Кіріспе
Француз физигі Жан Батист Биот (21 сәуір 1774 – 3 ақпан 1862) – француз физигі, астрономы және математигі. Ол Феликс Савартпен бірге магнетостатиканың Биот-Саварт заңын ашқан, метеориттердің нақты екенін дәлелдеген, алғашқылардың бірі болып ауа шарында ұшқан және жарықтың поляризациясын зерттеген. Биот (электр тогының CGS бірлігі), биотит минералы және Гренландияның шығысындағы Биот мүйісі оның құрметіне аталған.
Jean Baptiste Biot ('/b//iː//oʊ//, /'/b//j//oʊ/; bjo; 21 April 1774 – 3 February 1862) was a French physicist, astronomer, and mathematician who co discovered the Biot–Savart law of magnetostatics with Félix Savart, established the reality of meteorites, made an early balloon flight, and studied the polarization of light. The biot (a CGS unit of electrical current), the mineral biotite, and Cape Biot in eastern Greenland were named in his honour.
Өмірбаян
Жан Батист Биот 1774 жылы 21 сәуірде Парижде қазынашылық қызметкері Жозеф Биоттың ұлы болып дүниеге келді. 1794 жылы Людовик Ле Гранд лицейінде және Эколь Политехникте білім алған. 1797 жылы Боведе математика профессоры болып тағайындалғанға дейін Биот артиллерияда қызмет етті. Кейін ол 1800 жылы Колледж де Францияда физика профессоры болды, ал үш жылдан кейін Француз ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1804 жылдың шілдесінде Биот Джозеф Луис Гей Лусакпен бірге алғашқы ғылыми ыстық ауа шарымен саяхат жасап, Жердің магнит өрісінің биіктікке қарай қалай өзгеретінін өлшеді (NNDB 2009, Reese 2004, O'Connor және Robertson 1997). Олар 4000 метр биіктікке жетті (NNDB 2009, Reese 2004). Кейін, 1804 жылдың қыркүйегінде, Гей Луссак жеке ұшқында 7010 метрге (23,000 фут) көтерілді (қосымша оттегісіз өте қауіпті жағдай – Reese 2004). Биот сонымен қатар Құрмет легионының мүшесі болды; ол 1814 жылы кавалер, ал 1849 жылы командир болып сайланды. 1815 жылы Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі, 1816 жылы Швед Корольдік ғылым академиясының мүшесі, ал 1822 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Сонымен қатар, 1840 жылы Биот материяның жылулық немесе оптикалық қасиеттері саласындағы Корольдік қоғамның Рамфорд медалін алды (O’Connor және Robertson 1997). 1850 жылы Жан Батист Биот Journal des savants журналында Лапласпен кездесулері туралы 1790-шы жылдардың соңы мен 1800-шы жылдардың басындағы 7 беттік естеліктерін жариялады. Жан Батист Биоттың 1803 жылы туған жалғыз ұлы – инженер және синолог Эдуард Констант Биот болды. Эдуард 1850 жылы қайтыс болды, ал оның әкесі Эдуардтың соңғы кітабының екінші жартысын, қытай классигінің анықтамалық аудармасын баспаға дайындау үшін үлкен күш жұмсады. Кітап қолжазба күйінде, аяқталмаған қалды. Оны дұрыс жариялау үшін Жан Батист Биот атақты синолог Станислас Жулиенмен кеңесті, сондай-ақ, әсіресе ең қиын бөлігі – Каогонгжиді аудару үшін, көптеген шеберханаларға барып, қолөнершілер мен шеберлерден олардың әдістері мен терминологиясы туралы сұрап, ұлының жұмысын тексерді. Биоттың аудармасы бүгінгі күнге дейін осы кітаптың батыс тілдеріндегі жалғыз аудармасы болып табылады. Ол 1862 жылы 3 ақпанда Парижде қайтыс болды.
Электромагнетизм
Жан Батист Биот өмірі бойы ғылыми қауымға көптеген үлес қосты, ең бастысы оптика, магнетизм және астрономия салаларында. Магнетизмдегі Биот-Саварт заңы Биот пен оның әріптесі Феликс Саварттың 1820 жылғы жұмыстарының құрметіне аталған. Олардың тәжірибесінде электр мен магнетизм арасындағы байланыс көрсетілді: "ұзын тік сым мен магниттік ине бір-бірінен көлденеңінен белгілі бір қашықтықта орналастырылды, содан кейін сым арқылы ток өткізу иненің қозғалуына әкелді" (Парсли).
Метеориттер
1803 жылы Франция Академиясы Биотты Францияның Нормандия аймағындағы Л’Айл қаласына құлаған 3000 метеорит туралы мәлімет беру үшін жіберді (L’Aigle (метеорит) бетіне қараңыз). Ол метеориттердің, сол кезде «тастар» деп аталған, ғарыштан келгенін анықтады. Биоттың баяндамасы 1794 жылы жарық көрген неміс физигі Эрнст Хладнидің метеориттердің ғарыш қалдықтары екендігі туралы аргументін қолдауға көмектесті. 1803 жылы Францияның Л’Айл қаласының жанында құлаған метеориттерді мұқият зерттегенге дейін, Жерде табылған тастардың ғарыштық тегі болуына немқұрайлы қарағандар көп еді. Аспанда от шары көрінгеннен кейін жерде ерекше тастар табылғаны туралы әңгімелер жиі кездесетін, бірақ олар көбінесе қиял-ғажайып деп есептелді. Эрнст Хладни 1794 жылы мұндай тастардың ғарыштан келгенін жариялаған кітабынан кейін ғана осы ерекше тастар туралы күрделі пікірталас басталды (Веструм). Тек Биот Л’Айлдегі тастарды талдағаннан кейін ғана аспандағы от шарының атмосфера арқылы құлап жатқан метеорлар екені қабылданды. Биоттың заманынан бері метеориттерді талдау Күн жүйесінің химиялық құрамын дәл анықтауға мүмкіндік берді. Метеорлардың құрамы мен Күн жүйесіндегі орналасуы астрономдарға Күн жүйесінің қалай пайда болғаны туралы ақпарат берді.
Поляризацияланған жарық
1812 жылы Биот оптиканы, әсіресе жарықтың поляризациясын зерттеуге назар аударды. 19 ғасырдан бұрын жарық дискретті бөлшектерден – корпускулалардан тұрады деп есептелген. 19 ғасырдың басында көптеген ғалымдар жарық толқыны теориясының пайдасына корпускулалық теорияны қабылдамай бастады. Биот поляризация бойынша жұмысын жарық корпускулалардан тұрса ғана оның нәтижелері пайда болатынын көрсету үшін қолға алды. 1815 жылы ол "поляризацияланған жарық органикалық заттардан өткенде, материалдың оптикалық осіне байланысты сағат тілі бойынша немесе сағат тіліне қарсы айналуы мүмкін екенін" көрсетті. Оның хроматикалық және ротациялық поляризация саласындағы еңбектері оптика ғылымын дамытуға үлкен үлес қосты, бірақ кейіннен оның нәтижелерін жарық толқыны теориясын қолдана отырып та алуға болатыны дәлелденді. Биоттың жарық поляризациясы жөніндегі зерттеулері оптика саласында көптеген жаңалықтарға жол ашты. Сұйық кристалды дисплейлер (ЖКД), мысалы, теледидар және компьютер экрандары, сұйық кристалға кіретін жарықты поляризациялау үшін сүзгіні пайдаланады, бұл сұйық кристалға берілетін жарықтың қарқындылығын өзгертуге мүмкіндік береді. Бұл сұйық кристалдың поляризациясы оған қолданылатын электрлік басқару сигналына жауап ретінде өзгерген кезде болады. Поляризациялық сүзгілер фотографияда қажетсіз жарық шағылысын жою немесе шағылысты күшейту үшін кеңінен қолданылады.
Крем-татар
Калий битартраты алғаш рет Ирандағы шарап ыдысының ішінде табылды. Бұл заттың қазіргі қолданысы 1768 жылы басталды, ал 1832 жылы Жан Батист Био крем-тартардың физикалық қасиеттерін ашты. Француздар оны тамақ дайындауда жиі пайдалана бастағанда бұл зат кең танымал болды.