Том Мерфи (23 ақпан 1935 – 15 мамыр 2018) – Дублиндегі Абби театрымен және Галвейдегі Друид театрымен тығыз жұмыс істеген ирландиялық драматург. Ол Ирландияның Галвей графлығында дүниеге келді, кейін Дублинде тұрды. Мерфидің алғашқы табысты пьесасы «Қараңғыдағы сыбызғы» 1961 жылы Лондонның Корольдік Стратфорд шығыс театрында қойылды және бастапқыда көркемдік директоры тарапынан қабылданбағаннан кейін Абби театрында ирландиялық тұңғыш көрсетілімінде де, Лондон мен Дублинде де қызу дау тудырды.
Tom Murphy (23 February 1935 – 15 May 2018) was an Irish dramatist who worked closely with the Abbey Theatre in Dublin and with Druid Theatre, Galway. He was born in County Galway, Ireland and later lived in Dublin. Murphy's first successful play, A Whistle in the Dark, was performed at the Theatre Royal Stratford East in London in 1961 and caused considerable controversy both there and in Dublin when it was later given its Irish premiere at the Abbey having initially been rejected by its artistic director.
Өмір
Мёрфи Галвей графтығының Туам қаласында он баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның үлкен аға-інілері біртіндеп Бирмингемге көшіп кетті, содан кейін ол анасымен жалғыз қалды. 1950 жылдардың басында Галвей кәсіптік мектептерінің гэлдік футбол командасында орталық жартылай қорғаушы болып ойнады. Ол Туамдағы архиепископ МакХейл колледжінде оқыды, Туам қант зауытында шәкірт болды, кейіннен архиепископ МакХейл колледжінде металл өңдеу мұғалімі болды. 1950 жылдардың аяғында жазуды бастады: "1958 жылы ең жақсы досым маған: "Неге біз пьеса жазбаймыз?" деді. Мен бұл сұраққа таңқалмадым, өйткені 1958 жылы Ирландиядағы барлық адам пьеса жазып жүрді". Оның екінші пьесасы, "Қараңғыдағы сыбызғы" ("A Whistle in the Dark"), Туамдағы ас үйінде бос жұма және сенбі күндері жазылды. Ол әуесқой пьесалар конкурсына қатысып, жеңіске жетті және ақырында 1961 жылы Лондонда қойылды, бірақ Абби театры оны қабылдамады. Мерфи бала кезінде дінге бейім болса да, оның 1975 жылғы "Құтқарылу шамшырағы" пьесасы Абби театрында қойылды және антикатоликтік мазмұнына байланысты қарсылық тудырды, көрермендер театрды тастап кетіп, бұқаралық ақпарат құралдарында көптеген жағымсыз пікірлер жазылды. Осы даудан кейін Мерфи бірнеше жыл шаруа болып жұмыс істеді. Мерфи 2018 жылдың 15 мамырында қайтыс болды. Оның артында әйелі, актриса Джейн Бреннан, бірінші әйелі Мэриден туған үш баласы және бір немересі қалды. Ирландия президенті Майкл Д. Хиггинс: "Том Мерфидің ирланд театрына қосқан үлесі өлшеусіз және ерекше. Том Мерфидің 1960 жылдардағы алғашқы жұмыстарынан бастап жазған шығармаларынан артық тілді сахнада қолдану мысалы жоқ".
Murphy was born in Tuam, County Galway, the youngest of ten children. His elder siblings gradually emigrated to Birmingham until he was left alone with his mother. He played at centre half back for the Galway Vocational Schools Gaelic football team in the early 1950s. He attended Archbishop McHale College in Tuam, was an apprentice at the Tuam Sugar Factory and later became a metalwork teacher at Archbishop McHale College. He began writing in the late 1950s: "In 1958, my best friend said to me, why don't we write a play? I didn't think it was an unusual question, because in 1958 everyone in Ireland was writing a play". His second play, A Whistle in the Dark, was written in his Tuam kitchen on his free Friday and Saturday nights. It was entered into a competition for amateur plays, which it won, and was eventually produced in London in 1961, having been rejected by the Abbey Theatre. Though Murphy was religious as a boy, his 1975 play The Sanctuary Lamp was produced in the Abbey Theatre and received a hostile reception due to its anti Catholic nature, with theatregoers walking out and much negative criticism in the media. After this controversy, Murphy worked as a farmer for some years. Murphy died on 15 May 2018. He is survived by his wife, actress Jane Brennan, and his three children by his first wife Mary and a granddaughter. The President of Ireland Michael D. Higgins said: "The importance of Tom Murphy’s contribution to Irish theatre is immeasurable and outstanding. We have had no greater use of language for the stage than in the body of work produced by Tom Murphy since his earliest work in the 1960s."
Жазушылық мансап
Көптеген адамдар оны Ирландияның ең ұлы драматургтерінің бірі санайды, Том Мерфи 2001 жылы Абби театры оның алты пьесасының ретроспективті маусымымен құрметке бөленді. Оның пьесаларына тарихи эпостық "Аштық" (1968) – 1846 және 1847 жылдың көктемі арасындағы Ұлы Аштық туралы, антиклерикалды "Құтқарылу шамшырағы" (1975), "Гигли концерті" (1983) және көптегендердің шедевр деп санайтыны, лирикалық "Байленгаир" және бар бөлмесі комедиясы "Үйге оралу туралы әңгімелер" (екеуі де 1985) жатады. Оның шығармашылығы форма мен мазмұндағы үнемі ізденіспен сипатталады, сырттай натуралистік көрінетін "Қараңғыда сыбызғыдан" бастап сюрреалистік "Оптимизмнен кейінгі таңға" және керемет сөздік шеберлікпен жазылған "Гигли концертіне" дейін. Қайта-қайта келетін тақырыптар – Құдайдан қол үзген, азапқа толы әлемде құтқарылу мен үміт іздеу. Ирландияның мәдениеті мен мифологиясына терең бой салған Мерфидің шығармалары ирландтық идентиті туралы таныс клишелерді пайдаланбайды, керісінше Достоевскийлік зорлық-зомбылық, нигилизм және үмітсіздік тақырыптарын зерттейді, бірақ күлкі, юмор және махаббат пен трансценденттік мүмкіндіктерге де орын береді. Оның туындылары көбінесе ашу-ызаға толы деп сипатталады, ал Мерфи өзі айтқандай: "Менде табиғи нәрсе деп ойлайтын ашу бар. Мен 24-25 жасымда қарындашыммен жазып жүргенімде ол менде болды. Және ол менің барлық ісімде әлі де бар. Өмірдің әділетсіздігіне емес, теңсіздікке, биліктің мақтандығына ашуланып бағамдау керек. Өмір, әрине, әділетсіз". Оған қарыздар жас драматургтардың арасында Конор Макферсон, Мартин МакДонаг және Гэри Митчелл бар. Оның соңғы пьесалары "Жарқ" (1997), "Үй" (2000) және "Алиса" трилогиясы, ол 2005 жылы Лондонның Корольдік соты театрында Джульет Стивенсоннің ойнауымен премьераланды. 2006 жылы Мерфи Дублиндегі Peacock театрында Джейн Бреннанның басты рөлде ойнауымен сол пьесаның ирландтық премьерасын қойды. 2009 жылы Абби театрында "Қайратсыз тиранның соңғы күндері" пьесасының премьерасы өтті. Оның "Құтқарылу шамшырағы" пьесасы 2010 жылдың 10 наурызынан 3 сәуіріне дейін Лондонның Дальстон қаласындағы Аркола театрында Мерфидің өзі қойған режиссерлік нұсқада көрсетілді. Ол "Әдептің азғырылуы" (1994) атты бір роман жазды.
Considered by many to be one of Ireland's greatest playwrights, Tom Murphy was honoured by the Abbey Theatre in 2001 by a retrospective season of six of his plays. His plays include the historical epic Famine (1968) which deals with the Great Famine of Ireland between 1846 and spring 1847, the anti clerical The Sanctuary Lamp (1975), The Gigli Concert (1983) and for many his masterpiece, the lyrical Bailegangaire and the bar room comedy Conversations on a Homecoming (both 1985). His work is characterised by a constant experimentation in form and content from the apparently naturalistic A Whistle in the Dark to the surreal The Morning After Optimism and the spectacularly verbal The Gigli Concert. Recurring themes include the search for redemption and hope in a world apparently deserted by God and filled with suffering. Although steeped in the culture and mythology of Ireland, Murphy's work does not trade on familiar clichés of Irish identity, dealing instead with Dostoyevskian themes of violence, nihilism and despair while never losing sight of the presence of laughter, humour and the possibilities of love and transcendence. His works are often described as being filled with rage, with Murphy himself stating "There is a rage in me which I think is a natural thing. It was in me when I was 24 or 25, scribbling with my stub of a pencil. And it's still there in everything I do. Rage not against the unfairness of life – life is of course unfair – but against the inequalities, the arrogance of power." Younger playwrights whose work shows an indebtedness to him include Conor McPherson, Martin McDonagh and Gary Mitchell. His latest plays include The Wake (1997), The House (2000) and The Alice Trilogy, which premiered in 2005 at the Royal Court Theatre in London with Juliet Stevenson in the eponymous role. In 2006 Murphy directed the Irish premiere of the same play at the Peacock Theatre in Dublin with Jane Brennan in the lead role. In 2009, his play, The Last Days of a Reluctant Tyrant premiered at the Abbey Theatre. His play The Sanctuary Lamp was performed at the Arcola Theatre in Dalston, London from 10 March to 3 April 2010, directed by Murphy himself. He wrote one novel, The Seduction of Morality (1994).