Кіріспе

Солтүстік Ирландиялық канадалық кәсіпкер (1834–1907)

Тимоти Итон (1834 жылдың наурызы – 1907 жылдың 31 қаңтары) – Канада тарихындағы ең маңызды сауда кәсіпорындарының бірі саналатын «Итон» дүкенін құрған ирландиялық кәсіпкер.

Жас шағы мен отбасы

Ол Баллименада, Антрим графтығында, Ирландияда (қазіргі Солтүстік Ирландия) дүниеге келген. Оның ата-анасы шотланд протестанттары, Джон Итон мен Маргарет Крейг болды. 20 жасар ирландиялық шақырушы шебер Тимоти Итон Ирландиядан кемемен Канаданың Оңтүстік Онтарио аймағына, басқа туыстарымен бірге қоныс аударды. 1862 жылдың 28 мамырында Итон Маргарет Уилсон Бетиге үйленді. Олардың бес ұлы мен үш қызы болды. Ұлдарының арасында Джон Крейг Итон мен Эдвард Янг Итон есімділер болды. Олардың қыздарының бірі, Жозефина Смит Итон, 1915 жылы Ирландия жағалауында "Люзитания" кемесінің батып кетуінен аман қалды. Оның немересі Айрис Бернсайд сол батқанда қаза тапты.

T. Eaton Co. Limited компаниясы

1854 жылы ол Глен-Уильямс (Онтарио) қаласындағы қысқа уақытқа тігін-тоқыма дүкенінде жұмыс істеді. Оның әпкесі Уильям Ридке үйленді; олар Глен-Уильямстан шалғайдағы, Онтарио штатының Джорджтаун қаласындағы ферманың иесі болды. 1865 жылы ағалары Роберт пен Джеймстің көмегімен Тимоти Итон Онтарионың Кирктон қаласында нан пісіру бизнесін ашты, бірақ ол бірнеше айдан кейін банкротқа ұшырады. Зардап шекпестен, ол Онтарионың Сент-Мэри қаласында құрғақ тауарлар дүкенін ашты. 1869 жылы Итон Торонтодағы Йонг көшесі, 178 нөмірдегі құрғақ тауарлар мен тігін-тоқыма бизнесін сатып алды. Жаңа бизнесін жарнамалауда Итон сол кездегі ең жаңа сауда тәсілдерін қабылдады: біріншіден, барлық тауарлардың бағасы бір болды (жармасу болмады) және ешқандай мерзімді төлем қабылданбады, екіншіден, барлық сатып алынған заттарға ақшаны қайтару кепілдігі берілді (бұл практика «Тауарлар қанағаттандырса, әйтпесе ақша қайтарылады» деген ұзақ жылдар бойы сақталған дүкеннің слоганына айналды). 1884 жылдан бастап Итон Канадаға пошта арқылы тапсырыс каталогын таныстырды, осы арқылы мыңдаған шағын қалалар мен ауылдық қауымдастықтарға бұрын қол жеткізе алмаған өнімдерді жеткізді. Бұл шағын қауымдастықтарда Итон каталогының келуі үлкен оқиға болды. Киім-кешек, жиһаз, соңғы ас үй құралдарынан басқа, каталогта сүт сауу машиналарын және басқа да пайдалы заттарды, тіпті кез келген қажетті бұйымдар мен жаңа өнертабыстарды табуға болады. Жаңа маусымның каталогы ескірген кезде, ол көптеген ауылдық үйлердің сыртқы дәретханасында да пайдалы болды. Итон өзінің ұрпақтары жағалаудан жағалауға дейін кеңейтетін алып сауда империясын құрды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ең биік деңгейіне жетті, сол кезде T. Eaton Co. Limited компаниясы 70 000-нан астам адамды жұмысқа алды. Итон департаменттік дүкенді ойлап таппаса да, ақшаны қайтару кепілдігін алғаш рет енгізген саудагер болмаса да, ол құрған тізбек екі концепцияны да танымал етіп, Канададағы сауданы революциялады.

Өлім және мұра

Итон 1907 жылғы 31 қаңтарда пневмониядан қайтыс болды және Торонтодағы Маунт-Плезант зиратында жерленді. Оның орнын ұлы Джон Крейг Итон басты. 1919 жылы Тимоти Итонның екі толық мөлшердегі мүсінін компанияның 50 жылдығына орай Итон қызметкерлері Торонто мен Виннипег дүкендеріне сыйға берді. Көп жылдар бойы Торонто мен Виннипег тұрғындары мүсіннің бақайшағын сылап, бақыт тіледі. Торонтодағы мүсін қазір Корольдік Онтарио мұражайында сақталады, ал Виннипегтегі мүсін қаланың аренасында, «Канада өмір орталығында» (бұрынғы MTS орталығы және Bell MTS Place) орналасқан, бұл оның бұрынғы Итон дүкенінде тұрған жерінен бір қабат жоғарыдағы шамамен сол жерде. Торонто мұражайына келушілер мен Виннипегтегі хоккей жанкүйерлері әлі де Тимоти Итонның бақайшағын сылап, сәттілік тілейді. Оның немересі – әйгілі ұшқыш Генри Джон Берден. 1985 жылы оның шөбересі Нэнси Итон балалық шағындағы досынан өлтірілді, ол ақыл-есі дұрыс емес деп танылды. Торонтодағы Тимоти Итон еске алу шіркеуі 1914 жылы салынды. Саскачеван провинциясындағы Этония қаласы Тимоти Итонның құрметіне аталды. Балимена RFC стадионы, бастапқыда Mid Antrim Sports Association спорт алаңы болған, Итон паркі деп аталады. Торонтоның Скарборо ауданындағы Тимоти Итон бизнес және техникалық институты оның есімімен аталды. Ол 1971 жылы оқуға есігін ашты және 2009 жылы жабылды.