Кіріспе

Беннің 1969 жылғы өз атымен аталған альбомы. Бразилиялық музыкант.

Хорхе Дуилио Лима Менезес (22 наурыз 1939 жылы туған) – бразилиялық танымал музыкант, 1980-жылдардан бері Хорхе Бен Йор сахналық атымен өнер көрсетеді, бірақ көбінесе бұрынғы сахналық атымен – Хорхе Бен (ˈʒɔʁʒi ˈbẽŋ̍) деп танылады. Самба стилінде орындап, сонымен қатар соул, фанк, рок және босса-нова дыбыстарын зерттеген Бен "Chove Chuva", "Mas, que Nada!", "Ive Brussel" және "Balança Pema" сияқты әйгілі әндерді жазды. Оның музыкасын Каэтано Велозо, Сержио Мендес, Мириам Макеба, Soulfly және Мариза Монте сияқты әртістер орындады. Беннің самбаға ашық көзқарасы мен ерекшелігі оны бразилиялық халық музыкасының ең маңызды қозғалыстарына – босса-нова, Jovem Guarda және Tropicália-ға қатысуға жетеледі, соңғысы оның "Хорхе Бен" (1969) және "Fôrça Bruta" (1970) альбомдарымен ерекшеленеді. Американдық музыка сыншысы Роберт Кристагаудың сөзінше, Бен және оның замандасы Гилберто Гил "басқа самба/босса генийлерінен гөрі ритмде әрқашан дайын болды".

Ерте өмір және мансап

Рио-де-Жанейрода туған Хорхе Дуилио Лима Менезес алғашқыда анасының атымен – Хорхе Бен (Силвия Сент Бен Лима, бразилиялық, эфиопиялық тегінен) сахналық есімді алды, бірақ 1980-ші жылдары оны Хорхе Бен Жор (жиі Бенжор деп жазылады) деп өзгертті. Хорхе Бен он үш жасында алғашқы пандеиросын (бразилиялықтардың ең танымал домбырасы) алды, екі жылдан кейін шіркеу хорында ән айта бастады. Ол Карнавал мерекелік шерулерінде де пандеиромен ойнады, ал он сегіз жасынан бастап анасы сыйлаған гитарасымен кештер мен түнгі клубтарда өнер көрсетті. Рок-н-ролл әншісі Ронни Селфтің "Bop A Lena" әнін құлшына орындағаны үшін оған "Бабулина" деген лақап ат қойылды. Эрасмо Карлос оны Тим Майямен таныстырды. 1963 жылы Хорхе музыкалық мансабын бастаған клубтардың бірінде ол сахнаға шығып, "Mas, que Nada!" әнін орындады. Сол жерде Philips рекорд компаниясының өкілі де болды. Бір аптадан кейін Хорхе Беннің алғашқы синглы жарық көрді. Хорхе қолданған гибридтік ырғақтар карьерасының басында қиындықтар тудырды, себебі бразилиялық музыка Jovem Guarda тобының роктық дыбыстары мен күрделі мәтіндері бар дәстүрлі самба арасында екіге бөлінген еді. Алайда, бразилиялық поп-музыканың осы кезеңі өтіп, босса-нова әлемдік деңгейде танымал бола бастағанда, Беннің атағы артты. "O Fino da Bossa" және "Jovem Guarda" телебағдарламаларын Rede Record телеарнасынан алып, "O Fino da Bossa" өндірісінен сөгіс алғаннан кейін "Jovem Guarda" бағдарламасына қатысуды жөн көрді, содан кейін Каэтано Велосо мен Гилберто Гил ұйымдастырған TV Tupi телеарнасының "Divino, Maravilhoso" бағдарламасына қосылды. Хорхе Беннің алғашқы қоғамдық өнер көрсетулері достары ұйымдастырған шағын фестивальдерде болды, онда босса-нова мен рок-н-ролл басымдық құрды. Сол кездегі көптеген музыканттар сияқты, Беннің де бастапқыда Жоао Гилбертодан әсер алғанымен, ол өзінің ерекше стильінде жаңашыл болды. Бразилиядан тыс жерлерде бұл ән Серджио Мендес пен Тамба триосының кавер-версияларында көбірек танымал. Әнді Элла Фицджеральд, Оскар Петерсон, Диззи Гиллеспи және Аль Джарро сияқты көрнекті джаз орындаушылары, сондай-ақ Эльза Соарес сияқты сол кездегі басқа самба әншілері де қайта орындады. Оның музыкалық туындылары джаз-фанк, диско және эсид-джаз сияқты түрлі жанрлардағы музыка продюсерлері мен диджейлер тарапынан кеңінен қолданылды. Бен "Mas, que Nada!" әнін 1963 жылы жазды. Беннің 1963 жылы шыққан Samba Esquema Novo альбомы жанкүйерлер тарапынан зор құрметке ие болды және Philips компаниясын осы табысқа тікелей байланысты альбомдар шығаруға ынталандырды. Лейбл Бенді дебюттік әндерін және кавер-әндерді асығыс жазуға мәжбүрледі, нәтижесінде 18 ай ішінде үш альбом шықты және әншінің Philips компаниясымен қарым-қатынасына керіс пайда болды. Ол 1965 жылы шыққан Big Ben альбомынан кейін лейблден кетіп қалды.

Жетістік

1969 жылы Хорхе Бен «Tropicália» мәдени және музыкалық қозғалысының шарқауында өзі аттас альбомын шығарды. Альбомда оның қолдау тобы ретінде Trio Mocotó болды, олар Бенмен бірлесіп сәтті мансап бастады. Альбомда оның ең танымал композицияларының бірі – «País Tropical» әні жарық көрді, бірақ сол жылы Бразилиядағы хит-парадтардың жоғарғы сатысына осы әнді Уилсон Симонал жеткізді. Оның орнына, сол аттас альбомнан алынған «Charles, Anjo 45» әні Беннің осы жылы ең сәтті жеке хит-парадтағы хитіне айналды. Бен «Taji Mahal» әнін 1972 жылы жазды. Хорхе Бен 1970-ші жылдары ең эзотерикалық және эксперименталды альбомдарын шығарды, оның ішінде 1974 жылғы «A Tábua de Esmeralda» және 1975 жылғы «Solta o Pavão» ерекше көзге түсті. Келесі жылы ол өзінің ең танымал альбомдарының бірін – «África Brasil» (1976) шығарды, ол фанк пен самбаның үйлесімі болды және бұрынғы жұмыстарына қарағанда электр гитараға көбірек сүйенді. Бұл альбомда оның бұрын жарияланған «Taj Mahal» әнінің жаңадан орындалуы да бар. Коммерциялық сәттілігі мен радиода үнемі ойналуының арқасында, әуен 1979 жылы Род Стюарттың «Da Ya Think I'm Sexy?» хитіне жол ашты. Бен плагиат жасады деп сотқа жүгінді, Стюарт сотты бітіріп, синглден түскен роялтилерді ЮНИСЕФ-ке сыйлады. 1989 жылы Хорхе өзінің жазбалар компаниясын және өнерлік атын өзгертіп, Хорхе Бенжор (немесе Хорхе Бен Жор) атанды. Оның атын өзгертудің көптеген себептері болды деген пікірлер айтылды; басқа дереккөздер бұл оның роялтилерінің бір бөлігі америкалық гитарист Джордж Бенсонға қателікпен түскен оқиғаға жауап болғанын мәлімдейді.

Соңғы мансабы

2002 жылы Хорхе Бен сыншылар жоғары бағалаған Red Hot + Riot жинағына үлес қосты. Бұл жинақ CD-сі Red Hot Organization ұйымы нигериялық музыкант Фела Кутидің музыкасы мен еңбектеріне құрмет көрсету мақсатымен жасалған. Жинақтан түскен қаражат түрлі қайырымдылық ұйымдарына, ЖҚС туралы хабардар ету және оның таралуымен күресу үшін жұмсалды. Ол хип-хоп әртістері Dead Prez, Talib Kweli және Bilal-мен бірлесіп, Фела Кутидің "Shuffering and Shmiling" атты танымал әнін CD үшін жаңадан жазды. 2005 жылы Бен Латын жазбалар академиясының өмірлік жетістіктері үшін марапатын алды. Бір жыл өткен соң, Беннің "Mas, que Nada!" әні Серджо Мендес пен The Black Eyed Peas тобының орындауында 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Nike компаниясының жаһандық телеарнада көрсетілген жарнамасында пайдаланылып, халықаралық хитке айналды. Бұл ремейк (Мендестің осы әнді екінші рет орындауы) Ұлыбритания және Германия сияқты бірнеше еуропалық елде топ-10-ға енді, сонымен қатар Нидерландыда бірінші орынды иеленді. Хорхе Бен сонымен қатар Рио-де-Жанейро қаласында орналасқан бразилиялық "Фламенго" футбол клубының жанкүйері, оның бұрынғы жұлдыздарының қатарында Зико, Джуниор және Леандро бар. Беннің футболға деген қызығушылығы оның музыкасына да көшкен, көптеген әндері осы тақырыпқа арналған, мысалы "Flamengo", "Camisa 10 da Gávea", "Ponta De Lança Africano (Umbabarauma)", "Zagueiro", "Fio Maravilha" және "A Loba Comeu o Canário". 2007 жылдың 7 шілдесінде ол Рио-де-Жанейрода өткен Live Earth шарасының бразилиялық бөлімінде өнер көрсетті.