Зэһрингерлер үйі – шваб ақсүйектерінің әулеті. 12 ғ-да Burgundy басқарушысы болған, 1098 ж. Швабия титулынан бас тартып, герцог атағын алған. Тарихы мен жерлері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швабиялық ақсұлықтар әулеті
Dynasty of Swabian nobility
Зеренген (Zähringer) әулеті – Швабиялық ақсұлықтар әулеті болды. Әулеттің аты Фрайбург им Брейсгау қаласының жанындағы Зеренген қамалынан шыққан. 12 ғасырда Зеренгендер 1098 жылы Швабия герцогы атағын Стауферлерге өткізгені үшін өтемақы ретінде Зеренген герцогы атағын қолданды. 1127 жылы Зеренгендерге Бургундия ректоры деген арнайы атақ берілді, және олар 1218 жылы герцогтік тармақ тоқтағанға дейін екі атақты да пайдалана берді. Зеренгендердің иелігіндегі жерлер мен феодтар Зеренген герцогтігі (немісше: Herzogtum Zähringen) деп аталды, бірақ ол ежелгі герцогтіктермен тең дәрежедегі герцогтік ретінде қарастырылмады. Зеренгендер Швабия мен Бургундиядағы өздерінің жерлерін толық мойындалған герцогтікке кеңейтуге тырысты, бірақ олардың кеңеюі 1130 жылдары Вельфтермен болған жанжалға байланысты тоқтатылды. Өздерінің аумақтық амбицияларын іске асыру үшін Зеренгендер Қара Орманның екі жағында, сондай-ақ Швейцарияның батыс жазығында көптеген қалалар мен монастырларды салды. 1218 жылы герцогтік тармақ тоқтатылғаннан кейін, әулеттің жерлерінің бір бөлігі тәжге қайтарылды (императорлық тікелейлікке қол жеткізді), ал қалған бөліктері Кибург, Урах және Фюрстенберг үйлері арасында бөлісті.
The House of Zähringen (Zähringer) was a dynasty of Swabian nobility. The family's name derived from Zähringen Castle near Freiburg im Breisgau. The Zähringer in the 12th century used the title of Duke of Zähringen, in compensation for having conceded the title of Duke of Swabia to the Staufer in 1098. The Zähringer were granted the special title of Rector of Burgundy in 1127, and they continued to use both titles until the extinction of the ducal line in 1218. The territories and fiefs held by the Zähringer were known as the Duchy of Zähringen (German: Herzogtum Zähringen), but it was not seen as a duchy in equal standing with the old stem duchies. The Zähringer attempted to expand their territories in Swabia and Burgundy into a fully recognized duchy, but their expansion was halted in the 1130s due to their feud with the Welfs. Pursuing their territorial ambitions, the Zähringer founded numerous cities and monasteries on either side of the Black Forest, as well as in the western Swiss Plateau. After the extinction of the ducal line in 1218, parts of the family's territories reverted to the crown (attained imperial immediacy), while other parts were divided between the houses of Kyburg, Urach and Fürstenberg.
Тарих
Отбасының ең ерте белгілі ата-бабасы Брайсгау графы Бертольд (982 ж. қайтыс болды), ол алғаш рет 962 жылы айтылған. Атының мәнін ескере отырып, ол алемандық Ахалольфинг әулетімен туыс болуы мүмкін. Граф Бертольдтің шөбересі, кейіннен Бертольд II, Каринтия герцогы (өлімінен кейін Зеррингеннің I Бертольді, шамамен 1000–1078 жж.), Брайсгау, Тюргау, Ортанау және Баарда бірнеше иеліктерді (Herrschaften) басқарды. Анасы арқылы ол өркендеген Хогенштауфендер әулетімен байланысты болды. Император III Генрих өзінің вассалы Бертольдқа Швабия герцогтығын уәде еткен, бірақ бұл орындалмады, себебі Генрих қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Агнес Пуату 1057 жылы Рейнфельден графы Рудольфты Швабия герцогы лауазымына тағайындады. 1061 жылы Бертольд Каринтия герцогы және Верона маркграфы болды. Дегенмен, бұл мәртебе тек атақ болды және Бертольд кейіннен оны жоғалтты, себебі Инвеституралық дау кезінде ол 1073 жылы неміс патшасы IV Генрихке қарсы бұрынғы қарсыласы Рейнфельден графы Рудольфтың көтерілісіне қосылды. Бертольдтің ұлы Бертольд II (шамамен 1050–1111 жж.), әкесі сияқты IV Генрихке қарсы күресті, 1090 жылы Рудольфтың ұлы Бертольдтің Рейнфельден графының жерлерінің көп бөлігін мұраға алды (бірақ оның титулы емес, ол фон Веттер Рейнфельден әулетінде қалды). Бертольд II Швабия герцогы (Рейнфельденнің Бертольдінен кейін, осы атпен Швабияның бірінші герцогы) және Зерринген әулетінің басшысы (әкесінің артынан, тарихи жазбаларда Зерринген есімін қолданбағанына қарамастан, Зеррингеннің I Бертольді саналады) ретінде танылды. Бертольд II 1091 жылы өзінің негізгі резиденциясын Зерринген қамалынан жаңа салынған Фрайбург қамалына көшіргенімен, Зерринген есімін қолданды. 1092 жылы Бертольд II Фридрих I Гогенштауфенге қарсы Швабия герцогы болып сайланды. 1098 жылы ол Фридрихпен келісіп, Швабияға деген барлық талаптарынан бас тартып, Брейсгау аймағындағы иеліктеріне назар аударды, соның нәтижесінде Зерринген герцогы атағын алды. Оның орнын ұлдары Бертольд III (1122 ж. қайтыс болды) және Конрад (1152 ж. қайтыс болды) басты. 1127 жылы ол өзінің туысы III Вильгельм графының қазасынан кейін Конрад Бургундия графтығын Макон графы III Реноға қарсы мұрагерлікке талап етті. Рено жеңіске жетті, бірақ ол Конрадқа шығыс Трансжурания жерлерінің үлкен бөлігін беруге мәжбүр болды, содан кейін император III Лотар оны Бургундия Арль патшалығының «ректоры» етіп тағайындады. Бұл лауазым 1152 жылы бекітіліп, 1218 жылға дейін Зерринген герцогтарымен сақталды. Осы себепті олар кейде «Бургундия герцогтары» деп аталады, бірақ Бургундия герцогтығы императорлық емес, француздық феод болды. Герцог IV Бертольд (1186 ж. қайтыс болды), әкесі Конрадтың орнын басып, 1157 жылы Швейцариядағы Фрибург қаласын (қазіргі Фрибург Фрайбург) құрды, уақытының көп бөлігін император I Фредерик Барбароссаның сүйемелдеуші тобында Италияда өткізді. Оның ұлы және мұрагері V Бертольд Бургундия ақсүйектерін тәртіпке келтіру арқылы өзінің шеберлігін көрсетті. Осы соңғы герцог 1191 жылы Берн қаласын құрды, ал 1218 жылдың ақпанында қайтыс болғанда Зерринген әулетінің герцогтық тармағы тоқтап қалды. Басқа титулдармен қатар, Зерринген әулеті Цюрихгау аймағының рейхсвогты қызметін атқарды. 1218 жылы герцогтық тармақ тоқтағаннан кейін, Брейсгаудағы және қазіргі Швейцариядағы оның кең аумағының көп бөлігі тәжге қайтарылды, бірақ аллодиалдық титулдар Урах графтарына (кейіннен Фрайбург графтары деп аталатын) және Кибург графтарына бөлінді, екеуі де V Бертольдтің әпкелерінен тараған. Елу жылдан кейін Кибургтер жойылды, ал олардың аумақтарының үлкен бөлігі Габсбург әулетіне мұрагерлік етті. Берн еркін императорлық қала мәртебесіне ие болды, ал басқа қалалар (мысалы, Фрибург Фрайбург) тарихта кейінірек осы мәртебеге қол жеткізді.
The earliest known ancestor of the family was one Berthold, Count in the Breisgau (d. 982), who was first mentioned in 962. In view of his name, he may have been related to the Alemannic Ahalolfing dynasty. Count Berthold's great grandson, the later Berthold II, Duke of Carinthia (posthumously known as Berthold I of Zähringen, c. 1000–1078), held several lordships (Herrschaften) in the Breisgau, in Thurgau, Ortenau and Baar. By his mother, he was related to the rising Hohenstaufen family. Emperor Henry III had promised his vassal Berthold the Duchy of Swabia, but this was not fulfilled, as upon Henry's death, his widow Agnes of Poitou appointed Count Rudolf of Rheinfelden to the position of Duke of Swabia in 1057. In compensation, Berthold was made Duke of Carinthia and Margrave of Verona in 1061. However, this dignity was only a titular one, and Berthold subsequently lost it when, in the course of the Investiture Controversy, he joined the rising of his former rival Rudolf of Rheinfelden against German king Henry IV in 1073. Berthold's son Berthold II (c. 1050–1111), who like his father fought against Henry IV, inherited a lot of the lands of Rudolf's son Count Berthold of Rheinfelden in 1090 (though not his comital title, which stayed with the family von Wetter Rheinfelden). Berthold II is so named both as Duke of Swabia (following Berthold of Rheinfelden, the first duke of Swabia of this name) and as head of the House of Zähringen (following his father, who is counted as Berthold I of Zähringen in spite of not historically having used the name Zähringen). Berthold II did use the name Zähringen, although he moved his main residence from Zähringen Castle to the newly built Freiburg Castle in 1091. In 1092, Berthold II was elected Duke of Swabia against Frederick I of Hohenstaufen. In 1098, he reconciled with Frederick, renounced all claims to Swabia and instead concentrated on his possessions in the Breisgau region, assuming the title of Duke of Zähringen. He was succeeded in turn by his sons, Berthold III (d. 1122) and Conrad (d. 1152). In 1127, upon the assassination of his nephew Count William III, Conrad claimed the inheritance of the County of Burgundy against Count Renaud III of Mâcon. Renaud prevailed, although he had to cede large parts of the eastern Transjuranian lands to Conrad, who thereupon was appointed by Emperor Lothair III as a 'rector' of the Imperial Kingdom of Burgundy Arles. This office was confirmed in 1152 and held by the Zähringer dukes until 1218. As a result, they are sometimes referred to as 'Dukes of Burgundy', although the existing Duchy of Burgundy was not an Imperial fief but a French one. Duke Berthold IV (d. 1186), who followed his father Conrad and founded the Swiss city of Fryburg (today's Fribourg Freiburg) in 1157, spent much of his time in Italy in the train of Emperor Frederick I Barbarossa. His son and successor, Berthold V, showed his prowess by reducing the Burgundian nobles to order. This latter duke was the founder of the city of Bern in 1191, and when he died in February 1218, the ducal line of the Zähringer became extinct. Among other titles, the Zähringen family acted as Reichsvogt of the Zürichgau area. After the extinction of the ducal line in 1218, much of its extensive territory in the Breisgau and modern day Switzerland returned to the crown, except for the allodial titles, which were divided between the counts of Urach (who subsequently called themselves the counts of Freiburg) and the counts of Kyburg, both descended from the sisters of Berthold V. Less than fifty years later, the Kyburgs died out, and large portions of their domains were inherited by the House of Habsburg. Bern achieved the status of a free imperial city, whereas other cities (such as Fribourg Freiburg) only obtained the same status later in history.
Иелiктер мен аумақтар
Бертольд I (Зеринген және Баден әулеттерінің ата-бабасы) Брайсгау және Тюргау графтықтарын иеленді, сондай-ақ Штайн-ам-Райнда (Бамберг епископының меншігінде) рев болды. Тюргау графтығы шамамен 1077 жылы қолдан шықты. 1098 жылы Зеринген әулетінің негізін қалаушы Бертольд II Зеринген қамалын және Цюрихтің билігін алды (1173 жылға дейін Ленцбург графтарымен бірге). Рейнфельден және Бургдорф графтықтарына иелік ету де шамамен 1198 жылға таман басталды. Бургундия графтығының «ректорлығы» 1127 жылы берілді (Бургундия графы Отто Вильгельмнің мұрагерлігі). Бургундияның меншігі даулы болды, ал Зерингерлердің билігі іс жүзінде Юра тауларының шығысында және Женева көлінің солтүстігіндегі Жоғарғы Бургундияның бөліктерімен шектелді. 1156 жылы Женева көлінен оңтүстікке қарайғы жерлер Савойя және Провансқа берілді. Өтеу ретінде Бертольд IV Женева, Сион және Лозанна епископтарына инвеститура құқығын алды, бірақ бұл құқық іс жүзінде тек Лозаннада ғана жүзеге асты. 1173 жылы Ленцбург графтарының құлауы Рейннің оңтүстігіндегі Зерингерлердің беделін арттырды, бірақ 1138-1152 жылдары Германияның Конрад III-ге қарсы болған сәтсіз соғыста Вельфтерді қолдағаннан кейін олардың аумақтық кеңеюі тоқталды. Бұл олардың Швабия мен Бургундияның арасындағы біртұтас герцогтық құруға жасаған тыңғырықтарын қиындатты, Бертольд V-нің аумақтық билігін арттыруға жасаған соңғы әрекеттеріне қарамастан (ол 1210 жылы Сент-Галленнің билігін алуды мақсат еткен). Аумақтық кеңеюдің орнына, 1150 жылдарынан бастап Зеринген герцогтары өздерінің иелігіндегі жерлерге тікелей феодалдық бақылауды орнатуға күш салды. Бұл олардың елді мекендерді бекіністі қалаларға айналдыру саясатын және, негізінен Рейннің солтүстігіндегі аумақтарында жаңа қамалдар салуды қамтыды. Рейннің оңтүстігіндегі графтық дворяндық құқықтарына жасалған қол сұғушылық көбінесе пассивті қарсылыққа ұшырады, бірақ 1191 жылы Глен және Тун иелері ашық көтеріліс жасады. 1218 жылдан кейін Зерингер иеліктерінің фрагментациясы аймақтағы орта ғасырдың соңындағы коммуналдық қозғалыстардың маңызды факторы болды, соның ішінде Берн мен Цюрихтің императорлық тәуелсіздігі және 14 ғасырдың басында Ескі Швейцария Конфедерациясының өркендеуі.
Berthold I (ancestor of both the House of Zähringen and the House of Baden) held the comital titles of Breisgau and Thurgau, as well as being reeve in Stein am Rhein (owned by the bishop of Bamberg). The county of Thurgau was lost around 1077. In 1098, Berthold II, founder of the House of Zähringen proper, received Zähringen Castle and the jurisdiction over Zürich (alongside the Counts of Lenzburg until 1173). Ownership of the county of Rheinfelden and of Burgdorf also dates to c. 1198. The 'rectorate' of the county of Burgundy was granted in 1127 (inheritance of Otto William, Count of Burgundy). Ownership of Burgundy was contested, and Zähringer de facto rule was limited to the parts of Upper Burgundy east of the Jura and north of Lake Geneva. The territories south of Lake Geneva were conceded to Savoy and Provence in 1156. In compensation, Berthold IV received the investiture right for the bishops of Geneva, Sion and Lausanne, de facto realised only in the case of Lausanne. The extinction of the counts of Lenzburg in 1173 strengthened the Zähringer position south of the Rhine, but their territorial expansion was halted following their support of the Welfs in the unsuccessful feud against Conrad III of Germany during 1138–1152. This frustrated their ambitions to carve out a contiguous territorial duchy wedged between Swabia and Burgundy, in spite of late attempts on the part of Berthold V to increase his territorial sway (who as late as 1210 aimed at receiving the jurisdiction over St. Gallen). Instead of territorial expansion, the dukes of Zähringen from the 1150s focused on attaining more immediate feudal control over the territories they already had. This included their policy of expanding settlements into fortified towns or cities and the construction of new castles, mostly in their territories north of the Rhine. Their encroachment on the rights of the comital nobility south of the Rhine seems to have been resisted, mostly passively, but in the case of the lords of Glâne and Thun in an open revolt in 1191. The fragmentation of the Zähringer possessions after 1218 was an important factor in the communal movements of the late medieval period in the region, including the imperial immediacy of Bern and Zürich, and the growth of the Old Swiss Confederacy in the early 14th century.
Тек герцогтері
Адалберт I (1196 жылы қайтыс болған) – Конрад I Заринген герцогының ұлы. 1186 жылы ағасы Бертольд IV қайтыс болғаннан кейін, ол Тек қамалының маңындағы отбасылық иеліктерді мұраға алды және 1187 жылдан бастап Тек герцогы атағын қабылдады. Оның ұрпағы Конрад II Текк (1235–1292) өліміне аз уақыт қалғанда Рим патшасы болып тағайындалған деген аңыз бар. Бұл әулет 1439 жылы Аквилея патриархы Людовик Текк қайтыс болғаннан кейін тоқтап қалды. 1871 жылы Вюртемберг королі Карл I, Вюртемберг герцогы Александрдың морганаттық ұлы, принц Франциск Текке (1837–1900) сол аттас герцогтық титулын берді. Францисктің қызы Мэри Тек (1867–1953), король Георг V-нің әйелі ретінде Ұлыбритания және Британ доминиондарының королевасы, сондай-ақ Үндістан императрицасы болды. Францисктің қалған балалары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс титулдарын қолдануды тоқтатты және (королева Мэриден басқа) Кембридж деген фамилияны алды, оның үлкен ұлы (Адольф) Кембридж маркизі, ал кіші ұлы (Александр) Атлон графы атанды. Отбасының бұл тармағы 1981 жылы еркек желісінде, ал 1994 жылы Францисктің немересі, леди Мэри Абель Смиттің қайтыс болуымен толығымен жойылды.
Adalbert I (d. 1196) was a son of Duke Conrad I of Zähringen. Upon the death of his brother Berthold IV in 1186, he inherited the family estates around Teck Castle and, from 1187, adopted the title of Duke of Teck. His descendant Conrad II of Teck (1235–1292) allegedly was designated King of the Romans shortly before his assassination. The line became extinct in 1439 with the death of Louis of Teck, Patriarch of Aquileia. In 1871, a ducal title with the same name was granted by King Charles I of Württemberg to Prince Francis of Teck (1837–1900), a morganatic son of Duke Alexander of Württemberg. Francis' daughter Mary of Teck (1867–1953), as the wife of King George V, became Queen of the United Kingdom and the British Dominions, and Empress of India. Francis's surviving children ceased using their German titles during World War I and (aside from Queen Mary) took the name Cambridge, with his eldest son (Adolphus) being made Marquess of Cambridge and his youngest son (Alexander) being made Earl of Athlone. This branch of the family died out in the male line in 1981 and in its entirety in 1994 with the death of Francis's granddaughter, Lady Mary Abel Smith.