі кіреді. Ауылдардың жалпы ауданы 0,65 шаршы километрден асады және шамамен 4000 тұрғыны бар.
Fogafale islet is the location of the main village settlements of Lofeagai, Teone, Fakai Fou, Senala, Alapi, Vaiaku and Kavatoetoe, from the northern to the southern point of the islet respectively which appear as one contiguous urban area. Vaiaku is the most important neighbourhood; it includes the Vaiaku Lagi Hotel (the only hotel of the country; there are also a few guesthouses), some shops, a fuel pump station, the general post office, and the National Bank of Tuvalu, the nation's only commercial bank. The villages have a surface area of more than 0.65 square kilometres and approximately 4,000 inhabitants.
Тувалу парламенті мен үкімет ғимараттары
Тувалу Парламенті немесе Паламен о Тувалу және Тувалу генерал-губернаторының резиденциясы Фонгафаледе орналасқан. Ғимараттардың ішінде үкімет министрліктері мен мемлекеттік агенттіктердің кеңселерi бар, мысалы, Тувалу филателия бюросы, Тувалу метеорологиялық қызметі, Тувалу Ұлттық банкі, Тувалу телекоммуникация корпорациясының кеңселерi және Тувалу Ұлттық кітапханасы мен мұрағаты. Радио қызметтерін іске асыратын Тувалу медиа департаменті де Фонгафаледе орналасқан. Полиция қызметінің бас штабы мен түрмесі Фонгафаледе орналасқан. Тувалу Жоғарғы соты да Фонгафаледе орналасқан. Тувалудағы жалғыз аурухана – Принцесса Маргарет ауруханасы Фонгафаледе орналасқан. Фонгафаледе орналасқан тағы да бірнеше маңызды ғимараттар бар: Rt Hon Sir Dr Томаси Пуапуа конгресс орталығы, Таусоа Манеапа (халық үйі) және Тувалу шіркеуінің Фету Ао Лима (Таң Жұлдызы шіркеуі).
The Parliament of Tuvalu or Palamene o Tuvalu and the house of the Governor General of Tuvalu are located on Fongafale. Buildings include the offices of the government ministries and the government agencies, such as the Tuvalu Philatelic Bureau, the Tuvalu Meteorological Service, the National Bank of Tuvalu, the offices of the Tuvalu Telecommunications Corporation, and the Tuvalu National Library and Archives. The Tuvalu Media Department, which operates radio services as Radio Tuvalu, is also located on Fongafale. The police service has its headquarters and the jail on Fongafale. The High Court of Tuvalu is also located on Fongafale. Princess Margaret Hospital, the only hospital in Tuvalu, is located on Fongafale. Other significant buildings located on Fongafale are the Rt Hon Sir Dr Tomasi Puapua Convention Center, Tausoa Maneapa (community hall) and Fetu Ao Lima (Morning Star Church) of the Church of Tuvalu.
Ауа
Бұл жерде Тувалудың жалғыз әуежайы – Фунафути халықаралық әуежайы орналасқан. Барлық рейстер Фиджи әуе компаниясы арқылы Фиджидің Сува қаласына жасалады.
Tuvalu's only airport, Funafuti International Airport, is located here. All connections are to Suva, Fiji via Fiji Airways.
Жер
Төрт такси бар, сондай-ақ мотоциклдерді жалдауға болады.
There are four taxis, and motorbikes are available for hire.
Су
Фунафути қорық аймағына кіру қайықпен жүзеге асырылады. Қорғау аймағы негізгі Фонгафале аралынан лагунаның ар жағында орналасқан. Фонгафаледе порттық инфрақұрылым бар. Екі жолаушы/жүк тасымалдайтын кеме – Nivaga II және Manu Folau, сыртқы аралдарға үш немесе төрт апта сайын қатынап тұрады, сондай-ақ Сува, Фиджи және Фунафути арасында жылына 3-4 рет жүреді.
Access to the Funafuti Conservation Area is by boat. The Conservation Area is across the lagoon from the main island of Fongafale. There are port facilities on Fongafale. Two passenger/cargo ships, Nivaga II and Manu Folau, provide round trip visits to the outer islands every three or four weeks, and also travel between Suva, Fiji and Funafuti 3 to 4 times a year.
Фонгафале су қоймасының тұздануы
Фунафутидегі Фонгафале аралының жер асты суларының динамикасын зерттеу, жазғы толқындар кезінде судың тұзды сумен ластануына себеп болатынын көрсетті. Судың тұздану дәрежесі атоллдың жер бетінің ерекшеліктеріне және жер асты гидрологиялық жағдайларға байланысты. Фонгафале аралының шамамен жартысы – қайта құрылған батпақ, ол тесікті, өте өткізгіш коралл блоктарынан тұрады, бұл толқындардың тұзды суды араға түсуіне мүмкіндік береді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық әскерлер әуежай салу үшін батпақты кеңінен мелиорациялады. Кейіннен ол Фунафути халықаралық әуежайы ретінде пайдаланыла бастады. Фонгафаледің ерекше топографиялық ерекшеліктеріне байланысты, басқа ұқсас атолл аралдарынан өзгеше, Фонгафаледе қалың тұщы су линзасы жоқ.
The investigation of groundwater dynamics of Fongafale Islet, Funafuti, show that tidal forcing results in salt water contamination of the surficial aquifer during spring tides. The degree of aquifer salinization depends on the specific topographic characteristics and the hydrologic controls in the sub surface of the atoll. About half of Fongafale islet is reclaimed swamp that contains porous, highly permeable coral blocks that allow the tidal forcing of salt water. During World War II the occupying Japanese conducted extensive swamp reclamation to create an air field. It has been adapted as the Funafuti International Airport. As a consequence of the specific topographic characteristics of Fongafale, unlike other atoll islands of a similar size, Fongafale does not have a thick freshwater lens.
Жер асты суларын шамадан тыс өндіру және ластану
Теңіз деңгейінің көтерілуінен тұздылану қаупінің артуына қоса, тұщы су линзасы қазір Фонгафале аралын мекендейтін көптеген адамдарды сумен қамтамасыз ету үшін тым көп мөлшерде су тартылуының қаупіне тап болып отыр. Су тартылуының салдары климаттық өзгерістерге байланысты жауын-шашынның толықтыру деңгейінің төмендеуімен одан да нашарлауы мүмкін. Фонгафале аралындағы үй шаруашылықтарының шамамен 92 пайызы септиктер мен шұңқырлы дәретханаларды пайдаланады. Бірақ, бұл санитарлық құрылыстар жобалық талаптарға сәйкес салынбаған немесе аймақтың географиялық ерекшеліктеріне сай келмейді, соның салдарынан тұщы су линзасына сіңіп, жағалау суларына таралады. 2013 жылдың қараша айында Дүниежүзілік банк Фунафути халықаралық әуежайының және оған қосымша инфрақұрылымның қауіпсіздігін арттыруға 6 миллион АҚШ долларын бөлуді жариялады. Ішуге жарамды суды сақтауды жақсарту үшін 800 000 литрлік су резервуары салынады.
In addition to the increased risk of salinization by the sea level rise, the freshwater lens is at risk from over extraction to serve the large population that now occupies Fongafale islet. The effects of the increased extraction can be exacerbated by a decrease of the rainfall recharge rate associated with climate change. Approximately 92% of households on Fongafale islet have access to septic tanks and pit toilets. However, these sanitary facilities are not built per the design specifications, or they are not suitable for the geophysical characteristics, which results in seepage into the fresh water lens and run off into coastal waters. In November 2013 the World Bank announced US$6 million in funding to improve the operational safety of the Funafuti International Airport and associated infrastructure. An 800,000 litre water cistern will be constructed to improve storage of drinking water.
Қарыздық орларды қалпына келтіру (BPR) жобасы
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қазіргі Фунафути халықаралық әуежайының құрылысы барысында, атолдың кораллдық негізі ұшу-қону жолағын салу үшін толтыру материалы ретінде қолданылды. Осының салдарынан пайда болған шұңқырлар тұщы сулы жер асты суына кері әсер етті. Фунафутидің төмен жатқан аймақтарында, теңіз суы кеуекті коралл тастар арқылы көпіршіктеп шығып, әрбір толқынмен көлдер құрайды. 1994 жылдан бері Фонгафаледегі барлық шұңқырларды және төмендіктерді лагунадан құм арқылы толтырудың экологиялық салдарына баға беру жобасы жүзеге асырылуда. 2013 жылы оның мүмкіндігі зерттелді, ал 2014 жылы Тувалу шұңқырларын жаңарту (BPR) жобасы бекітілді. Осы жобаның нәтижесінде 10 шұңқыр толықтырылып, Тафуа көлі – табиғи көл ретінде сақталды. Жаңа Зеландия үкіметі BPR жобасын қаржылады. Жоба 2015 жылы іске асырылды, лагунадан 365 000 шаршы метр құм қазылып, шұңқырлар толтырылды, нәтижесінде аралдағы су және тұру жағдайлары жақсартылды. Бұл жоба Фонгафаледегі пайдалы жер көлемін сегіз пайызға ұлғайтты.
When the airfield, which is now Funafuti International Airport, was constructed during World War II, the coral base of the atoll was withdrawn to use as fill to create the runway. The resulting borrow pits adversely affected the fresh water aquifer. In the low areas of Funafuti, the sea water can be seen bubbling up through the porous coral rock to form pools with each high tide. Since 1994 a project has been in development to assess the environmental impact of transporting sand from the lagoon to fill all the borrow pits and low lying areas on Fongafale. In 2013 a feasibility study was carried out and in 2014 the Tuvalu Borrow Pits Remediation (BPR) project was approved. It will result in all 10 borrow pits being filled, leaving Tafua Pond, which is a natural pond. The New Zealand Government funded the BPR project. The project was carried out in 2015, with 365,000 sqm of sand being dredged from the lagoon to fill the holes and ultimately improve water and living conditions on the island. This project increase the usable land space on Fongafale by eight per cent.
Тувалу жағалауын бейімдеу жобасы
Тувалу Жасыл климат қорынан (GCF) климаттың өзгеруіне байланысты жағалау қауіптерінің салдарынан Тувалудың осалдығын азайтуды көздеген Тувалудың жағалауға бейімделу жобасын (TCAP) дамыту үшін қаржыландыру алды.
Tuvalu has received funding from the Green Climate Fund (GCF) to develop the Tuvalu Coastal Adaptation Project (TCAP) which has the overall objective of reducing the vulnerability of Tuvalu to the impacts of coastal hazards associated with climate change.