Кіріспе

"Жел кодексі" – 1941 жылғы Перл-Харборға жасалған шабуылға қатысты әскери барлаудың түсініксіз эпизоды, әсіресе шабуыл күтілгенін айтқан алдын ала білу туралы пікірталас. "Жел кодексі" – Токиодан әлемдегі жапондық елшіліктеріне дипломатиялық қарым-қатынастардың үзілу қаупі туралы берілген нұсқау. Код құрылған, бірақ мәселе кодтың жіберілгені жоқ па дегенде. Соғыс жақындап келе жатқанын көрсететін басқа да белгілерге қарамастан, хабарлама ешқашан жіберілмеген немесе кем дегенде АҚШ-тың жоғары деңгейдегі басқару құрылымында тіркелмеген болуы мүмкін. Қалай болғанда да, жаңалықтар немесе ауа райы бағдарламаларында кодталған хабарлама қажет емес еді, өйткені 7 желтоқсанға дейін Жапониядағы кәдімгі коммерциялық байланыс құралдары қол жетімді болды. Перл-Харбор тарихшылары Гордон Пранж және Роберта Вулстеттер бұл мәселені 2 желтоқсандағы ұсталған кодтар соғыстың басталуын дәл көрсетеді деп түсіндірді. Генри Клаусен мен Джон Костелло "Жел кодексі" дауын қызыл сеңгір ретінде және дезинформацияға жақын (Клаусен) немесе тек елшіліктерге ескерту ретінде (Костелло) қарастырады. Код жапондықтардың күнделікті халықаралық жаңалықтарына жүйелі байланыс арналары үзілген жағдайда кодталған хабарламаны енгізу үшін жасалған. Метеорологиялық есептерде жасырылған және екі рет қайталанған "Шығыс жел жаңбыр" ("Higashi no kaze ame"), "Батыс жел ашық" ("Nishi no kaze hare") немесе "Солтүстік жел бұлтты" ("Kitano kaze kumori") сөздері, біріншісі АҚШ-пен үлкен үзіліс, екіншісі британдықтармен (Таиландқа шабуылды қоса алғанда) үзіліс, үшіншісі Кеңес Одағымен үзіліс туралы хабарлаған. Егер бірінші және екінші хабарламалар жіберілсе, үшіншісі 1941 жылы Кеңес Одағына қатысты болмас еді. Кодты орнату сигналын АҚШ Әскери-теңіз криптографы, командир Лоренс Саффорд Вашингтондағы 20 G операциялық бөлімінде ұстап алды. Соның салдарынан жапондықтардың күнделікті қысқа толқындық хабарларын мұқият бақылауға алды, американдықтар бұл кодтарды "Жел кодексі" деп атады. USN бас офицері Ральф Т. Бриггс, Мэриленд штатындағы Челтенхэмдегі M станциясындағы, Теңіз күштерінің Шығыс жағалауындағы тосқауыл қондырғысының операторы, 4 желтоқсан күні таңертең "Higashi no kaze ame" ("Шығыс жел жаңбыры") деп жазғанын мәлімдеді; бұл Пёрлдегі Флоттың барлау кеңсесіне қауіпсіз TWX желісі арқылы жіберілді. Бриггске сыйлық ретінде төрт күндік рұқсат берілді (және 7-сі Кливлендте болды). FIO-да командир Лоренс Саффорд бұл хабарды өзінің Вашингтондағы басшыларына жеткізгенін мәлімдеді. Осы уақытқа дейін хабарламаның басқа да жазбалары жоқ. Сегіз әскери және әскери-теңіз офицері хабарды орындауға арналған желді көргендерін айтты. Бірақ екеуі бастапқы куәліктерін мүлдем өзгертті, ал қалғандары тек шамалы естеліктермен ғана танысты. Ресми тергеулердің ешқайсысы Саффордтың мәлімдемесін шындық ретінде қабылдамады; ең жомарт хабарлаушы оның "адасқан" болғанын және есте сақтау қабілетінің нашарлағанын айтты. Оның жағдайына оның күніне қатысты белгісіздігі көмектеспеді, бірақ лейтенант Альвин Крамер де 1944 жылы Саффордтың сары телетайп парағын көргенін мойындады. Шабуылдан кейінгі аптада Вашингтондағы Әскери-теңіз барлау қызметінің кеңсесінде маңызды құжаттардың "жоғалып кеткені" туралы хабарланды. 2008 жылы Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің тарихшылары американдық және шетелдік барлық құпия дереккөздерді талдап, шифрланған жеделхаттарды ашты. Олар "жел орындау" хабарламасы Вашингтонға жетпегенін қорытындылады. Егер хабарлама болса, кінә әскерилерге жібермегені үшін тиер еді. Соғыс аяқталғаннан кейін жапондық шенеуніктер генерал Макартурға АҚШ-қа қатысты ешқандай жел сигналы жіберілмегенін айтты. Бұл туралы Перл-Харбордағы Әскери-теңіз штабында орналасқан командир Джозеф Рошфорттың куәлігі де дәлелдейді. Алайда 1945 жылдың қыркүйек және қазан айларында Орталық бюроның полковнигі Абрахам Синков басқарған Жапониядағы американдық барлау тобы жапондық барлау мамандарынан "жартылай шындықтар немесе тікелей өтіріктер" естігенін анықтады, себебі американдықтар барлаумен айналысатын адамдарды жазаға тартады деген қауесет болды. Командаға американдық барлау қызметінің жетістіктерін жариялауға рұқсат етілмеді. Алайда кейбір жапондықтар (Арисуэ мен Нишимура) американдықтар кеңестерге қарсы жапондық көмекке қызығушылық танытқанда, олардан да ашық болды. "Жел" кодталған хабарламасы жергілікті уақыт бойынша жексенбі, 7 желтоқсан күні кешке Гонконгтан хабарланды. Сигнал "higashi no kaze, ame; nishi no kaze, hare" ("шығыс жел, жаңбыр; батыс жел, ашық") болды; Жапония Ұлыбритания мен Америкаға соғыс жариялауға дайын екенін (және Гавайиден бұрын британдық Малайяға шабуыл жасады) білдіреді. 1939 жылдың тамызында британдық алыс шығыс бірлескен бюросы (FECB) Сингапурға көшкен кезде Гонконгта аз ғана штат қалды.