Кіріспе
Магнетосфера мен магниттелген орта арасындағы шекара, атмосферадағы ұшатын объектілерге де ұқсас әсер етеді. Астрофизикада, астрофизикалық объектінің магнит сферасы жақын маңдағы ағынды, магниттелген плазмамен, мысалы, күн желдерімен өзара әрекеттескенде, доға тәрізді шок толқыны пайда болады. Жер және басқа магниттелген планеталар үшін, бұл шекара жұлдыздық желдің жылдамдығы магнит қабығына жақындағанда күрт төмендейтін жері. Жұлдыздар үшін бұл шекара әдетте астросфераның шеті болып табылады, онда жұлдыздық жел жұлдызаралық ортамен кездеседі.
the similar effect on flying objects in an atmosphere
In astrophysics, a bow shock occurs when the magnetosphere of an astrophysical object interacts with the nearby flowing ambient plasma such as the solar wind. For Earth and other magnetized planets, it is the boundary at which the speed of the stellar wind abruptly drops as a result of its approach to the magnetopause. For stars, this boundary is typically the edge of the astrosphere, where the stellar wind meets the interstellar medium.
Кометаларда
Кометаларда доғалық шоктар Күн желінің және кометалық ионосфераның өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болады. Күннен алыс болғанда комета атмосферасы жоқ мұзды дене болып табылады. Күнге жақындаған сайын, күн сәулесінің ыстығы комета ядросынан газдың бөлінуіне себеп болады, осылайша кома деп аталатын атмосфера пайда болады. Кома күн сәулесімен ішінара иондалады, ал күн желінің осы иондалған кома арқылы өтуі кезінде доғалық шок пайда болады. Алғашқы байқаулар 1980 және 90-шы жылдары бірнеше ғарыш кемелері 21P/Giacobini–Zinner, 1P/Halley және 26P/Grigg–Skjellerup кометаларынан өтіп бара жатқанда жасалды. Содан кейін кометалардағы доғалық шоктар, мысалы, Жерде байқалатын планеталық доғалық шоқтарға қарағанда кеңірек және біртіндеп қалыптасатыны анықталды. Бұл байқаулардың бәрі перигелийге жақын, доғалық шоқ толыққанды дамыған кезде жасалды. "Розетта" ғарыш кемесі 67P/Чурюмов–Герасименко кометасын Күн жүйесінің алыс бөлігінен, 3.6 АЕ гелиоцентрлік қашықтықта, 1.24 АЕ перигелийге қарай және қайтадан ілесіп шықты. Бұл "Розеттаға" комета Күнге қарай жылғанда газ шығарудың артуымен қатар пайда болатын доғалық шоқты байқауға мүмкіндік берді. Осы дамудың алғашқы кезеңіндегі шоқ "жаңа туған доғалық шоқ" деп аталды. Жаңа туған доғалық шоқ асимметриялық және ядроға дейінгі қашықтыққа қарағанда толық дамыған доғалық шоқтан кеңірек.
Күнді айналдыру
Бірнеше онжылдықтар бойы күн желінің гелиосфера шегінде доғалық соққы құратыны ойланды, онда ол қоршаған жұлдызаралық ортамен соқтығысады. Күннен алыстаған сайын, күн желі ағынының дыбыс жылдамдығынан төмендеуі тоқтату шоғы деп аталады, жұлдызаралық орта мен күн желі қысымдарының тепе-теңдігіне жеткен нүкте – гелиопауза, ал жұлдызаралық орта ағынының дыбыс жылдамдығынан төмендеуі доғалық соққы болар еді. Бұл күн доғалық соққы Күннен шамамен 230 АЕ қашықтықта орналасқан деп есептелді – бұл "Вояджер" ғарыш кемесі кездестірген тоқтату шоғынан екі еседен астам қашықтықта. Дегенмен, 2012 жылы NASA-ның Жұлдызаралық Шекараны Зерттеуші (IBEX) аппаратынан алынған деректер күн доғалық соққының жоқтығын көрсетті. "Вояджер" ғарыш кемесінен алынған нақтылайтын нәтижелермен бірге, бұл жағдайлар кейбір теориялық түзетулерге әкелді; қазіргі түсінік бойынша, доғалық соққының пайда болуына, кем дегенде, Күн өтіп бара жатқан галактикалық аймақта, жергілікті жұлдызаралық магнит өрісінің күші және гелиосфераның салыстырмалы жылдамдығының комбинациясы кедергі келтіреді.
Басқа жұлдыздардың айналасында
2006 жылы АГБ жұлдызы R Hydrae-дің жанында алыс инфрақызыл шок толқыны анықталды. Шок толқындары Гербиг-Харо нысандарының да кең таралған ерекшелігі болып табылады, онда жұлдыздан шығатын газ бен шаңның күшті бағытталған ағыны жұлдызаралық ортамен әрекеттесіп, оптикалық толқын ұзындығында көрінетін жарқын шок толқындарын тудырады. Хаббл ғарыш телескопы Орион тұмандығындағы тығыз газдар мен плазмадан құралған шок толқындарының суреттерін түсірді.
Магниттік драпировка әсері
Магниттік драпировка эффекті деп аталатын ұқсас эффект, супер Альфвен плазма ағыны магниттелмеген объектіге соққанда пайда болады, мысалы, күн желісі Венераның ионосферасына жеткенде болатын жағдай сияқты: ағын объектінің артында магнит өрісін жамылып, оның айналысына бұрылады. Ағынның супер Альфвендік болу шарты – ағын мен объект арасындағы салыстырмалы жылдамдық, , жергілікті Альфвен жылдамдығынан жоғары болуы керек, яғни Альфвендік Мах санының үлкен мәні болуы тиіс. Магниттелмеген және электр өткізгіш объектілер үшін, қоршаған өріс объектінің ішінде және оны қоршаған плазмада электр тогын тудырады, нәтижесінде ағын бұрылып, баяулайды, себебі магниттік диссипацияның уақыт шкаласы магниттік өрістің адвекциясының уақыт шкаласынан әлдеқайда ұзын. Индукцияланған токтар өз кезегінде ағынды бұрып, доғалық соққыны тудыратын магниттік өрістерді жасайды. Мысалы, Марс пен Венераның ионосфералары күн желісімен өзара әрекеттесу үшін өткізгіш ортаны қамтамасыз етеді. Ионосфера болмаса, ағынды магниттелген плазма өткізбейтін дене сіңіреді. Мұндай жағдай, мысалы, күн желісінің аймен өзара әрекеттесуі кезінде болады, онда ионосфера жоқ. Магниттік драпировкада өріс сызықтары объектінің алдыңғы жағына оралып, планеталық магнитосфералардағы доғалық соққыларға ұқсас тар қабық құрайды. Концентрацияланған магнит өрісі қабықтағы магниттік қысымға тең болатынша өседі: мұндағы – плазманың тығыздығы, – объектінің жанындағы драпировкаланған магнит өрісі және – плазма мен объект арасындағы салыстырмалы жылдамдық. Магниттік драпировка планеталар, айлар, Күннің короналық массалық шығарылымдары және галактикалардың маңында байқалды.
where is the density of the plasma, is the draped magnetic field near the object, and is the relative speed between the plasma and the object. Magnetic draping has been detected around planets, moons, solar coronal mass ejections, and galaxies.