Джордж Литтелтон (1709-1773) – британдық саяхатшы, жазушы, өнерді қолдаушы. 18 ғасылдың ландшафт дизайнына үлкен үлес қосты. Биографиясы туралы оқыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер (1709–1773)
British politician (1709–1773)
Джордж Литтлтон, 1-ші барон Литтлтон, (17 қаңтар 1709 – 22 тамыз 1773), 1751 және 1756 жылдар аралығында сэр Джордж Литтлтон, 5-ші баронет атанған, британдық мемлекет қайраткері. Ол өзі де автор болғандықтан, басқа жазушыларды қолдады және өнерді меценаттық деңгейде қолдау көрсету арқылы 18-ғасырдың ландшафт дизайнының дамуына маңызды үлес қосты.
George Lyttelton, 1st Baron Lyttelton, (17 January 1709 – 22 August 1773), known between 1751 and 1756 as Sir George Lyttelton, 5th Baronet, was a British statesman. As an author himself, he was also a supporter of other writers and as a patron of the arts made an important contribution to the development of 18th century landscape design.
Өмір
Лорд Литтлтон – Ворстер графтығындағы Франклидің 4-ші баронеті сэр Томас Литтлтон мен оның әйелі, сэр Ричард Темплдің 3-ші баронетінің қызы Кристианнан туған үлкен ұлы. Ол Итон және Оксфордтың Крайст-Черч колледжінде білім алғаннан кейін, ұстазымен бірге Еуропаға саяхат жасады. Осы сапар кезінде ол өлең және проза жанрындағы алғашқы туындыларын жариялай бастады. 1735 жылы парламентке сайланғаннан кейін де ол мерзім-мерзіммен жариялап тұрды. 1742 жылы Хью Фортескьюдің қызы Люсиге үйленді, ал ол 1747 жылы қайтыс болғаннан соң, 1749 жылы фельдмаршал, 4-ші баронет сэр Роберт Ричтің қызы Елизаветаға үйленді. Ол 1773 жылдың тамызында 64 жасында қайтыс болды, ал барондық атағы оның үлкен ұлы Томасқа көшті. Сэмюэл Джонсонның Литтлтон туралы жазған биографиялық ескертуінде оған деген жек көрінісі айқын байқалады, бірақ соңында ол оның көрнекті өлімі мен бірінші әйелінің ескерткішіне қосуды өтінген қарапайым жазу туралы ұзақ сипаттамаға ауысады.
Lord Lyttelton was the eldest son of Sir Thomas Lyttelton, 4th Baronet, of Frankley, in the County of Worcester, by his wife Christian, daughter of Sir Richard Temple, 3rd Baronet. Educated at Eton and Christ Church, Oxford, he afterwards went on grand tour, visiting Europe with his tutor. It was during this time that he started publishing his early works in both poetry and prose. Even after he was elected to Parliament in 1735, he continued to publish from time to time. In 1742 he married Lucy, daughter of Hugh Fortescue, and following her death in 1747 he later married Elizabeth, daughter of Field Marshal Sir Robert Rich, 4th Baronet, in 1749. He died in August 1773, aged 64, and was succeeded as baron by his eldest son, Thomas. Though Samuel Johnson's biographical notice of Lyttelton is characterised by a conspicuous show of dislike, it diverges at the end into a long description of his exemplary death and the plain inscription he asked to have added to his first wife's monument in St John the Baptist Church, Hagley.
Саяси мансап
Литтлтон 1735 жылдан 1756 жылға дейін Океэмптон округінің парламент депутаты болды және 1730 жылдары Кобхамның ізбасарларының бірі ретінде премьер-министр Роберт Уолполға қарсы шықты. Ол 1737 жылдан бастап Уэльс принці Фредериктің хатшысы қызметін атқарды, ал Уолпол биліктен құлағаннан кейін 1744 жылы Қазынашылық комиссары болды. Сол жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Литтлтон 1754 жылы Сыртқы кеңесші тағайындалды және келесі жылы қысқа мерзімге Қазынашылық канцлері болды, бірақ бұл қызметте үлкен жетістікке жете алмады. 1756 жылы ол Вустершир графтығындағы Франкли бароны Литтлтон лорды атағын алды және қайтыс болған жылға дейін Лордтар палатасында сөйлеуді жалғастырды. Кейін Литтлтон "жағымды, ойшауыраң адам, мінсіз адалдығы мен мейірімді мінезі, мықты діни сенімдері және құрметті қабілеттері бар" деп сипатталды, бірақ соңында "практикалық саясаткер емес" деп танылды. Оның саяси қарсыласы лорд Херви оның сөйлеу өнерін "әдетте біртекті дауыспен айтылатын көптеген сөздер ағыны" деп келемездеді, ал оның мағынасы көбінесе моралистердің, философтардың, патриоттардың және ақындардың қарапайым нақылдары мен ойларынан алынған, жүзеге асырылмаған, жартылай сіңірілген, дұрыс жинақталмаған және шатасқан түрде қайтаруге ұмтылған".
Lyttelton was Member of Parliament (MP) for Okehampton from 1735 to 1756 and, as one of Cobham's Cubs during the 1730s, opposed the Prime Minister Robert Walpole. He served as secretary to Frederick, Prince of Wales from 1737, and then, after Walpole's fall, as a Commissioner of the Treasury in 1744. That year too he was elected a Fellow of the Royal Society. Lyttelton was made a Privy Councillor in 1754 and in the following year became briefly Chancellor of the Exchequer, but performed poorly in that role. In 1756 he was raised to the peerage as Lord Lyttelton, Baron of Frankley in the County of Worcester, and continued to speak in the House of Lords until the year before he died. Lyttelton was later described as "an amiable, absent minded man, of unimpeachable integrity and benevolent character, with strong religious convictions and respectable talents", but ultimately as "a poor practical politician". His political opponent Lord Hervey spitefully characterised his performance as a speaker as "a great flow of words that were always uttered in a lulling monotony, and the little meaning they had to boast of was generally borrowed from the commonplace maxims and sentiments of moralists, philosophers, patriots, and poets, crudely imbibed, half digested, ill put together, and confusedly refunded".
Поэзия және меценаттық
Лорд Литтлтон 1730 жылдары Александр Поуптың, ал 1750 жылдары Генри Филдингтің досы және қолдаушысы болды; соңғысы өзінің «Том Джонс» романын Литтлтонға арнады. Ол «Римдегі жас джентльменнен мистер Попқа жолдаған хатында» Еуропалық саяхаты кезінде сатирадан бас тартып, өзінің ұлылығына лайық патриоттық тақырыпқа көшуге кеңес берді. Кейіннен бұл өлең Поуптың шығармаларына қосымша сөз ретінде пайдаланылды. Өмірі бойы ақындарға меценат болып қызмет етті. Литтлтон Джеймс Томсонға зейнетақы тағайындады, ол жиі Хагли Холлға келіп тұратын. Жозеф Уортонды ол үй шапағаты ретінде тағайындады, ал Дэвид Маллеттің Уэльс принцінің хатшысының орынбасары болуын оның ұсынысымен іске асырды. Литтлтонның поэзиядағы беделі оның шығармаларының Джонсонның өмірбаяндарымен жарық көрген ағылшын ақындарының жинағына енуімен нығайтылды. Әртүрлі түсіндірмелермен және толықтырулармен жинақ 19 ғасырдың басында бірнеше рет қайта басылды. Оның бірінші әйелінің қайтысынан кейін жазылған «Жақында қайтыс болған әйелдің есіне» атты монодиясы одан да ұзаққа созылған даңққа ие болды. Томас Грей «оның кейбір бөліктері тым қатаң және поэтикалық» деп тапса да, төртінші шумақты «шын мәнінде нәзік және элегиялық» деп мақтады. Өлеңге 19 ғасырдың соңына дейін көптеген адамдар сілтеме жасады немесе пародиялады, әсіресе бесінші шумақтағы «Хэгли көлеңкелеріне» жасалған шақыру. Анна Сьюард, жаңадан танымал болған сонетке қарағанда Литтлтонның одасын артық көретін бір тілшіге жауап ретінде, өлеңнің жолдарын шеберлікпен сонеттер тізбегіне қайта құрастырды, онда «Хэгли көлеңкелері» бөлімі екінші орынды иеленді. Ал Уильям Гладстон өзінің «Шіркеу принциптері» еңбегінің 1840 жылы «Хэгли көлеңкелері астында» аяқталғанын мойындады. Ұзақ саяси мансабына қарамастан, Литтлтонды 19 ғасырда негізінен ақын ретінде еске алды. Бірақ ол тарихи және теологиялық мазмұндағы көптеген прозалық еңбектердің де авторы болды. Алайда, екеуі де әзіл-қалжыңға толы. «Англиядағы парсыдан досына, Исфаханға» (1735) атты хаттар сол кездегі ерекшеліктерді сырттан қарап, бейтаныс адамның көзқарасымен ирониялық түрде баяндайды. Мысалы, «олардың мешіттерінің бірінде» өткен үйлену тойына қатысқан келуші: «Бұл жерде неке діни рәсім ретінде бағаланады, және менің ойымша, бұл оған аз көңіл бөлінуінің бір себебі» деді. Оливер Голдсмит кейіннен осы тәсілді өзінің «Шығысқа жолданған хаттардағы» қытай философы үшін пайдаланды (1760). Алайда, екеуінің де француздық үлгілері болды: Монтескьедің «Парсы хаттары» (1721) және Жан Батист де Бойердің «Қытай хаттары» (1735), екеуі де көп ұзамай ағылшын тіліне аударылды. Литтлтонның «Өлілермен диалогтары» (1760) да француздық аналогтарына ие болды. Бұлардың классикалық алғышарттары болғанымен, тікелей үлгілері Франсуа Фенелонның «Ескі және жаңа өлілермен диалогтары» және Бернард Ле Бовье де Фонтенельдің «Өлілермен жаңа диалогтары» болды, олар да ағылшын тіліндегі танымал аудармаларда «Өлілермен диалогтары» деп жарық көрді. Литтлтонның шығармаларындағы тақырыптар саяси, әдеби және философиялық, бірақ кейде кейіпкерлер күтілген рөлінен ауытқиды. Мысалы, Джозеф Аддисон мен Джонатан Свифт саясат туралы әңгімелеседі, ал Швеция королі Карл XII Александр Македонскийге Александр Попты осы екеуін сатирада қорлағаны үшін одақ құруды ұсынады. Бұл әңгімелердің ішінде Литтлтонның көк шұлықтардың жетекшісі Элизабет Монтегюге жазуға шақырған үш әңгімесі бар (26–8-диалогтар). Литтлтонның барлық жазбаларын оның жүрегі жақын туысы Г. Э. Айскоу қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай жинады. 1791 жылы оның өлеңдерінің басылымы Германияда J. G. Weigel-дің прозалық аудармаларымен бірге жарық көрді. Литтлтонның «Павел апостолының дінге келуі және елшілігі туралы ойлар» еңбегі өмірінде 1750 жылы Жан Дешамппен (1707–67) және 1754 жылы абат Антуан Гене (1717–1803) француз тіліне аударылды; оның «Өлілермен диалогтары» 1760 жылы Эли де Жонкур (1697–1765) және Жан Дешамппен «Өлілермен диалогтары» деп француз тіліне аударылды.
Lord Lyttelton was a friend and supporter of Alexander Pope in the 1730s and of Henry Fielding in the 1750s; the latter dedicated his novel Tom Jones to Lyttelton. He had written his "Epistle to Mr. Pope, from a young gentleman at Rome" while still on the European tour, advising him to abandon satire for a patriotic theme more worthy of his greatness. Later on the poem was used to preface editions of Pope's work. Throughout his life, he acted as a friendly patron of poets. James Thomson, for whom Lyttelton eventually arranged a pension, was a frequent visitor to Hagley Hall. Joseph Warton he appointed his domestic chaplain and it was at his suggestion that David Mallet was made undersecretary to the Prince of Wales. Lyttelton's own poetic reputation was guaranteed continuity by his work being included in the collection of English poets prefaced by Johnson's Lives. Variously annotated and augmented, the collection appeared in succeeding editions into the start of the 19th century. The monody "To the Memory of a Lady lately Deceased", written on the death of his first wife, had an even longer lasting reputation. Though Thomas Gray found "parts of it too stiff and poetical", he especially praised the fourth stanza as "truly tender and elegiac". The poem was alluded to or parodied by others well into the 19th century, particularly the invocation of the "shades of Hagley" in the fifth stanza. Anna Seward, in answer to a correspondent who preferred Lyttelton's ode to the newly fashionable sonnet, ingeniously rearranged the lines of the poem into a series of sonnets, in which the "shades of Hagley" passage headed the second. And William Gladstone acknowledged that his Church Principles was "completed beneath the shades of Hagley" as late as 1840. Despite his long political career, it was as a poet that Lyttelton was chiefly remembered in the 19th century. But he was author also of many works in prose, chiefly historical and theological. Two, however, are distinguished by their humour. Letters from a Persian in England, to his Friend at Ispahan (1735) ironically comments on the idiosyncrasies of the time from the naïve point of view of an outsider. On attending a wedding ceremony in "one of their Mosques", for example, the visitor remarks that "Marriage here is esteemed a Religious Ceremony, and that I believe is one Reason among others why so little Regard is paid to it". Oliver Goldsmith was later to borrow the same approach for his Chinese philosopher in Letters from a Citizen of the World to his Friends in the East (1760). There were, nevertheless, French models for both in the Lettres Persanes of Montesquieu (1721) and the Lettres Chinoises (1735) of Jean Baptiste de Boyer, Marquis d'Argens, both of which had been translated soon after into English. Another work with prior French counterparts was Lyttelton's Dialogues of the Dead (1760). Though these had Classical precedents, the more immediate models were François Fénelon's Dialogues des morts anciens et modernes and Bernard Le Bovier de Fontenelle's Nouveaux Dialogues des morts, which had also appeared in popular English translations as Dialogues of the Dead. The themes treated in Lyttelton's are political, literary and philosophical, although the characters sometimes stray from their expected role. Joseph Addison and Jonathan Swift's conversation is of politics, while Charles XII of Sweden proposes to Alexander the Great an alliance against Alexander Pope for insulting them both in a satire. Included among these conversations were three that Lyttleton had encouraged the bluestocking leader Elizabeth Montagu to write (Dialogues 26–8). All of Lyttelton's writing was collected shortly after his death by his nephew, G. E. Ayscough. In 1791 an edition of his poems appeared in Germany accompanied by J. G. Weigel's prose translations. During his lifetime Lyttelton's Observations on the Conversion and Apostleship of St. Paul was translated into French in 1750 by Jean Deschamps (1707–67) and again in 1754 by the Abbé Antoine Guénée (1717–1803); his Dialogues of the Dead was also translated into French in 1760 as Dialogues des morts by Élie de Joncourt (1697–1765) and Jean Deschamps.
Хагли Холл және оның аумағы
Литтлтон көп жылдар бойы және қоршаған байлығын Хэгли Холл мен оның паркін дамытуға жұмсады, онда әртүрлі сәулеттік фантазиялармен қатар Милтон, Поуп, Томсон және көршілес ландшафт суретшісі Уильям Шенстонға арналған ескерткіштер де болды. Сонымен қатар, Литтлтон жақын маңдағы Клент-Хиллдегі өз жерінен тыс орнатып қойған Оссианды еске түсіретін тұрған тастардан құралған "друид ғибадатханасы" да бар еді. Залдың өзі Сандерсон Миллердің жобасы бойынша салынған және Англиядағы соңғы үлкен неопалладиандық үй болып табылады.
Lyttelton spent many years and a fortune developing Hagley Hall and its park, which contained many follies as well as memorials to the poets Milton, Pope, Thomson and the neighbouring landscaper William Shenstone. Also included among the latter was a 'druid's temple' of standing stones commemorating Ossian that Lyttelton had erected outside his grounds on nearby Clent Hill. The hall itself was designed by Sanderson Miller and is the last of the great Neo Palladian houses to be built in England.