Кіріспе

Бейсбол мен софтболда, соққышының таяғымен соғылған доп – лақтырылған доп, соққышының таяғымен тиіскен кезде. Соғылған доптар әділ немесе бұрыс болуы мүмкін, және оларды ұшқыш доп, поп-ап, тік сызықты соққы немесе жер доптары деп сипаттауға болады. Бейсболда, бұрыс доп, егер соққышыға екі соққы болмаса, соққышыға қарсы соққы ретінде есептеледі, сондай-ақ бұрыс доптар мен бұрыс соққыларға қатысты ерекше ережелер бар. Ұшқыш доптар – иісті траекториямен соғылған доптар, ал поп-ап – алысқа ұшпайтын бұрыс доптардың кіші тобы. Тік сызықты соққылар – тура траекториямен соғылған доптар, ал жер доптары – төмен траекториямен соғылады, соққыдан кейін дереу жерге тиеді, содан кейін домалайды немесе секіреді. Соғылған доптар, әсіресе тік сызықты соққылар, ойыншыларға, төрешілерге және көрермендерге қауіпті болуы мүмкін, себебі соғылған доптардан адамдар ауыр жарақат алып немесе қаза тапқан жағдайлар болған.

Әділ немесе бұрыс

Ойын алаңында үй тақтасының бұрышынан екі түзу сызық (әрқайсысы фол сызығы деп аталады) тартылады; бірі бірінші базадан, екіншісі үшінші базадан өтеді. Фол сызықтары аутфилдтің сыртқы шегіне дейін, әдетте қабырғаға немесе қоршауға дейін созылады және қабырғаға немесе қоршауға перпендикуляр болып жоғары қарай жалғасады. Көбінесе, соққыға ұшыраған доптың қай жерге түскені (алғашқы рет жерге тиген жері) немесе ойыншы оған алғаш рет қай жерде тигеніне қарай бағаланады. Яғни, әділ аймаққа түскен немесе әділ аймақта ойыншы алғаш тиген доп – әділ, ал фол аймаққа түскен немесе фол аймақта ойыншы алғаш тиген доп – фол болып есептеледі. Дегенмен, ішкі алаңдағы (бірінші немесе үшінші базаға дейін не одан да әрі шықпаған) доптар ойыншы алғаш тиген жеріне немесе тоқтаған жеріне қарай бағаланады.

Тиімділігі

Сыртқы ойыншылар әуеде ұрылған, қабылданатын немесе қабылдана алмайтын допты ұстау арқылы ойынды аяқтауға тырыса алады, егер ол ойында болса. Сонымен қатар, 1931 жылдан бері, допты хоум-ран деп есептеу үшін, ол қоршаудан немесе қабырғадан секірмей-ақ өтуі керек; бұрын доп секіріп өтуіне болып, ол да хоум-ран болып есептелетін – мұндай ұрылған доп қазір автоматты түрде екі базалыққа (double) саналады.

Ұшқыш

Флай-болл – доптың иістік қозғалыспен соғылған шар. Бейсболдың алғашқы қағидаларында, секіріп түскен флай-болл да аутқа алып келген; бұл ереже әділ доптар үшін 1864 жылы, ал бұрыс доптар үшін 1883 жылы күштен шығарылды.

Жарық-жарық

Поп-ап – алысқа ұшпайтын, қысқа қашықтыққа ұшатын доп; сыртқы алаңға емес, ішкі алаңға соғылады.

Желілік қозғалтқыш

Сызықты соққы (көбінесе "лайнер" немесе "арқан" деп аталады) – "әдетте жерге жақын, түзу сызықта ұрылған" доп. Ұратын ойыншылар көбінесе сызықты соққылар жасағанда 70% астам жағдайда базаға жетеді, ал жерге соққан немесе жоғары соққан доптармен салыстырғанда бұл көрсеткіш шамамен 25% құрайды.

Жерге шақталған шар

Жерге тиген доп (көбінесе "grounder" деп аталады) - соққыдан кейін қысқа қашықтықта жерге тиіп, жерге жақын домалап немесе секіріп жүретін, төмен траекториямен ұшырылған доп. FanGraphs сонымен қатар соққыдан шыққан доптардың статистикасын ұсынады, бірақ төрт санатты сәл өзгеше пайдаланады: ойынға қойылған барлық доптар үш санаттың біріне жатады: жер доп, ұшқыш доп (қай жерге соққы болса да) немесе тік сызықты доп. Мартинестің "ішкі алаңдағы ұшқыш доптар" көрсеткіші 5,8% құрады.

Ерекше жағдайлар

Төмендегілерге қатысты ерекше ережелер бар.

Ішкі алаңның ұшқышы

Ішкі алаңдағы ойыншылар кейбір ұшқыш доптарды ұстауға тырысқанда арнайы ереже қолданылады: инфилд фли ережесі, оның нақты жағдайлары бар. Егер (және тек егер) екі ауттан кем болса және бірінші және екінші базада немесе барлық базаларда жүгірушілер болса, "қалыпты күшпен ішкі алаңдағы ойыншы ұстай алатын" ұшқыш допқа соққан ойыншы автоматты түрде шығарылады, доп ұсталған-ұсталмағанына қарамастан. Төреші инфилд фли ережесін ауызша жариялайды, оның шешімі "бірден қабылдануы керек". Егер инфилд фли деп жарияланған допқа ешкім қол тигізбесе және ол бірінші немесе үшінші базадан өткенге дейін шеп аймағына түсіп, тоқтаса (немесе алғаш рет қол тигізілсе), онда ол кез келген басқа шеп допы сияқты қарастырылады (яғни, соққан ойыншы автоматты түрде шығарылмайды). Бұл ереже 1895 жылдан бері бейсбол ережелерінің бір бөлігі болып табылады.

Бунт

Бунт – бұл соққыға түскен доптың ерекше түрі. Бунттар доптың тасталуымен бірге, оны қозғалысқа келтірмей, "қасақана соққыға ұшыратылғанда" пайда болады.

Қауіпсіздік мәселелері

Соққыланған доптар, әсіресе тікелей сызықпен соққыланған доптар, ойыншыларға, төрешілерге және көрермендерге қауіпті болуы мүмкін. Мұндай мысалдар көп, олардың бірнешеуі төменде келтірілген. Пичерге қатты соққы берген доп "қайта соққы" деп аталады. 1982 жылдың тамызында Бостон Ред Сокс командасының ойыншысы Джим Райс, сызықтан соққы алған жас балаға медициналық көмек көрсету үшін оны команданың клуб үйіне алып кетті; кейіннен бала жергілікті ауруханада шұғыл операция жасады. 2007 жылдың шілдесінде бірінші база тренері Майк Кульбау кішкентай лига ойынында сызықтан соққы алғаннан кейін қаза тапты. Төреші Дейл Скотт 2012 жылдың тамызында үй табасының төрешісі болып жұмыс істегенде, қателескен доптан соққы алғаннан кейін ойынды тоқтатуға мәжбүр болды, сондай-ақ 2015 жылдың маусымында екінші базада төрелік кезінде сызықпен соққы алғаннан кейін де ойынды тоқтатуға тура келді. 2019 жылдың мамырында Хьюстон Астрос ойынында жас жанкүйерге сызықтан соққы тигеннен кейін ауруханаға жатқызылды. 2021 жылдың маусымында кішкентай лига ойынында питчер Тайлер Зомброның басына сызықпен соққы тиіп, бас сүйегі сынды және құрысуға себеп болды.