Кіріспе

Чарльз Элиот (1 қараша 1859 - 25 наурыз 1897) – американдық ландшафт сәулетшісі. Аймақтық жоспарлаудың жаңашыл қағидаларын, ландшафт сәулетіндегі табиғи жүйелерге негізделген тәсілді және бүкіл әлем бойынша қорғау ұйымдарының құрылуына негіз салғанымен танымал. Ол The Trustees of Reservations ұйымын құруға, әлемдегі алғашқы жер қорына үлкен үлес қосты, Бостон қалалық парктері жүйесін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, көптеген мемлекеттік және жеке ландшафттарды жобалады және түрлі тақырыптар бойынша көптеген еңбектер жазды.

Тарих

Элиот 1859 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында Чарльз У. Элиот пен Эллен Дерби Пибоди отбасында дүниеге келді. Чарльздың Самуэль А. Элиот есімді бір ағасы болған. 1869 жылы әкесі Гарвард университетінің президенті болды, сондай-ақ анасы сол жылы қайтыс болды. Ол Бостоннан тегін шыққан белгілі Элиот отбасының мүшесі еді. 1878 жылы Гарвард колледжіне қабылданды. 1880 жылы Чарльз колледждегі сыныптастарының бір тобын ұйымдастырып, жазғы демалысқа Мэн штатындағы Маунт-Дезерт аралына теңіз саяхаты жасады. Топ Шамплен қоғамы деп аталды, ал Чарльз Элиот директор болды. Сол жерде ботаника, геология, метеорология, теңіз жануарлары, орнитология және энтомологияны оқып, күзде ата-анасына хат жазып, егер олар Маунт-Дезерт аралында үй салғысы келсе, Сомс саунд пен Сил Харбор арасында іздеуді ұсынды: «Осы жағалау бойында әдемі мұхит пен төбелерге, терең суға, жақсы тастар мен жағажайға және пәтерлерге ие емес, қолайлы орынды таба аласыздар». Бір жылдан кейін әкесі 120 акр жер сатып алып, Солтүстік-Шығыс портындағы алғашқы жазғы үйшік саналған үйді салды. 1882 жылы Гарвардты бітіргеннен кейін Элиот Гарвардтағы Бусси институтында көгалдандыру курстарын оқып, ландшафт архитектурасы мамандығына дайындалды. 1883 жылы Элиот Орталық парктің архитекторы Фредерик Лоу Олмстед пен компаниясында шәкірт болды. Ол Мэйндегі Кушинг аралының (1883), Франклин паркінің (1884), Бостондағы Арнольд Арборетумының (1885), Фенс (1883) және Детройттегі Белл Айл паркінің (1884) жобаларында жұмыс істеді. 1885 жылы Олмстедтің кеңесі бойынша Элиот Еуропаға барып, табиғат көрікті жерлерін, сондай-ақ Капабиллити Браун, Хамфри Рептон, Джозеф Пакстон және Принц Герман фон Пюклер-Мускаудың ландшафт дизайнын зерттеді. Элиоттың саяхат күнделіктері 19 ғасырдың соңындағы еуропалық ландшафттардың ең жақсы визуалды бағалауларының бірін ұсынады. 1886 жылы Бостонға оралған Элиот жеке кеңсесін ашты. Оның тапсырмаларына Вестон, Массачусетс штатындағы Бірінші приход шіркеуі (1888), Нью-Гэмпшир штатындағы Конкордтағы Уайт Парк (1888), Йонгстаун бұғазы (1891), қазір Огайо штатындағы Милл Крик паркі және Солт-Лейк-Ситидің жаңа қала жоспары (1890) кірді. 1888 жылы Чарльз Филадельфиядан Мэри Йель Питкинге үйленді, осы некеден төрт қыз дүниеге келді: Рут, Грейс, Эллен және Карола. Ол Йель университетінің Йель отбасының мүшесі болды. Мэридің әкесі Хорас Уэллс Питкин, Теннесси, Луисвилл және Филадельфиядағы табысты бизнесмен; оның қарындасы Эмили суретші Сет Чейниге үйленді, ал анасы Люси Трейси Йель, Люсидің қарындасы Мистер Бидлге үйленді. Мэри Йель Питкиннің ағасы Йель миссионері Хорас Трейси Питкин болды, ал оның немере інісі Нью-Йорк сенаторы Мортимер Йель Феррис еді. Оның атасы 1811 жылы Уильямс колледжін бітірген және Нью-Хартфорд, Коннектикут штатындағы Таун Хилл шіркеуінде 40 жыл бойы қызмет еткен Кирус Йель болды. Йель, Питкин және Бидл отбасылары жаздарын Нью-Хартфорд, Коннектикут штатындағы Таун Хилл жолындағы «Иглснэст» деген фермада өткізетін. 1890 жылы 5 наурызда Элиот «Уэверли емендері» деген мақала жариялады, онда Массачусетс штатының Белмонт қаласындағы ескі емендерді қорғауды талап етіп, Бостонның қоғамдық кітапханасында кітаптарды, ал Көркемсурет мұражайында суреттерді сақтағандай, басқа да көрікті жерлерді сақтау стратегиясын ұсынды. Бұл мақала 1890 жылы Массачусетс технология институтында табиғаттың сұлулығын сақтау жөнінде конференция өткізуге және 1891 жылы Массачусетс заңнамасының қабылдануына әкелді, ол «қоғамның игілігі үшін әдемі және тарихи орындарды сатып алу, ұстау, қорғау және басқару» үшін құрылған әлемдегі алғашқы ұйым болып табылды. Содан кейін төрт жыл ішінде Ұлыбританиядағы Ұлттық траст құрылды. Олардың серіктесі Генри Сарджент Кодман қайтыс болғаннан кейін, Олмстедтің ұлы Фредерик Лоу Олмстед кенже және өгей ұлы Джон Чарльз Олмстед Элиотты өздерінің фирмасының толық серіктесі болуға шақырды. 1893 жылы наурыз айында фирманың атауы Олмстед, Олмстед және Элиот деп өзгертілді. Бірнеше айдан кейін Элиот аға Олмстедтің денсаулығы нашарлағандықтан басшылық рөлді өз мойнына алды. Жеке тапсырмаларға Cairnwood Estate, Вандербильдтердің Biltmore Estate және Монреальдегі Golden Square Mile-дегі Леди Мередит үйі кірді. 1895 жылы Массачусетс штатының заң шығарушы органы қазіргі Ревир жағалау резервациясындағы жеке меншік жағалаудың үш милі жерін алуға бұйрық берді. 1896 жылы бұл жер Метрополитен паркі комиссиясына тапсырылды. Элиотты Парк комиссиясы Ревир жағажайын қоғамның ең жақсы пайдалануы үшін жобалауға тағайындады. Элиот 1896 жылдың қараша айында: «Біз резервацияның ең жақсы бөлігі болып табылатын ашық жағажайдың кеңдігін келушілерден жасырмауымыз керек» деді. Ревир жағажайы «жалпы халықтың ләззаты үшін бөлініп, мемлекеттік органмен басқарылған алғашқы жағажай» болды. Келесі жыл ішінде жағажайдың үстінен және айналасынан шамамен 300 құрылыс бұзылды, пойыз жолдары судан шамамен 400 метр қашыққа жылжытылды, ғимараттар мен үйлерді құмнан бөліп тұратын бульвар салынды, сондай-ақ музыка орталығы мен павильондар салынды. Ашылу күніне шамамен 45 000 адам келіп, АҚШ-тағы алғашқы қоғамдық жағажайдың құрметіне жиналды. Жағажайдың оңтүстік басындағы кішкентай айналма жолы осыған орай «Элиот айналымы» деп аталды. Элиот 1897 жылдың 25 наурызында 37 жасында жұлын қабынуынан қайтыс болды.

Мұра

Элиоттың еңбегі Үлкен Бостон қаласына ұзаққа соққысы бар әсер етті. Ол Чарльз Давенпорт және басқалар бұрын ұсынған Бостондағы Чарльз өзені бойындағы эспланадтардың тұжырымдамалық жоспарларын жариялады, сондай-ақ Метрополитен паркі комиссиясының ландшафт архитекторы ретінде Бостон, Уотертаун және Ньютон қалаларындағы өзен жағалауының көп бөлігін сатып алуды қадағалады. Ол сонымен қатар қалалық паркі комиссиясы үшін Кембридж эспланадасының ландшафтық жұмыстарын басқарды. Бостондағы эспланад кейінірек Гай Лоуэлл (1910) және Артур Шурклиф (1936) жобалары бойынша іске асырылды. 1883 жылы ол Генри Уодсворт Лонгфеллоудың Кембридждегі үйі мен Чарльз өзені арасындағы Лонгфеллоу паркін жобалады. Өмірінің соңына дейін Кембридждегі Фреш-Пондтағы фирманың жұмысын басқаратын серіктес болды. Кәсіби қызметінен басқа, Элиот Garden and Forest Magazine журналына кәсіби мақалаларын үнемі жариялап отырды. Элиот қайтыс болғаннан кейін Олмстедтің ұлы мен күйеу баласы серіктестікті «Олмстед ағайындары» деп қайта құрды, ол жарты ғасыр бойы АҚШ-тағы ең танымал ландшафт дизайны фирмаларының бірі ретінде жұмыс істеді және ХХ ғасырда мыңдаған саябақтарды, бақтарды және ландшафттарды жобалады. Элиоттың жазбалары Мейн штатындағы Маунт-Дезерт аралында Акадия ұлттық паркін құруға түрткіс болған деп есептеледі.