Кіріспе

Сантьяго, Доминикан Республикасы Сантьяго де лос Кабальерос ([[Жақып, Зебедейдің ұлы]], көбінесе Сантьяго деп қысқартылады) – Доминикан Республикасының екінші ірі қаласы және Кариб теңізіндегі халық саны бойынша төртінші ірі қала. Қала Сантьяго провинциясының әкімшілік орталығы және елдің Сибао аймағындағы ең ірі мегаполис. Сантьяго – Кариб теңізіндегі астанасы емес, ең үлкен қала, сондай-ақ Кариб теңізі аралдарындағы жағалаудан алшақ орналасқан ең ірі мегаполис. Қаланың жалпы халқы 771 748 адамды құрайды (2022 жылғы мәліметтер). Сантьяго астанасы Санто-Домингодан солтүстік-батысқа қарай орналасқан, орташа биіктігі... 1495 жылы құрылған бұл қала Жаңа әлемдегі еуропалықтардың алғашқы қоныстану толқыны кезінде «Американың алғашқы Сантьягосы» атанды. Бүгінде қала Доминикан Республикасының маңызды мәдени, саяси, өнеркәсіптік және қаржы орталықтарының бірі. Өркенді Сибао аңғарында орналасқандықтан, ауыл шаруашылығы саласы дамыған және ром, тоқыма және темекі (сигар) экспорттау бойынша көшбасшы. Сантьяго «La Ciudad Corazón» («Жүрек қаласы») деп аталады. Сантьяго де лос Кабальерос Доминикан Республикасының тәуелсіздік соғысында маңызды стратегиялық қала болған. Қаланың аты – рыцарьлардың Әулие Жақыбы, Сантьягоға қоныстанған Ла-Исабела қаласынан келген Идальгос де ла Исабела рыцарлар тобына сілтеме жасайды. Кейде қала Сантьяго де лос 30 Кабальерос (ағылш. Saint James of the 30 Knights) деп те аталады.

Тарих

Қаланың атауы (Рыцарьлардың Әулие Джеймсі) Сантьягоға қоныстану үшін Ла-Исабеладан келген Идальгос де ла Исабела рыцарлар тобына сілтеме жасайды. Колония бастапқыда 1495 жылы құрылған Сан-Франциско-де-Жакуа қаласында (қазір қаланың шеткі аймағы) орналасқан, бірақ жер сілкінісі салдарынан қираған соң 1506 жылы қазіргі орнына көшірілді. 1508 жылы Испаниоланың Вилла де Сантьягосына Корольдік Қару-жарақ Концессиясын беру кезінде оның қалқанына енгізілген геральдикалық белгі құрметтелді. Бұл патшалық жарлықты король Фердинанд, қызы Жоанна I Кастилияның патшалықтарының әкімшісі ретінде қол қойды. 1562 жылдың 2 желтоқсанында тағы бір жер сілкінісі қаланы қиратты. Апаттан құтқарылғандар Минаялық Петронила Хакезге тиесілі, Яке-дель-Норте өзеніне жақын жерге қоныстанды, ол қазіргі қала өзенінің орны. Базель бейбіт шарты кезіндегі француз билігі (1795 жылы аралдың испан бөлігі Францияға өткен) Сантьягоға өз іздерін қалдырды. Осы кезеңде Сантьягоның қазіргі қала құрылысы бастау алды. Еуропалық неоклассицизм 1892-1895 жылдар аралығында бельгиялық сәулетші Луи Богарт салған сарай залында көрініс тапқан. XIX ғасырдың соңы қалада сәулет өнерінің гүлдену кезеңі болды. Сантьягоның орталық бөлігін құрайтын көптеген үйлер еуропалық стильде салынды.

География

Сантьяго-де-лос-Кабальерос Доминикан Республикасының Орталық аймағындағы Сибао аңғарының ортасында, аралдағы ең құнарлы жерлердің бірінде орналасқан. Яке-дель-Норте өзені Сантьяго қаласынан өтеді, ол Кордильера-Централь және Кордильера-Септенциональ тауларының арасында жатыр, бұл Испаниола аралындағы үш маңызды тау тізбегінің екеуі және Сибао аңғарын құрайды.

Климат

Сантьяго қаласы Кёппен климаттық жіктелімі бойынша тропикалық муссондық климатқа (Am) ие. Қаланың орташа температурасы көп өзгермейді, себебі тропикалық тұрақты желдер жыл бойы ыстық пен ылғалдықтың күшін азайтуға көмектеседі. Желтоқсан және қаңтар айлары ең суық, ал шілде және тамыз айлары ең жылы болып табылады. Сантьяго және елдің қалған бөлігі Кариб теңізінде орналасқан, тропикалық климатқа ие. Қаланың теңіз деңгейінен 183 метр биіктікте орналасуымен бірге бұл фактор жылдың көп бөлігінде бұлтты ауа райына себеп болады. Қала дауылдар белдеуінде болғанымен, Сантьяго Цибао аңғарында орналасқандықтан, елдің басқа аймақтарына қарағанда дауылдардан жақсы қорғалған.

Экономика

Сантьяго экономикасы негізінен өнімдері мен дайын тауарларын коммерцияландыруға және индустрияландыруға, еркін аймақтарда тауар өндіруге және саудаға негізделген. Қалада елдің барлық ірі дүкендерінің, супермаркеттердің, мейрамханалардың және қаржы ұйымдарының штаб-пәтері мен филиалдары орналасқан. Қалада бірнеше сауда орталықтары мен көпұлтты компаниялар бар. Доминикан Республикасының екінші ірі қаласы болғандықтан, қазіргі уақытта елдің ЖІӨ-сінің екінші ең жоғары үлесін құрап отыр, сонымен қатар жан басына шаққандағы табысының жоғары деңгейлерінің біріне және ірі орта тапқа ие. Сымсыз телефондар, кабельдік байланыс, интернет және басқа да қызметтер сияқты телекоммуникациялар жергілікті экономика үшін маңызды. Туризм де, шамалы болса да, қала экономикасының бір бөлігін құрайды. Сантьяго, Чибао аңғарындағы көптеген қалалар мен кенттер сияқты, осы аймақтың құнарлы жерлерінен тарихи түрде пайда көрді. Бұл Сантьяго-де-лос-Кабальеросты егіншілік және мал шаруашылығы үшін маңызды аймаққа айналдырды. Сантьягоның өнеркәсіп секторы да елдегі ең динамикалық салалардың бірі болып табылады. Ондағы отандық өнеркәсіптердің 15% шоғырланған. Бұл 308 өндіріс компаниясы бар екенін білдіреді, олар 2004 жылы 14 000-нан астам адамды, яғни Доминикан өндірісіндегі жұмыс күшінің 12%-ын жұмыспен қамтыды. Өнімдердің қатарында сигара, кофе, алкогольді сусындар, бетон, фанера және жаққа жататын материалдар бар. Calle del Sol көшесіндегі Mercado Modelo – қолөнер бұйымдары мен қолмен жасалған жергілікті өнімдер сатылатын сауда орталығы.

Өсім және даму

Сантьяго соңғы уақытта қарқынды өсім мен даму кезеңін бастан өткерді. Ол ел және аймақтың дамуы үшін маңызды қалаға айналды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша Сантьягоның халқы шамамен 771 748 адамды құрады, бұл оны Доминикан Республикасындағы ең көп халқы бар екінші қалаға және Кариб теңізіндегі ірі қалалардың біріне (Санто-Доминго, Гавана және Порт-о-Пренстен кейін) айналдырды. Сонымен қатар, бұл елдегі ең ірі астана емес қала (бірақ бұрын астана болған).

Сәулет

Виктория дәуірі қаладағы сәулет өнерінің гүлденген шағы болды. Сантьягоның тарихи орталығын құрайтын көптеген тұрғын үйлер осы еуропалық стильде салынған. Сантьягоның неоклассикалық готикалық соборы 1895 жылы қаланың тумасы, сәулетші Онофре де Лора салған. Hermanos Patiño көпірі – Сантьяго қаласының солтүстік және оңтүстік бөліктерін байланыстыратын ең үлкен және ең көне көпірі. Оның құрылысын Рафаэль Леонидас Трухильо бастады және 1962 жылы, оның қайтысынан бір жыл кейін ашылды. Көпір 20 ғасырдың ортасында Доминикан Республикасында Трухильоның режимі мен диктатурасын құлатқан бес бауырдың құрметіне аталған. Патиньо отбасының Трухильоға қарсы күресі олардың әкесімен басталды, ол 1931 жылы Доминикан Республикасындағы Трухильоға қарсы алғашқы көтерілісте қаза тапқан. Сантьяго қаласына көз тіккен төбеде қаланың ең биік құрылысы – Сантьяго монументі деп аталатын биік, мәрмәр ескерткіш орналасқан. Ескерткіш құрылысы 1944 жылы сол кездегі диктатор Рафаэль Трухильоның бұйрығымен басталды. Monumento a los Héroes de la Restauración. Трухильо 1961 жылы өлтірілді, содан кейін монумент Monumento a los Héroes de la Restauración ("Қайта жаңғырту батырларына арналған ескерткіш") деп аталды, бұл 1863 жылғы Доминикан Республикасының Испаниядан тәуелсіздігі үшін болған Қайта жаңғырту соғысының құрметіне берілген атау.

Мұражайлар

Қаладағы мұражайларға Сантьягоның карнавал мәдениетін көрсететін Museo Folklórico Yoryi Morel кіреді, онда Сантьяго провинциясының карнавал кезінде киген киімдерінің бір бөлігі, сондай-ақ басқа провинциялардағы киімдер де қойылған. Музей атақты Сантьяго суретшісі Йори Морельдің есімімен аталған. Museo del Tabaco, яки Темекі мұражайы темекі өндірісінің әдістерін және қала тарихындағы темекі егістіктерінің әсерін көрсетеді. Museo Histórico Fortaleza San Luis, яки тарихи Сан-Луис бекінісі мұражайы бұрын қалалық түрме ретінде пайдаланылған. Museo de los Héroes de la Restauración, яки Реставрация батырлары мұражайы қазір салынып жатыр және 1863-1865 жылдардағы Доминикан үкіметі мен испан армиясы арасындағы Реставрация соғысынан алынған суреттерді ұсынады. Ал Centro León Кариб теңізі мен Доминикан тәжірибесінің элементтерін, Доминиканның табиғи тарихын және тайно тайпасының эволюциясы мен мәдениетін көрсетеді.

Білім

Сантьягода бірнеше университет бар, оның ішінде беделді Pontificia Universidad Católica Madre y Maestra (PUCMM) және Universidad Tecnológica de Santiago (UTESA) орналасқан. Сантьягодағы басқа жоғары оқу орындары: Universidad Organización & Método (O&M), Universidad Abierta para Adultos (UAPA), Universidad Nacional Evangélica және Universidad Autónoma de Santo Domingo-ға қарасты бір аймақтық кампус.

Сантьягода сондай-ақ екіұлттық орталық – Centro Cultural Domínico Americano (CCDA) орналасқан, ол 1962 жылы Сантьягода тұратын доминикандықтар мен американдықтардың тобы құрған. Бастапқыда CCDA ағылшын тілі курстарын ұйымдастырумен айналысты. Кейіннен кітапхана ашылып, оған проекторлар мен деректі фильмдер қосылды. Бұл екеуінің қаржыландыруын Америка елшілігі жүзеге асырды. CCDA Estrella Sadhalá даңғылында орналасқан. CCDA нысандары 1962 жылдың 23 шілдесінде ашылды. 50 жылдық тарихында CCDA ағылшын тілі курстарын, сурет салу сабақтарын және қолөнер шеберханаларын ұйымдастырды.

Денсаулық

Ондағы нысандарға Cabral y Baez ауруханасы, Clínica Corominas, Hospital De Especialidades Medicas Materno Infantil, Union Médica және Hospital Metropolitano De Santiago (HOMS) кіреді. Бұл Доминикан Республикасының және бүкіл Кариб бассейнінің ең ірі ауруханасы болып табылады.