Кіріспе

Peace Research Institute Oslo (PRIO; Institutt for fredsforskning) - Норвегияның Осло қаласында орналасқан, шамамен 100 қызметкері бар бейбітшілік және қақтығыстарды зерттеу саласындағы жеке ғылыми-зерттеу институты. Ол 1959 жылы Йохан Галтунг басқарыған норвегиялық зерттеушілер тобымен құрылған, ал Йохан Галтунг институттың алғашқы директоры болды (1959–1969 жж.). Институт сонымен қатар Йохан Галтунг негізін салған «Бейбітшілік зерттеулері журналын» шығарады.

Тарих және басқару

PRIO-ны 1959 жылы Йохан Галтунг басқарган норвегиялық зерттеушілер тобы құрды. Институт бастапқыда Ослодағы Норвегия әлеуметтік зерттеулер институтының бөлімшесі болды және 1966 жылы тәуелсіз институтқа айналды. Бұл әлемдегі алғашқы бейбітшілік зерттеу орталықтарының бірі және Норвегиядағы жалғыз бейбітшілік зерттеу институты. 2017 жылдан бері институттың директоры – Хенрик Урдал, ал директордың орынбасары – Торунн Триггестад. 2005 жылдан бастап институт Ослоның орталығындағы бұрынғы газ зауытының ғимаратында орналасқан. PRIO – тәуелсіз қор, оны жеті мүшеден тұратын кеңес басқарады. Кеңес құрамына PRIO-ның екі қызметкері, Норвегия Ғылыми-зерттеу кеңесі тағайындаған екі мүше, Әлеуметтік зерттеулер институты тағайындаған бір мүше, Осло университеті тағайындаған бір мүше және Нордикалық халықаралық зерттеулер қауымдастығы тағайындаған бір мүше кіреді. Бұрынғы PRIO директорлары хронологиялық ретпен: Йохан Галтунг (1959–69), Асбьёрн Эйде (1970, 1980–81), Хельге Хвеем (1971), Нильс Петтер Гледич (1972, 1977–78), Кьелл Скьелсбек (1973–74), Оле Кристиан Холте (1975–76), Торд Хойвик (1979–80, 1984–86), Марек Тее (1981–83), Сверре Лодгаард (1986–92), Хильда Хенриксен Вааге (уақытша, 1992–93), Дэн Смит (1993–2001), Штайн Теннессон (2001–09), Кристиан Берг Харпвикен (2009–2017) және Хенрик Урдал (2017 – қазіргі уақытқа дейін). 1969 жылы Галтунг отставкаға кеткеннен кейін институт қызметкерлері бір жылға бір басшыны сайлап тұрды. 1986 жылы бұл мерзім үш жылға дейін ұзартылды, ал 1993 жылы тағы да екі рет төрт жылдық мерзімге дейін өзгертілді. Ең ірі екі жобаны қаржыландырушы – Норвегия Ғылыми-зерттеу кеңесі және Норвегия Сыртқы істер министрлігі. Басқа да қаржылай қолдау көрсетушілердің қатарында Еуропалық Одақ, Дүниежүзілік банк және Норвегия Қорғаныс министрлігі бар. 2009 жылы PRIO АҚШ-та орналасқан Бейбітшілік зерттеулері қорын құруға бастама берді. Ослода PRIO шағын қару-жарақтарды тасымалдау жөніндегі Норвегия бастамасын ұйымдастырды, ол 2017 жылы қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты жабылды. Бұл PRIO, Норвегия Қызыл Кресі және Норвегия шіркеу көмегінің бірлескен бастамасы болды, мақсаты соғыс, қарулы зорлық-зомбылық немесе адам құқықтарын бұзу қаупі бар аймақтарға шағын қару-жарақтардың таралуын тоқтатуға көмектесу болды. Штат құрамында 40-50 толық уақытты зерттеуші және көмекші персоналдан тұратын негізгі топ бар. Сонымен қатар, PRIO-мен жартылай уақытта байланысы бар зерттеушілер, қонақ ғалымдар, стажерлер мен студенттер де бар.

Журналдар

PRIO-ның екі академиялық журналы бар, екеуі де институтта өңделіп, SAGE Publications баспасынан жарияланады: Скотт Гейтс редакциялаған «Бейбітшілік зерттеулері журналы» және Марк Б. Салтер редакциялаған «Қауіпсіздік диалогы».

Білім

PRIO білім беру қызметтерінің шектеулі санын ұсынады. Бейбітшілік және қақтығыстар жөніндегі зерттеу мектебі – көп салалы оқу орталығы, онда бірқатар курстарды шақырылған ғалымдар оқытады. Серіктес институттардың қатарында Осло университеті және Норвегия ғылым және технология университеті бар. Курстар академиялық жазу, зерттеу әдістемесі және кез келген уақыттағы маңызды мәселелерге бағытталған. 2013 жылға дейін PRIO және Bjørknes College Австралия Ұлттық университетімен және Стелленбош университетімен халықаралық саяси экономика және қақтығыс динамикасы, сондай-ақ бейбітшілік және қақтығыстарды зерттеу бойынша бірлескен магистратура бағдарламаларын ұсынды.