Кіріспе
Ресейдің Арктикалық аймағындағы теңіз жағалауындағы газ кен орны
Штокман кен орны (сонымен қатар Стокман кен орны; Штокмановское месторождение), әлемдегі ең ірі табиғи газ кен орындарының бірі, Баренц теңізінің ресейлік секторындағы Оңтүстік Баренц бассейнінің солтүстік-батыс бөлігінде, Кола түбегінің солтүстігінде жатыр. Оның қоры шамамен табиғи газ және 37 миллион тоннадан астам газ конденсаты құрайды деп бағаланады.
Тарих
Штокман кен орны 1988 жылы ашылған. Ол совет геофизигі Владимир Штокманның (Владимир Штокман) есімімен аталған. 1990 жылдардың басында «Газпром» бес батыс компаниясымен кен орнын дамытуға қатысу туралы келіссөздер жүргізді. 1992 жылы шетелдік консорциумды 19 ресейлік компаниядан тұратын «Газпромның» еншілес компаниясы «Росшельф» консорциумы ығыстырып шығарды. 1995 жылдың тамызында «Газпром» және «Росшельф» Норвегияның «Norsk Hydro», АҚШ-тың «Conoco Inc.», Финляндияның «Neste Oy» және Францияның «TotalEnergies» компанияларымен Штокман кен орнын бірлесіп игеру мүмкіндігін бағалау туралы ниет хатына қол қойды. 1996 жылдың қаңтар айында ірі жүзбелі сұйыту зауытының жобасы жасалды, бірақ бұл жоспардан бас тартылды және 2000 жылдың наурыз айында «Росшельф» Мурманск арқылы Виборгқа дейінгі кен орнынан табиғи газ құбырын салу және өндіру жоспарларын әзірлеуді бастады. 2007 жылғы 13 шілдеде «Газпром» және француз энергетикалық компаниясы «TotalEnergies» Штокманның бірінші кезеңінің инфрақұрылымын жобалау, қаржыландыру, салу және пайдалануды ұйымдастыру жөніндегі аяқталған келісімге қол қойды. 2007 жылғы 25 қазанда «Газпром» және «StatoilHydro» (кейін «Statoil», қазіргі «Equinor») арасында ұқсас келісімшартқа қол қойылды. Үш компаниядан тұратын консорциум «Shtokman Development AG» 2008 жылғы 21 ақпанда Швейцарияның Цуг қаласында құрылды. Осыған байланысты құбырлық газ өндірісі 2016 жылы, ал сұйытылған табиғи газ өндірісі 2017 жылы басталуы мүмкін еді. Акционерлік келісім 2012 жылғы 30 маусымда аяқталды, бірақ дамыту жұмыстары басталған жоқ. «Statoil» компаниясы жобаға салған инвестициясын есептен шығарып, акцияларын «Газпромға» қайтарды. Алайда компания жобаның жаңа бизнес-моделін табу үшін шетелдік серіктестермен келіссөздер жүргізіп жатқанын растады. «Royal Dutch Shell» компаниясы жобаның серіктесі болуы мүмкін деген болжамдар бар. Штокман жобасы 2019 жылғы мамыр айында мерзімсіз кешіктірілді, ал «Газпром» «Shtokman Development AG» компаниясын жапты.
Даму
Қазігі кездегі экстремалды Арктика жағдайлары мен теңіздің тереңдігінің өзгеруіне байланысты бұл кен орны әлі дамытылмады. 2006 жылдың қыркүйегінде "Газпром" кен орнында No 7 бағалау ұңғымасын бұрғылауды аяқтады. "Штокман Даму Компаниясы" осы қиындықты шешу үшін апат жағдайларында жылжытылатын, жүзуге арналған алмалы-салмалы платформаларды пайдалануды жоспарлап отыр. Бастапқыда "Штокман" газын АҚШ-қа сұйық табиғи газ (СЖГ) ретінде тасымалдау жоспарланған. Кейіннен "Газпром" өндірілген табиғи газдың көп бөлігі жоспарланған "Солтүстік ағын-2" құбыр желісі арқылы Еуропаға сатылатынын хабарлады. Осы мақсатта "Штокман" кен орнынан Мурманск облысына, содан әрі Кола түбегі арқылы Ленинград облысындағы Волховқа дейін құбыр желісі салынады. СЖГ зауыты Мурманск қаласының солтүстік-шығысындағы Териберка ауылының маңында салынады. DORIS Engineering компаниясы су асты өндіріс жүйесі мен оффшорлық технологиялық платформаны дайындайды. Wood Group компаниясының еншілес компаниясы JP Kenny, Rubin Design Bureau және "Газпром" компаниясының еншілес компаниясы Giprospetsgaz компаниясымен бірлесіп "Штокман" кен орнынан Мурманскінің оңтүстігіне дейінгі ұзын су асты құбыржолын жобалайды. WorleyParsons және оның еншілес компаниясы INTECSEA өндіріс кемесінің FEED жұмысын жүргізеді, ол газды құрлыққа тасымалдамас бұрын өңдейді.
Геология
Негізгі су қоймасы жоғарғы юра кезеңіне жатады, орта юра кезеңінде аз мөлшерде газ кездеседі, ал газ тұтқыны үлкен антиклин құрылымымен байланысты, жоғарғы юра шихталарымен жабылады.
Техникалық ерекшеліктері
Жобаның бастапқы кезеңінде жылына 22,5 миллиард текше метр табиғи газ және 205 мың тонна газ конденсаты өндіріледі деп жоспарлануда. Кейіннен өндіріс 70 миллиард текше метр табиғи газ және 0,6 миллион тонна газ конденсатына дейін ұлғаяды деп күтілуде.
Жобалық компания
Штокман кен орнында газ бен конденсатты барлау және өндіру лицензиясы Ресейдің "Газпром шельф Добыча" (бұрынғы "Севморнефтегаз") компаниясына тиесілі, ол "Газпром" компаниясының толық меншігіндегі еншілес компаниясы. "Газпром шельф Добыча" өндіріс кешенін, құбыр желісі мен СЖҚ зауытын қоса алғанда, кен орнының инфрақұрылымын жобалау мен салудың жалғыз тапсырыс берушісі болып табылады және Штокман кен орнының көмірсутектерін сатуға барлық құқыққа ие. Shtokman Development AG компаниясы өндіріс қызметімен байланысты барлық қаржылық, геологиялық және техникалық тәуекелдерді көтеруге міндетті болды. "Газпром" компаниясы "Штокман Девелопмент" компаниясының 51% акциясына ие болды, ал TotalEnergies компаниясының 25% және Statoil компаниясының 24% акциясы болды. Компания басшысы Юрий Комаров болды. Shtokman Development компаниясы кен орны іске қосылғаннан бастап 25 жыл бойы инфрақұрылымға иеленуге тиіс болды. Бірінші кезең аяқталғаннан кейін TotalEnergies және Statoil өздерінің Shtokman Development AG акцияларын "Газпромға" беруге міндетті болды.