Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс дәрігері (1734–1815)
German physician (1734–1815)
Франц Антон Месмер (нем. Franz Anton Mesmer; 23 мамыр 1734 – 5 наурыз 1815) – астрономияға қызығушылық танытқан неміс дәрігері. Ол барлық тірі және тірі емес объектілер арасында табиғи энергия алмасу процесі бар екенін теориялық тұрғыда дәлелдеді, оны «жануарлық магнетизм» деп атады, кейіннен ол «месмеризм» деп танылды. Месмердің теориясы шамамен 1780 мен 1850 жылдар аралығында кең таралымға ие болды және 19 ғасырдың соңына дейін әсерін сақтап келді. 1843 жылы шотланд дәрігері Джеймс Брейд «жануарлық магнетизмнен» туындаған әдіс үшін «гипнотизм» терминін ұсынды; қазіргі күні «месмеризм» сөзі көбінесе «гипноз» сөзімен мағынасы бірдей қолданылады. Месмер өнерді, әсіресе музыканы да қолдады; ол Хайдн мен Моцартпен жақын қарым-қатынаста болды.
Franz Anton Mesmer ('/m//ɛ//z//m//ər/ MEZmər; ; 23 May 1734 – 5 March 1815) was a German physician with an interest in astronomy. He theorized the existence of a process of natural energy transference occurring between all animate and inanimate objects; this he called "animal magnetism", later referred to as mesmerism. Mesmer's theory attracted a wide following between about 1780 and 1850, and continued to have some influence until the end of the 19th century. In 1843, the Scottish doctor James Braid proposed the term "hypnotism" for a technique derived from animal magnetism; today the word "mesmerism" generally functions as a synonym of "hypnosis". Mesmer also supported the arts, specifically music; he was on friendly terms with Haydn and Mozart.
Ерте өмір
Месмер Швабиядағы Констанс көлінің жағалауындағы Изнанг ауылында (қазіргі Мус муниципалитетіне жатады) дүниеге келді. Ол орманшы Антон Месмердің (1701–1747 жылдардан кейін) және оның әйелі Мария Урсуланың (құрметті аты Мишель; 1701–1770) ұлы болды. Дилинген мен Ингольштадт иезуит университеттерінде оқығаннан кейін 1759 жылы Вена университетінде медицинаны оқуға кірісті. 1766 жылы ол латын тілінде «De planetarum influxu in corpus humanum» («Адам денесіне планеталардың әсері туралы») деген тақырыпта докторлық диссертация жариялады, онда ай мен планеталардың адам денесі мен ауруларға тигізетін әсерін талқылады. Исаак Ньютонның толқындар туралы теориясына негізделіп, Месмер күн мен айдың қозғалысымен түсіндірілуі мүмкін адам денесіндегі белгілі бір толқындарды жариялады. Фрэнк А. Патти жинаған мәліметтер Месмер диссертациясының көп бөлігін басқа еңбектерден, соның ішінде танымал ағылшын дәрігері және Ньютонның досы Ричард Мидтің «De imperio solis ac lunae in corpora humana et morbius inde oriundis» (1704) еңбегінен көшіргенін көрсетеді. Алайда, Месмер заманында докторлық диссертациялардың жаңалыққа толы болуы күтілмеді. 1768 жылдың қаңтар айында Месмер бай жесір Анна Мария фон Пошкаға үйленді және Венада дәрігерлік практикасын ашты. Жазда ол сәнді мүлігінде тұрып, өнерді қолдаушы болды. 1768 жылы сот интригасының салдарынан он екі жасар Вольфганг Амадей Моцарт 500 бет музыка жазған «La finta semplice» (K. 51) операсы қойылмады, ал Месмер Моцарттың «Bastien und Bastienne» (K. 50) операсын өз бағында қоюға көмектескен деген аңыз бар, бірақ Моцарттың өмірбаянының авторы Ниссен бұл қойылымның өткенін растай алмады. Кейіннен Моцарт бұрынғы меценатын «Così fan tutte» операсындағы комедиялық сілтеме арқылы мәңгі есте қалдырды.
Mesmer was born in the village of Iznang (now part of the municipality of Moos), on the shore of Lake Constance in Swabia. He was a son of master forester Anton Mesmer (1701–after 1747) and his wife, Maria Ursula (née Michel; 1701–1770). After studying at the Jesuit universities of Dillingen and Ingolstadt, he took up the study of medicine at the University of Vienna in 1759. In 1766 he published a doctoral dissertation with the Latin title De planetarum influxu in corpus humanum (On the Influence of the Planets on the Human Body), in which he discussed the influence of the moon and the planets on the human body and disease. Building largely on Isaac Newton's theory of the tides, Mesmer expounded on certain tides in the human body that might be accounted for by the movements of the sun and moon. Evidence assembled by Frank A. Pattie suggests that Mesmer plagiarized most of his dissertation from other works, including De imperio solis ac lunae in corpora humana et morbius inde oriundis (1704) by Richard Mead, an eminent English physician and Newton's friend. However, in Mesmer's day doctoral theses were not expected to be original. In January 1768, Mesmer married Anna Maria von Posch, a wealthy widow, and established himself as a doctor in Vienna. In the summers he lived on a splendid estate and became a patron of the arts. In 1768, when court intrigue prevented the performance of La finta semplice (K. 51), for which the twelve year old Wolfgang Amadeus Mozart had composed 500 pages of music, Mesmer is said to have arranged a performance in his garden of Mozart's Bastien und Bastienne (K. 50), a one act opera, although Mozart's biographer Nissen found no proof that this performance actually took place. Mozart later immortalized his former patron by including a comedic reference to Mesmer in his opera Così fan tutte.
Жануарлар магнетизмі
1774 жылы Месмер истериямен ауырған Франсиска Остерлинге темір препаратты ішкізіп, содан кейін оның денесінің әртүрлі жерлеріне магниттер қойып, «жасанды толқынды» тудырды. Ол денесінде құпия сұйықтық ағып жатқанын сезініп, бірнеше сағат бойы симптомдары жеңілдегенін айтты. Месмер магниттердің өздігінен емдегеніне сенбеді. Ол өзінің жұмысында жиналған жануарлар магнетизмін оған бергенін ойлады. Бірақ көп ұзамай ол емдеудің бір бөлігі ретінде магниттерді қолдануды тоқтатты. Сол жылы Месмер Максимилиан Хеллмен бірлесіп жұмыс істеді. 1775 жылы Месмер Мюнхен Ғылым академиясының алдында Аустрияның Воралберг аймағында өскен дін қызметкері және емші Иоганн Иосиф Гасснердің (Гасснер) атқан экзорцизмдері туралы пікір білдіруге шақырылды. Месмер Гасснердің ниетінің адал екенін мойындады, бірақ оның емдеуі жоғары деңгейдегі жануарлар магнетизміне байланысты болды деді. Месмердің секулярлық идеялары мен Гасснердің діни нанымдары арасындағы бұл қақтығыс Гасснердің мансабының аяқталуына және Анри Элленбергердің сөзіне сүйенсек, динамикалық психиатрияның пайда болуына себеп болды. 18 жастағы музыкант Мария Терезия Парадидің соқырлығын емдеуде Месмердің толыққанды сәттілікке жете алмауынан туған дау-дамабыл оны 1777 жылы Венадан кетуге мәжбүр етті. 1778 жылдың ақпанында Месмер Парижге көшіп, қаланың байлар мен билік иелері ұнататын ауданында пәтер жалдап, медициналық практика ашты. Ол бұл жерде Моцартпен қайта кездесті, ол оған жиі келіп тұратын. Тезірек Париж екі лагерьге бөлінді: бірі оны Венадан қуылған шарлатан деп есептесе, енді бірі оның маңызды жаңалық ашқанына сенді. Париждегі алғашқы жылдары Месмер өзінің доктриналарын ресми мойындату үшін Корольдік ғылым академиясынан немесе Корольдік медицина қоғамынан қолдау алуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Ол тек бір ғана беделді дәрігер, Шарль д’Эслонды шәкірті ретінде таба алды. 1779 жылы д’Эслонның ынтасымен Месмер 88 беттен тұратын «Жануар магнетизмін ашу туралы естелік» атты кітап жазды, оған ол осы кездегі теориясын баяндайтын 27 қағидасын қосты. Кейбір қазіргі ғалымдар Месмердің жануарлар магнетизмін дәстүрлі қытай медицинасының ци (чи) энергиясымен, ал мезмеризмді медициналық Цигунмен салыстырады. Д’Эслонның айтуынша, Месмер денсаулықты денедегі мыңдаған арналар арқылы еркін ағатын өмір процесі деп түсінді. Ал аурулар осы ағысқа кедергі келтіруден туындайды. Осы кедергілерді жою және ағысты қалпына келтіру денсаулықты жақсартуға көмектесетін дағдарыстарға әкеледі. Егер Табиғат мұны өздігінен істей алмаса, жануарлар магнетизмін өткізуге қабілетті адаммен байланыс қажетті және жеткілікті ем болып табылады. Месмер Табиғаттың күш-жігеріне көмектесуді немесе оларды ынталандыруды мақсат етті. Мысалы, ақылсыз адамды емдеу үшін оның ақылсыздыққа ұшырауына себеп болу керек еді. Магнетизмнің артықшылығы – мұндай дағдарыстарды қауіпсіздетіп, жылдамдату мүмкіндігінде.
In 1774, Mesmer produced an "artificial tide" in a patient, Francisca Österlin, who suffered from hysteria, by having her swallow a preparation containing iron and then attaching magnets to various parts of her body. She reported feeling streams of a mysterious fluid running through her body and was relieved of her symptoms for several hours. Mesmer did not believe that the magnets had achieved the cure on their own. He felt that he had contributed animal magnetism, which had accumulated in his work, to her. He soon stopped using magnets as a part of his treatment. In the same year Mesmer collaborated with Maximilian Hell. In 1775, Mesmer was invited to give his opinion before the Munich Academy of Sciences on the exorcisms carried out by Johann Joseph Gassner (Gaßner), a priest and healer who grew up in Vorarlberg, Austria. Mesmer said that while Gassner was sincere in his beliefs, his cures resulted because he possessed a high degree of animal magnetism. This confrontation between Mesmer's secular ideas and Gassner's religious beliefs marked the end of Gassner's career and, according to Henri Ellenberger, the emergence of dynamic psychiatry. The scandal that followed Mesmer's only partial success in curing the blindness of an 18 year old musician, Maria Theresia Paradis, led him to leave Vienna in 1777. In February 1778, Mesmer moved to Paris, rented an apartment in a part of the city preferred by the wealthy and powerful, and established a medical practice. There he would reunite with Mozart, who often visited him. Paris soon divided into those who thought he was a charlatan who had been forced to flee from Vienna and those who thought he had made a great discovery. In his first years in Paris, Mesmer tried and failed to get either the Royal Academy of Sciences or the Royal Society of Medicine to provide official approval for his doctrines. He found only one physician of high professional and social standing, Charles d'Eslon, to become a disciple. In 1779, with d'Eslon's encouragement, Mesmer wrote an 88 page book, Mémoire sur la découverte du magnétisme animal, to which he appended his famous 27 Propositions. These propositions outlined his theory at that time. Some contemporary scholars equate Mesmer's animal magnetism with the qi (chi) of Traditional Chinese Medicine and mesmerism with medical Qigong practices. According to d'Eslon, Mesmer understood health as the free flow of the process of life through thousands of channels in our bodies. Illness was caused by obstacles to this flow. Overcoming these obstacles and restoring flow produced crises, which restored health. When Nature failed to do this spontaneously, contact with a conductor of animal magnetism was a necessary and sufficient remedy. Mesmer aimed to aid or provoke the efforts of Nature. To cure an insane person, for example, involved causing a fit of madness. The advantage of magnetism involved accelerating such crises without danger.
Процедура
Месмер пациенттерді жеке және топтап емдеді. Жеке емдеу кезінде ол пациенттің алдына тізелерімен тиісіп отырып, пациенттің бас бармақтарын қолына ұстап, пациенттің көздеріне қадала қарады. Месмер пациенттің иығынан бастап қолдарына қарай "өткізіп" жатты. Содан кейін ол саусақтарын пациенттің гипохондрий аймағына (диафрагманың астындағы бөлік) басып, кейде бірнеше сағат бойы сол жерде ұстап тұратын. Көптеген пациенттер ерекше сезімдерді сезінді немесе конвульсияға ұшырады, бұл жағдай емделудің дағдарысы саналды және жазылуға көмектесетін деп есептелді. Месмер емдеуді жиі шыны гармоникада музыка ойнаумен аяқтайтын. 1780 жылға қарай Месмердің жеке емдей алмайтын көптеген пациенттері болды, сондықтан ол "бакет" деп аталатын топтық емді енгізді. Месмерді бақылаған ағылшын дәрігері емді былай сипаттады: Бөлменің ортасына шамамен бір жарым фут биіктігіндегі ыдыс қойылады, оны осы жерде "бакет" деп атайды. Ол соншалықты үлкен, оның айналасына жиырма адам оңай отыра алады; ыдысты жабатын қақпақтың жиегінде, оны қоршап отыруға арналған тесіктер жасалған, олардың саны пациенттердің санына сәйкес келеді. Бұл тесіктерге сыртқа қарай тік бұрышпен иілген және дене бөлігіне сәйкес әртүрлі биіктіктегі темір таяқшалар салынады. Бұл таяқшалардан басқа, бакет пен пациенттердің бірі арасында байланыс жасайтын және одан келесі пациентке берілетін арқан бар. Месмердің жақындауымен ең айқын әсерлер пайда болады, ол қолдары мен көздерінің белгілі бір қозғалыстары арқылы адамға тиместен "сұйықтықты" жеткізеді деп айтылады. Мен осы әсерлерге куә болған бірнеше адаммен сөйлестім, олар қол қозғалысымен тудырылған және тоқтатылған конвульсияларға ұшырады.
Mesmer treated patients both individually and in groups. With individuals he would sit in front of his patient with his knees touching the patient's knees, pressing the patient's thumbs in his hands, looking fixedly into the patient's eyes. Mesmer made "passes", moving his hands from the patient's shoulders down along their arms. He then pressed his fingers on the patient's hypochondrium (the area below the diaphragm), sometimes holding his hands there for hours. Many patients felt peculiar sensations or had convulsions that were regarded as crises and were supposed to bring about the cure. Mesmer would often conclude his treatments by playing some music on a glass harmonica. By 1780, Mesmer had more patients than he could treat individually, and he established a collective treatment known as the "baquet." An English doctor who observed Mesmer described the treatment as follows:In the middle of the room is placed a vessel of about a foot and a half high which is called here a "baquet". It is so large that twenty people can easily sit round it; near the edge of the lid which covers it, there are holes pierced corresponding to the number of persons who are to surround it; into these holes are introduced iron rods, bent at right angles outwards, and of different heights, so as to answer to the part of the body to which they are to be applied. Besides these rods, there is a rope which communicates between the baquet and one of the patients, and from him is carried to another, and so on the whole round. The most sensible effects are produced on the approach of Mesmer, who is said to convey the fluid by certain motions of his hands or eyes, without touching the person. I have talked with several who have witnessed these effects, who have convulsions occasioned and removed by a movement of the hand
Тергеу
1784 жылы Месмердің өтініші болмаған күйінде король Людовик XVI медицина факультетінің төрт мүшесін жануарлар магнетизмі мен месмеризмді зерттеу үшін комиссарлар етіп тағайындады. Осы комиссарлардың өтінішімен король Париж департаментінің министрі барон де Бретейді тергеу комиссиясын құруға тағайындады. Бірі Корольдік ғылым академиясының, ал екіншісі ғылым академиясы мен медицина факультетінің мүшелерінен құралды. Тергеу топтарына химик Антуан Лавуазье, дәрігер Жозеф Игнас Гильотен, астроном Жан Сильвен Бейли және американдық елші Бенджамин Франклин кірді. Комиссия Месмердің емдеу әдісінің тиімділігін анықтаумен қатар, оның жаңа физикалық сұйықтықты ашқан-ақ екенін зерттеу мақсатында бірқатар тәжірибелер жүргізді. Комиссия мұндай сұйықтықтың бар екеніне ешқандай дәлел жоқ деген қорытындыға келді. Емдеуден алынған кез келген пайда "қиял" деп есептелді. Комиссия мүшелерінің бірі, ботаник Антуан Лоран де Жюсье ресми есептермен келіспей, өз пікірін жазды. Тіпті Д'Эслонның өзі комиссияның қорытындысына сене келіп, "сол қиял адамзаттың азап-қайғысын жеңілдетуге бағытталған жағдайда медицина саласы үшін ең құнды құрал болар еді" деді. Месмер бірнеше жыл бойы Швейцарияның Фрауенфельд қаласында тәжірибе жасады. Ол 1815 жылы Германияның Мерсбург қаласында қайтыс болды.
In 1784, without Mesmer having requested it, King Louis XVI appointed four members of the Faculty of Medicine as commissioners to investigate animal magnetism and Mesmerism. At the request of these commissioners, the king appointed Baron de Breteuil, minister of the Department of Paris, to establish investigative commissions. One was composed of individuals from the Royal Academy of Sciences, and the other of individuals from the Academy of Sciences and the Faculty of Medicine. The investigative teams included the chemist Antoine Lavoisier, the doctor Joseph Ignace Guillotin, the astronomer Jean Sylvain Bailly, and the American ambassador Benjamin Franklin. The commission conducted a series of experiments aimed not just at determining whether Mesmer's treatment worked, but whether he had discovered a new physical fluid. The commission concluded that there was no evidence for such a fluid. Whatever benefit the treatment produced was attributed to "imagination". One of the commissioners, the botanist Antoine Laurent de Jussieu took exception to the official reports, authoring a dissenting opinion. Even d'Eslon himself was convinced by the commission, stating that, "the imagination thus directed to the relief of suffering humanity would be a most valuable means in the hands of the medical profession." Mesmer continued to practice in Frauenfeld, Switzerland, for a number of years. He died in 1815 in Meersburg, Germany.
Драмалық бейнелер
Моцарттың 1790 жылғы «Così fan tutte» операсында Месмер, екі кейіпкерді магниттер арқылы уланудан емдеген Деспина рөлінде бейнеленеді. Роджер Спотисуудтың 1994 жылғы «Месмер» фильмінде оның рөлін Алан Рикман ойнады.
In Mozart's 1790 opera buffa Così fan tutte, Mesmer is dramatized as Despina, who cures two characters of poisoning using magnets. In Roger Spottiswoode's Mesmer (1994), he was portrayed by Alan Rickman.