Кіріспе

Британдық саясаткер (1754–1842)

Томас Уильям Кок, 1-ші Лестер графы (6 мамыр 1754 – 30 маусым 1842), Норфолк Кок немесе Холкхэм Кок деп белгілі, британдық саясаткер және ауыл шаруашылығы реформаторы болған. Дерби парламент мүшесі (MP) Вэнман Кок пен оның әйелі Элизабеттің ұлы ретінде дүниеге келген Кок, Еуропаға саяхат жасау алдында Итон колледжі сияқты бірнеше мектепте білім алған. Ол Англияға оралып, үйленді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, Норфолк графтығындағы 30 000 акрлық жерді мұраға алды. 1776 жылы Норфолк округінен парламентке сайланған Кок, Чарльз Джеймс Фокспен жақын дос болып, Америка революциялық соғысы кезінде американдық отаршылдарды қолдаған Итон мектептегі әріптесі Уильям Уиндхэмға қосылды. Фокс жақтасы болғандықтан, Кок 1784 жылғы жалпы сайлауда мандатын жоғалтты және Норфолкқа оралып, шаруашылық, аң аулау және Холкхэм Холл – ата-бабасының сарайын күтіп-жөндеу және кеңейту жұмыстарымен айналысты. Кок 1790 жылы қайтадан парламентке сайланды және 1832 жылға дейін үзбей қызмет етті. Ол көбінесе жүгері заңдары сияқты жергілікті мәселелер туралы сөз сөйледі. Оның екінші басты назары – азаматтық құқықтар болды, ол Питерлу қырғыны және осыған ұқсас оқиғаларға үкіметтің реакциясына қарсы айқын пікір білдірді. "Англияның ең ірі қарапайым адамы" деп сипатталған Кок отбасының жағдайы 1759 жылы, Кок бес жасқа толғанда, оның атасы Томас Кок, 1-ші Лестер графы қайтыс болғаннан кейін едәуір жақсарды. Томас қайтыс болған себебі нақты белгісіз, бірақ оның жекпе-жекте қаза тапқаны туралы болжамдар бар. Бірақ Томас әйелі Маргарет қайтыс болғаннан кейін Вэнман Норфолк графтығындағы маңызды мүлікті, соның ішінде "палладиандық шедевр" атанған Холкхэм Холлды мұраға алды. Маргарет отбасының қалған мүшелерінен қашып, Вэнман мүлікті мұраға алмауы үшін одан ұзақ өмір сүруге ант берді. Ол 1775 жылы, Вэнман мұрагерлік алғаннан бір жыл бұрын қайтыс болды. Томас Коктың жас кезі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол француздықтар басқарған Вандзуорт мектебіне барар алдында Дербиширдегі Лонгфордта білім алғаны белгілі. 1765 жылы ол Итон колледжіне жіберілді, онда оның кейінгі өміріндегі жақын досы Уильям Уиндхэм оған қосылды. Кок Итон қаласында бақытты болды және далалық спортта өте жақсы болды. Бірде оның бөлмесінен 70 шүйгін табылды, ал бір күні Виндзордың Ұлы саябағында фазанды атып өлтіргені үшін жазаланбаудан мүжіл болды. Ол академиялық оқуларға аса қызығушылық танытпады, бірақ 1771 жылы Итоннан кеткен кезде Кок жер иеленушілер класынан достар мен байланыстар тобын және болашақ мүлкін басқару үшін қажетті тәжірибелік дағдыларды дамытты. Мектепті бітіргеннен кейін ол әкесі мен әжесінің әпкесі қаржылаған Еуропаға саяхат жасады (олар университетке бармау үшін оған 500 фунт стерлинг ұсынды, оларды жамандық ошағы деп есептеді). Кок Франция мен Италияға барып, жас келіншек Луиза Столберг Гедернге үйлену тойына куә болды. Луиза Кокқа ғашық болды, 52 жастағы, ішімдікке құмар күйеуіне қарағанда осы жастағы ағылшынға көбірек ұнады.

Мансап

Кок Британияға оралған кезде, оның Парламентке өтуі үшін жоспарлар жасалып жатыр. 1774 жылы сайлау жарияланғанда, Уэман Норфолк округінен кандидаттыққа түсті, ал оның ұлы Дерби округінен оның орнына түсуі сұралды. Кок бұған аса ынталы емес еді және қарсыласы оның 21 жасқа толмағанын, Парламентке өту үшін қажетті жас екенін анықтағанда үмітін қайтарды. Әкесі сайланғаннан кейін Кок онымен бірге Лондонға сапар шекті, онда британдық жоғары қоғам өкілдерімен танысты. Оның қарындасы Элизабет және күйеуі Джеймс Даттон, сондай-ақ Даттонның қарындасы Джейн де келді, Кок оған ғашық болды. Уэман Кок ұлына барон қызын таңдағандықтан, Кок олардан үйленуге рұқсат сұрағанда көңілі толмады, бірақ Уэманның досы Харборд Харбордтың араласуымен, ол ақыры олардың некесіне келісім берді, ол 1775 жылдың 5 қазанында қиылды. Жаңа отбасы Годвик поместьесінде тұрды, бірақ 1776 жылы Уэманның денсаулығы нашарлағанда тыныштықтары бұзылды. Ол 10 сәуірде «дәрімен емдеуге келмейтін ішек тоқырауынан» көз жұмды, Кок 22 жасында 30 000 акрлық иелікке ие болды. Әкесінің қайтысынан кейін Харборд және басқа да жетекші вигтер Кокқа келіп, одан Норфолк округінен әкесінің орнына кандидат болуын сұрады. Кок өзін саясаткер ретінде көрмеді және жаңа иеліктері мен байлығының құрметін көруді үміттенеді, бірақ оның келушілері егер олай болмаса, тори оның орнын баса алатынын көрсеткеннен кейін «басымнан аяғыма дейін денеме қышқыл су секілді тартылды және мен алға шықтым». 12 сәуірде ол Норфолк сайлаушыларына манифест жариялады, көп ұзамай үгіт-насихат жұмысына кірісті, ал 27 сәуірде бірауыздан ұсынылғаннан кейін мамыр айында сайланды.

Парламентке кіру

Коуктің парламенттегі ерте мансабы туралы көп мәлімет жоқ; ол салыстырмалы түрде сирек сөйледі, ал парламенттік сессия оның сайлануынан кейін көп ұзамай таратылды. Алайда сол жазда ол өзінің ашық және сәнді өмір салтымен танымал болатын белгілі виг саясаткері Чарльз Джеймс Фокспен қарым-қатынас орнатты. Кейін Коук былай деп баяндады: "Мен алғаш рет Парламентке кіргенімде мен Фоксқа қосылып, оған өмір бойы жабысып қалдым. Мен онымен тығыз достық байланыста болдым". Бұл кезең Лорд Норт тұсында экономикалық тұрақтылық пен саяси тыныштық кезеңі болды, ол Америка революциясы мен оның нәтижесінде болған Америка революциялық соғысына байланысты аяқталды. Кок американдық отаршылдарды қолдағаны үшін танымал болды; 1688 жылғы Салтанатты революцияның және 1689 жылғы Құқық туралы заңның күшті қолдаушысы ретінде ол Ұлыбритания мен шетелдегі әділдік пен төзімділік қағидаларын қолдауды британдық азамат ретінде міндеті деп санады және отаршылдарды қолдаушы ретіндегі ұстанымы мен оның патриотизмі арасында ешқандай қайшылық көрмеді. Саратога шайқастарынан кейін Америкадағы кез келген жеңістің ұзақ және қымбат болатыны анық болды, сондықтан қаржы жинау үшін Джордж III патша өзінің азаматтарынан садақа беруді сұрады. Норвичте осы мақсатта 1778 жылдың қаңтарында кездесу өткізілді; ол бір сағаттан аз уақыт ішінде 4500 фунт стерлинг жинады. Уиндэм мен Кок осы кездесуге қатысты, Уиндэм жалынды сөйлеп, науқанның осы уақытқа дейін "көңіл көншіліксіздік, ұят және ар-ұятты жоғалту" әкелгенін және "Америкамен татулық пен келісімге келу" жалғыз нұсқа екенін атап өтті. Уиндэм, Кок және олардың жақтастары жақын маңдағы пабқа кетіп, сол жерде "Норфолк графтығының дворяндары, дін қызметкерлері, жер иелері және тұрғындары" патшаға өтініш жасады. 1778 жылдың 17 ақпанында Кок бұл құжатты Норфолктен 5400 адам қол қойған күйі Парламентке ұсынды. Георг III мұны жеке қорлау ретінде қабылдады, нәтижесінде ол өлгенше Кокке деген сынымы тоқтатпады. Кок сондай-ақ аң аулау мәселесін де көтерді. XVIII ғасырдың аяғында жер иелерінің аң аулау құқығын қорғайтын және браконьерлерге қатаң жазалар беретін бірқатар заңдар қабылданды. 27 ақпанда құлшынысты аңшы Кок парламентте бұл заңдарды жеңілдетуді ұсынды; "Осы заңдарды орындауға қарсы елде бірлестіктер құрылды және кейбір адамдар қаза тапты". Кез-келген ұсынысты енгізуге дейін (заңдарды 1827 жылға дейін қайта қараған жоқ), Америкадағы жағдай қайтадан көтерілді. 22 ақпанда Генри Сеймур Конвей патшадан "Тыныс жұртшылықтың кішіпейіл дұғасы мен кеңесіне құлақ асуын, Солтүстік Америка құрлығында соғыс енді сол елдің тұрғындарын күшпен мойынсұнуға мәжбүрлеудің практикалық емес мақсатымен жүргізілмеуін" сұраған. Бұл ұсыныс қабылданбағанмен, 27 ақпанда қайтадан ұсынылып, қабылданды. Осыған байланысты Конвей "Оның Ұлылыққа кішіпейіл жолдауды ұсынуға" өтініш жасады; Джордж III оларды 3 наурызда Сент-Джеймс сарайында көретінін айтты. Сол кезде "Коктың саяси мансабындағы ең маңызды және символдық іс-әрекеті" болды. Шаирдің рыцары ретінде Кок соттың алдында ресми сарайлық киіммен емес, "ботинкамен" киінуге құқылы болды; ол мұны Джордж III-нің алдында былғары шалбар, ботинка және шпондар киіп жасады. Ақырында король америкалық колониялармен келіссөздер бастады және Лорд Норттың отставкасын қабылдады – бұл іс-әрекет ақырында Коктың Парламенттен кетуіне әкелді. 1782 жылдың сәуір айында лорд Рокингем премьер-министр, Фокс және лорд Шелберн мемлекеттік хатшылар ретінде жаңа үкімет құрды. Рокингем мен Шелберн үнемі келіспей жүрді, әсіресе Солтүстік Америкадағы жағдайға байланысты, ал Рокингемнің 1 шілдеде қайтыс болуымен Шелберн премьер-министр болды. Бұл жағдайда үкімет мүшелері отставкаға кетті, саяси хаос кезеңінен кейін 1783 жылдың сәуір айында қысқа өмір сүрген Солтүстік Фокс коалициясы құрылды. Кок бұл келісімге наразы болып, оны "құрылған келісім" деп сипаттады. Шығыс Үндістан туралы заң жобасы бойынша Үндістанды қадағалау үшін 7 комиссар құрылды. Бір қызығы, комиссияларды патшалық емес, үкімет тағайындайды, бұл патшаның конституциялық құқығына қарсы келеді. Лордтар палатасында жеңілген бұл заң жобасын Джордж III Фокс үкіметін құлатып, Уильям Питт кіші басқаратын үкімет орнату үшін қолданды. Парламент ақырында 1784 жылдың 25 наурызында таратылды, ал Коктың Фокс пен оның әрекеттерін ұзақ уақыт бойы қолдауының арқасында, жалпы сайлау Коктың орындығынан айырылуына әкелді.

Норфолк жұмысы

Парламенттік жұмыстарының арасында Кок және оның әйелі 1776 жылдың сәуір айында иеленгеннен бері оның меншігін күтіп, жақсарта келді. Оның негізгі құрылысы – «өнер сарайы» атанған Холкэм үйі. Классикалық сәулет және өнер туралы толыққанды түсінігі болмағандықтан, Кок оны көбінесе өз күйінде қалдырып, парк пен бақтарға көбірек назар аударды. 2023 жылы жасалған оның өнер жинағына қосқан үлесін қайта қарау барысында Томас Гейнсборо, Джошуа Рейнольдс, Рамзи Ричард Рейнгел, Джордж Хейтер, Честер Хардинг және Джон Опи салған портреттердің қосылғаны айтылды. Ол сонымен қатар Джозеф Ноллекенс, Ричард Вестмакотт, Томас Бэнкс және Фрэнсис Леггат Чантридің мүсіндерін қосты. 1720 және 1730 жылдары жоспарланған жерлер тез арада көне деп есептелді. Кок көлді едәуір кеңейтіп, барлығы 36 000 куб метр топырақ аударды және 1781 жылдан бастап бағбан Джон Сэндисті жұмысқа алды. Сэндис бірнеше ірі ормандық аймақтарды құрды, Шығыс қақпасының жанында 22 акр жерге 7000-нан астам ағаш отырғызды, көлдің жанында тағы 10 акр және 4 акр батпақты жерге де ағаштар отырғызды. 1784 жылы орманды кеңейту жұмыстары жалғасты, 40 акр жерге 11 000 ағаш отырғызылды, ал 1785 және 1789 жылдар аралығында тағы 179 акр жерге 396 750 ағаш отырғызылды. Ол 1805 жылы зейнетке шықты, ал бір жылдан кейін оның орнын Джеймс Луз басты, бірақ Кокке орман шаруашылығы мәселелері бойынша кеңес беруді жалғастырды. Кітапхананы Уильям Росконың жұмысы арқылы кеңейтті, ол 1814 және 1842 жылдар аралығында Кок үшін Майнц псалмы кітабын қоса алғанда, көптеген кітаптар сатып алды. Кок меншігін де кеңейтті, үйдің маңындағы фермаларды олардың жалға мерзімі біткенде қосып алды, 1800 жылға қарай меншігі 3500 акр жерді құрады. Сэмюэл Уайт 1799 жылдан 1805 жылға дейін кеңейтілген меншіктің кіреберісінде жаңа қақпалар салу үшін жұмысқа алынды, ал 1806 жылға дейін жаңа ас үй бағында жұмыс істеді, оның ауданы алты акрды құрады. Хамфри Рептон көлді тағы да кеңейту үшін шақырылды және қайық үйі мен балық аулау павильоны, сондай-ақ «жайлы шатырлы коттеджге» апаратын тізбекті паром салуды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс мақұлданбағанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Көптеген жұмыстар 1810 жылға дейін аяқталды, содан кейін Кок аң аулауға көшті. Меншік осы мақсатта жоспарланған, ал аң аулау туралы жазбаларда жыл сайын 1300 мен 2500 аралығында үйректер атылғаны көрсетілген. 1822 жылы Коктың қызы Элизабет бір күні 800 құс атылғанын жазды. 1777 жылы Коктың әйелі Джейн Даттон олардың алғашқы баласы, Джейн есімді қызын дүниеге әкелді. Екі қыз бала тағы дүниеге келді: Анна Маргарет 1779 жылы, ал Елизавета 1795 жылы, ал Джейн 1800 жылы қайтыс болды. Джейн 1796 жылдың 21 маусымында Андовер виконты Чарльз Невисон Ховардқа тұрмысқа шықты, бірақ 1800 жылдың 11 қаңтарында Андовер Холкэм меншігінде аң аулау кезінде қайтыс болды. Джейн 1806 жылы Генри Дигбиге қайтадан тұрмысқа шықты, олардың 11 баласы болды.

Үй иесі және фермер

Жер иесі ретінде Кок жер иелерінің өздерінің қожалықтарында өмір сүру сапасын жақсартуға құқығы мен моральдық міндетіне берік сенді. 18-шы ғасырдың соңына қарай жер иесі мен жалға алушының рөлі анық белгіленді: жер иесі егістіктерді, жолдарды және ғимараттарды қамтамасыз етсе, жалға алушы тұқым, құрал-жабдықтар мен еңбекті ұсынуы керек еді. Кок мұрагерлікке алғанда оның иелігінде 54 ферма болды, олардың өнімділігі жоғары болды. Дегенмен, оның ағасының Холкэм Холлды салу жұмысының нәтижесінде елеулі қарыздар болды, олардың үлесіне ғана жылына 4000 фунт стерлингтен астам пайыз төленді. Кок мұрагерлікке алғанға дейін жұмыс істеген адамдармен қарым-қатынас орнатуда қиындықтарға тап болды. 1782 жылы Коктың ағасы тағайындаған басқарушы Ральф Колдуэлл зейнеткерлікке шыққанда, Кок оны 1816 жылға дейін алмастыра алмады. Оның орнына бұрын лорд Честерфилдтің үй басқарушысы болған шотландтық Фрэнсис Блейки тағайындалды. Блейки фермалардың қайсысы нашар жұмыс істеп жатқанын немесе жақсартуға мүмкіндігі бар екенін мұқият бақылады, бірақ көбінесе Кокпен келіспеді. Кок ауыл шаруашылығынан басқа мәселелерде қаржылық сауатсыздық танытты, бірде Манчестер маңындағы барлық жерлерін сатып жіберді. Блейки бұл туралы 20 жылдан кейін ғана, жаңа иелерінен кендік құқықтары туралы сұраныс алғаннан кейін білді. Блейки Манчестерге сатуды жүргізген заңгермен кездесу үшін сапар шегіп, нашар жазылған келісімдерді ғана емес, сонымен қатар сатылған жердің бәрінің көмірге бай екенін анықтады. 18-шы ғасырдың басында егістік жерлер ашық егістік жүйесі арқылы пайдаланылды, олар көбінесе тым көп малмен толып, тәжірибелік әдістерді сынауды қиын етті. Ал жабық фермалар жоғары сапалы және тәжірибе жүргізуге ыңғайлы болды, нәтижесінде олар ұқсас көлемдегі ашық егістіктен шамамен екі есеге жуық жалға алынды. Бұл мәселені одан әрі ушықтырып, көптеген қоршаулар жолақтарға бөлінді, нәтижесінде меншік иесі анық болмады. 1776 мен 1816 жылдар аралығында Кок өзінің иеліктеріне жақын жерлерді сатып алып, оларды қоршады. Бұл, негізінен, Наполеон соғыстары кезінде астықтың бағасының (демек, шаруашылықтың табысының) ең жоғары деңгейге жеткен кезде болды. Кокқа жақын жердегі егістікке ие болған және егіс ауыстыру және шаруашылықты жақсартуды ұсынған "Турнип" Тауншенд үлкен әсер етті. Тауншендтің жетістіктері, сондай-ақ аула, марлинг және жақсартылған шөптер "жүз жыл бұрын қолданылғаннан мүлдем өзгеше" шаруашылық жүргізуге әкелді. Коктың ең маңызды жақсартулары екі салаға қатысты: шөптер мен шаруашылық. Ол Cocksfoot және люцернаны тиісінше шөп және мал азырату үшін алғашқылардың бірі болып қолданды, нәтижесінде 1793 жылы ол Холкхемде 2400 қой бар екенін мәлімдеді, ал ол иелікке алғанда 700 қой болған. Шаруашылық әртүрлі сиырларды сауындырумен және шотландтық репаны алғаш рет егумен байланысты, олар "жақсы үстелдік көкөніс, олар Норфолк түрінен гөрі дәмді және қоректі, сондай-ақ сулы емес". Оның негізгі тәжірибелік бағыты - қойларды селекциялық өсіру. Бұл аймақта ең көп тараған қой - Норфолк рогаты, олардың аяқтары ұзын және өсірілуі баяу. Кок ағылшындық Лестер тұқымын насихаттады, ол тез жетіліп, шатыршамен тамақтанған кезде өте жақсы өнім беретін тұқым. Кок екі тұқымды будандастырды, нәтижесінде шыққан қойлар өте жақын және таза Норфолк тұқымынан жоғары болды. Кок ірі қара мал өсірді және жылқының орнына өгіздерді жырту үшін пайдаланды, оларды алғашқылардың бірі болып иықпен емес, иықпен қолданды және 1837 жылы өгіздері үшін сыйлық алды. Қой қырқу, жарыстар және ақсүйектермен байланыс арқылы Кок жаңа идеялар мен тұқымдарды тез таратты. Бастапқыда жергілікті шаруалардың шағын іс-шаралары болған қырқулар, көп ұзамай 200 адамдық ресми кешкі асқа айналды, 1821 жылы 300 адамға дейін өсті, ал көп ұзамай 700 адамға жетті, тіпті 1819 жылы француз консулы мен Сассекс герцогымен бірге американдық елші Ричард Раш та қатысты. 1793 жылы Ауыл шаруашылығы кеңесі құрылды, Кок 30 "қалыпты мүшелердің" бірі ретінде жетекші шаруа ретінде отырды; ол 1805 жылы вице-президент болып тағайындалды. Кеңес Ұлыбританияның көп бөлігі үшін округтік есептер сериясын жариялады, онда елдің әртүрлі аймақтарында жүргізіліп жатқан жаңа шаруашылық шаралары сипатталды. Бір сыншы "желсіз құмды топырақты жырту үшін кісенге байланған қояндарды қолдану керек" деп айтқан. Дегенмен, ғалымдар мен жазушылар оның маңыздылығына күмән келтіреді. 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы тарихшылар оны Британдық ауыл шаруашылығы революциясының маңызды тұлғасы деп санады, оған егіс ауыстыруды ойлап тапқандығын жатқызды. Наоми Ричес бұл "қате" екенін айтады, ал R. A. C. Parker, Economic History Review журналында жазғанда, "оның енгізгені деп есептелетін көптеген жаңалықтар Норфолктегі алдыңғыларына жатқызылуы керек" деді, бірақ "Коктың Англиядағы шаруашылық техникасын жетілдіруге қосқан үлесін жоққа шығаруға болмайды".

Парламенттік мансап

Кок 1790 жылы үлкен саяси қиындықтар кезінде Парламентке қайта сайланды. Француз революциясы бір жыл бұрын Уиг партиясын екіге бөлді, Кок пен Фокс революционерлерді қолдайтын оқшауланған азшылықта болды, өйткені олардың әрекеттері одан да қатыгез болып бара жатты. 1793 жылы соғыс жарияланғанда, оның әсері Ұлыбританияда ауыл шаруашылығы бағалары мен жалдау ақысының өсуімен сезілді. Бұл сондай-ақ елді қорғау үшін жергілікті жасақ күштерінің құрылуына әкелді, бұл Кок қарсы болды. Бұл оның Норфолктегі танымалдылығын төмендетті және оның якобин болуы мүмкін деген күдік тудырды, тіпті ол республикалық емес екенін және "олардың принциптерін жек көретінін" жариялауға мәжбүр болды. Соңында, 1798 жылдың қыркүйек айының соңында ол Холкхэм жасақ кавалериясын құрып, майор ретінде басқарды, оны кез келген басқындықтан қорғау үшін. Бұл жасақ 1802 жылы Амен бейбітшілігімен таратылды, бірақ бір жылдан кейін соғыс қайта басталғаннан кейін тағы да ерікті полктер құрылды. Кок қорғанысқа дайындыққа қатыспады, өйткені ол басқындық қаупін асыра бағалаған деп санады, бірақ ақырында қоғамдық пікірге 1803 жылы жасақ кавалериясын қайта құруға көндірілді; ол 1805 жылы қайтадан таратылды. Француз революциясы Уигтерді екі топқа бөлді, бірақ ол алға жылжыған сайын революционерлерді қолдаған Фокс тобы азая бастады. Кок Фоксқа адал болды, соғыс басталғанда бұл бөлініс толыққанды аяқталды; Фокс Британияның қақтығысқа қатысуы қажет емес екенін мойындаудан бас тартты, Кок та солай ойлады. Парламентте Кок қақтығысқа қарсы сөйледі, 1794 жылдың сәуірінде жаңа салық арқылы соғысқа қаржы жинау туралы ұсынысты талқылады және 1795 жылдың 24 наурызында Уилберфорстың соғысқа қарсы ұсынысын қолдады. Алайда ол жергілікті мәселелермен көбірек айналысты, оның басты уайымдары "ауыл шаруашылығы мүддесі" болды, ол жаңа жер салығына қарсы шығып, ату маусымын қысқарту туралы заң жобасын енгізді, бұл көбірек астық өндіруге мүмкіндік берді. Кок 1796 жылы Парламентке қайта сайланды, бірақ сайлаушыларға соғысқа қарсы және үкіметке қарсы сөйлегені үшін мақтанқор және диктаторлық деп айыпталды, бірақ ол оралғанда Фоксистер парламенттік қызметтен бас тартуға келіскенін көрді. Парламент 1802 жылдың маусымында таратылғаннан кейін, Кок тағы да сайлауға түсті, бірақ үміткерлерге 35 000 фунт стерлинг шығын келтірген даулы сайлауда жеңіске жетті. 1806 жылы Уильям Питт қайтыс болғаннан кейін екі Уиг тобы одақ құруға келісті, ол барлық таланттар министрлігі түрінде болды; Фокс Сыртқы істер министрі, ал Уиндхэм Соғыс және отарлар министрі болып бекітілді. Үкімет Кокке асыл мәртебе ұсынды, бірақ ол одан бас тартты және негізінен құлдықты жоюға назар аударды, ол тек 13 қыркүйекте 1806 жылы Фокс қайтыс болғаннан кейін ғана мүмкін болды. Фокстың өлімі Парламентке Кок үшін қызығушылығын азайтты, өйткені олар жақын дос болған. Келесі екі жылда оның қатысуы өте шектеулі болды, ал келесі оқиға - Норфолкте танымал емес астық заңдарын қолдауы және 1815 жылы оған қарақұрымның физикалық шабуыл жасауына себеп болды. Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін Еуропадағы соғыстар аяқталып, әскерлер үйлеріне оралды. Нәтижесінде елде жұмыссыздықтың өсуіне байланысты үлкен өзгерістер болды, өйткені экономика өзгерді және үкімет 20 жылдық соғыс кезінде түскен қарыздарды өтеуге кірісті. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы төмендеді, ал Кок фермерлерге әсер ететін салықтың өсуіне қарсы белсенділік танытты. 1816 жылдың ақпанында ол табыс пен сыра салығына қарсы сөйледі, ал наурыз айында мүлік салығын "азаматтық бостандыққа мүлдем қайшы" деп сынады. Жұмыссыздық пен жоғары салық кезеңінде үкіметтің шектен шығуына қарсы болған ол май айында армияның бағалауына қарсы дауыс берді және азаматтық тізімге қарсы болды. 1818 жылы Парламентке оралғанда ол Корольдік үй шаруашылығы туралы заңға қарсы шығып, аң аулау заңын өзгерту туралы заң жобасын ұсынды, ол жеңіліске ұшырады. Питерлу қырғынынан кейін және үкіметтің бүлікшіл жиналыстарды болдырмау туралы заң жобасын енгізгеннен кейін, Кок үкіметті "Манчестердегі оқиғаларға барынша қатысы бар" деп айыптап, "әкімшіл өкілетті органдардың" араласпауы болмаса, кездесу бейбіт болар еді деп мәлімдеді. 1820 жылдары Кок сөйлейтін уақыты азайды; біріншіден, парламенттегі торилердің үстемдігі жалғасып, екіншіден ол қайтадан үйленгені. 1822 жылы 68 жасында және 21 жыл жесір болғаннан кейін, ол Лорд Альбемарлдың қызы Энн Кеппельге және Коктың 18 жастағы құдайына үйленді. Энн бастапқыда Холкхэмге оның немере інісі Уильяммен серік болу үшін келген, ол Коктың ұлы болмағандықтан мұрагер болар еді, бірақ олар тіл табыса алмады. Энн мен Коктың некесі таңқалыс тудырды және "абсурдты" деп сипатталды, бірақ қарсылыққа қарамастан 26 ақпанда тойланды. Үйленгеннен кейін Энн жүкті болды, олардың ұлы Томас 22 желтоқсанда дүниеге келді. 1831 жылы Коктың жақын досы граф Грей премьер-министр болды; нәтижесінде Кок Парламентте жиі пайда бола бастады. Ол 1832 жылғы Ұлы реформа заңына қуаныш білдірді, бірақ бұл мәселе бойынша бір рет ғана сөйледі және 4 маусымда 1832 жылы оның қабылдануын Парламент депутаты ретінде зейнетке шығуға лайықты сәт деп таңдады. "Англиядағы ең ұлы қарапайым адам" ретінде Кок 1837 жылдың шілдесінде (бұрын алты рет ұсынылған) асыл мәртебеге ие болды, ол Лестер графы атанды. Алайда ол Лордтар палатасына қатынудан ләззат алмады, оны "емделмейтін ауруларға арналған аурухана" деп сипаттады.

Өлім

Кок зейнетке шыққаннан кейін де өмірінің шарықталу нүктесінде болды; деректерде оның 79 жасында 25 атумен 24 бұғыны өлтіргені және үш жылдан кейін тағы бір баласы болғаны көрсетілген. Стирлингтің сөзінше, одан 20 жылға жас көрінетін суреті "жағымсыз кескіндеме" емес, керісінше, толыққанды дәл. Дербиширдегі Лонгфорд Холлдағы (балалық шағының үйі) иелігіне сапар барысында қысқа да ауыр аурудан кейін Кок 1842 жылдың 30 маусымында таңертең 88 жасында қайтыс болды. Оның соңғы сөздері "әлдебір, тым көп сөйлеген шығармын" деген еді. Денесі екі күн бойы жатты, ал жерлеу рәсімі 7 шілдеде басталды. Ол Кингс-Линн қаласынан өтті, онда қара тулар көтеріліп, мыңдаған адам аза тұтуға келді. Сапардың соңғы кезеңінде, 150 Холкхэмтің иеленушілері ат үстінде бастап кеткен, соңынан бірнеше жүз жеке карета, екі қатарлап отырған 200 ақсүйек аттылар, және соңынан көршілердің, иеленушілердің және шаруалардың ұзын тізімімен екі шақырымдық жерлеу процессиясымен Кок 11 шілдеде Титтлхоллдағы отбасылық мавзолейде жерленді. Кок қайтыс болғаннан кейін бірден оған ескерткіш орнату үшін комиссия құрылды; мыңнан астам қол қойғандар 5000 фунт стерлинг көмектесті. Холкхэм Холл аумағында орналасқан Кок ескерткіші Уильям Донторнмен жобаланып, 1851 жылы аяқталды. Вильгельмина Стирлинг Томас Уильям Коктың өмірбаянын екі томдық кітап түрінде жазды. Графтық титул және Холкхэм иелігі оның ұлы Томасқа өтті.