Gai-Jin

Кіріспе

1993 жылы жазылған Джеймс Клавеллдің тарихи романы

Гай Джин (жапон тілінде "шетелдік" деген мағынаны білдіреді) – Джеймс Клавеллдің 1993 жылы жазылған романы, оның Азия сагасының хронологиялық ретімен үшінші кітабы болғамен, жарыққа соңғы болып шықты. «Тай-Пан» оқиғаларынан шамамен 20 жыл өткен соң, бұл роман Кулум мен Тесс Струанның ұлы Малкольм Струанның Жапониядағы басынан өткен оқиғаларын суреттейді. Роман Жапониядағы саяси ахуал мен батыстықтарға көрсетілген жауыртпастың терең мәніне үңіліп, Намамуги оқиғасы мен одан кейінгі Англо-Сацума соғысына негізделген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Намамуги оқиғасының ойдан шығарылған нұсқасымен басталады. 1862 жылдың 14 қыркүйегінде Филипп Тайер, Джон Кентербери, Анжелик Ришо және Малкольм Струан Токайдоға саяхаттап бара жатқанда, оларға Шоррин Анато мен Ори Рёма, сацума самурайлары мен ронин шишилері сонда шабуыл жасайды. Кентербери өлтіріледі, Малкольм ауыр жарақат алады, ал Тайер жеңілді қол жарақат алады; тек Анжелика ғана көмек алу үшін Йокогамаға аман-есен қашып кетеді. Тайер мен Малкольм сол күні Канагавага (Kanagawa ku) барады, онда доктор Бэбкотт Малкольмға операция жасайды. Осы арада, Ходогаядағы ауыл мейманханасында Сацуманың даймё Санжиро өзінің кеңесшілерінің бірі Кацуматамен кездеседі және Ори мен Шоринді қабылдайды, олармен қазіргі Шогунды құлатуды жоспарлайды. Екі күннен кейін Малкольм Йокогамадағы саудагерлер қонысына көшіріледі. Ол ұзақ өмір сүреді деп күтпеген, ол ауру төсекте жатқанда, ол өз сезімдерін Анжеликаға, құмарлықпен, бірақ ақшасы жоқ француз қызына көрсетеді. Роман екі сюжет желісін біріктіреді, олар бір-бірімен үнемі күрделілігі арта түседі: бірі - Йокогамадағы "гайджин" (шетелдік) қауымдастығы, екіншісі - жапондықтар, жас шогунға кеңес беретін Ақсақалдар кеңесі басқаратын үкімет (Бакуфу) және үкіметке қарсы, ксенофобиялық, императорға қолдау көрсететін күштер, "шишиге" назар аудара отырып. Жапондықтар шетелдіктерге бір-біріне қарағанда сәл ғана көбірек сенім артпайды. Шетелдік қауымдастықты құрайтын әртүрлі ұлт өкілдері де бір-біріне қарсы әрекет етеді және бір-бірімен абайласа араласады. Жапондықтар да, шетелдіктер де өздерінің артықшылығына сенімді. Малкольм жараларынан баяу айығып, Анжеликаға ғашық болады, ол жапон самурайларының бірі Ори Риомамен зорлық жасайды, ол шокты емдеу үшін емізуші дәрімен жатыр. Ол қорқып, мұны жасырады, бірақ кейінірек жүкті екенін біледі. Өкінішке орай, ол француз шпионының көмегімен абортты жеделдететін қытайлық дәрі-дәрмекті алады, ол кейіннен оны осы біліммен шантаж жасайды. Сонымен қатар, ол әкесі қарыз үшін түрмеде отырған құмар ойыншы екенін біледі, ал оның ағасы сәтсіз инвестициядан капиталын жоғалтады. Маған ғашық Малкольммен неке қию өте тартымды болып көрінеді, бірақ ол өзінің зорлағанын құпия ұстауы керек. Ори оны қайтадан зорлайды. Бұл жолы Анжелика есірткіге салынбайды, бірақ ол Ориді алдап, оны өлтірудің орнына, оны өлтіруге итермелейді. Ол терезеден тыс жерде атып өлтіріледі, бірақ ешкім оның кетіп бара жатқанын күмәндамайды; ол үйге кіруге тырысқан деген хабар тарады. Шогундағы Лорд Торанаганың ұрпағы және Ақсақалдар кеңесінің мүшесі Йоши Торанага бірнеше адам өлтіруден қашып құтылып, бір-біріне сенім артпайтын кеңесшілерді айдап шығаруға тырысады. Ол шетелдіктерді шиши сияқты қызу жек көреді, бірақ олардың жоғары әскери технологиясы қазіргі уақытта соно-джойды мүмкін емес етеді. Бұл оның айналасындағы барлық адамдармен келіспеушілікке әкеледі. Кеңес пен шетелдік қауым өкілдері арасында кездесу ұйымдастырылып, олардың қастандыққа қатысты талаптары мен әділдік туралы талаптары қарастырылады, бұл бірнеше осындай оқиғалардың бірі ғана. Жапондықтардың көп қателіктеріне және үш жолды аудармаға қарамастан (ағылшынша голландша жапонша) келісім жасалды. Малкольм Струан - Струанның асыл әулеті мұрагері, бірақ ол әлі кәмелетке толмаған, сондықтан техникалық тұрғыдан Тайпан емес. Осы арада оның анасы Тесс Струан бизнесті басқарады және Гонконгқа оралып, осы қолайсыз француз "алтын қазушысына" деген махаббатынан бас тартуға шақырады. Оның билеушіл мінезі оған ашуы келеді және ол Анжеликаға үйленіп, тайпан болуға бел буады. Йокогамадағы жезөкшеханалар жапондықтар мен шетелдіктер кездесетін орындар. Француз тыңшысы жапондық жезөкшеге құмар, оның ханым "шишимен" байланысты және ақпарат үшін жақсылықпен алмасады. Француз тыңшысы Тайррды жапондық жезөкшеханалардың қызықтары мен протоколдарымен таныстырады. Кейін Тайер жап-жас жапондықпен достыққа түседі және олар бір-бірін үйретуді бастайды, бірақ Тайерге беймәлім, жапондық фанатикалық "шиши" болып табылады. Ол бірте-бірте өзінің қатал жауы лорд Йоши сияқты ұстанымға келеді: Жапонияны осы қатал варварлардан тазартудың жалғыз жолы - олардың әскери және технологиялық құпияларын білу. Малкольм Анжеликамен кемеде үйленіп, бірақ үйлену тойының түнінде жарасынан қан кетуден қайтыс болады. Оның анасы енді ресми түрде тайпан. Анжеликаның алғашқыда көңілі түсіп, ақымақ болып кетеді. Ол сауыққанн�...

The story opens with a fictional rendition of the Namamugi Incident. On September 14, 1862, Phillip Tyrer, John Canterbury, Angelique Richaud, and Malcolm Struan are riding on the Tōkaidō, when they are attacked by Shorin Anato and Ori Ryoma, both Satsuma samurai and rōnin shishi in the sonnō jōi movement, cells of revolutionary xenophobic idealists. Canterbury is killed, Malcolm seriously wounded, and Tyrer receives a minor arm injury; only Angelique escapes back to Yokohama unharmed to get help. Tyrer and Malcolm make their way to Kanagawa (Kanagawa ku) later that day, where Dr. Babcott operates on Malcolm. Meanwhile, at a village inn in Hodogaya the daimyō Sanjiro of Satsuma, meets with Katsumata, one of his advisors, and receives Ori and Shorin, with whom he plots an overthrow of the current Shogunate. Two days later Malcolm is moved to the merchants' settlement in Yokohama. He is not expected to last long and while he is in bed sick, he shows his emotions for Angelique, a voluptuous but penniless French girl. The novel spins two story lines which intertwine with ever increasing complexity: one follows the "gaijin" (foreign) community in Yokohama, the other, the Japanese, both the government (Bakufu) run by a Council of Elders who advise the young Shōgun, and the anti government, xenophobic, pro Emperor forces, focusing on the "shishi". The Japanese distrust the foreigners only slightly more than they distrust each other. The various nationalities that make up the foreign community likewise plot against and socialise with each other warily. Both Japanese and foreigners are convinced of their own superiority. While Malcolm slowly recovers from his wounds and falls in love with Angelique, she is raped by one of the Japanese samurai assassins, Ori Ryoma, as she lies sedated to treat her shock. Horrified, she keeps this a secret but later discovers she is pregnant. Desperate, she obtains Chinese medicine that precipitates an abortion, with the help of a French spy who later blackmails her with this knowledge. At the same time, she learns her father is a degenerate gambler in jail for debt, and her uncle loses her capital in a failed investment. Marriage to the infatuated Malcolm seems increasingly attractive but she must keep her rape an absolute secret. Obsessed with her, Ori rapes her again. This time, Angelique is not drugged, but she yields and tricks Ori into leaving afterwards instead of killing her, as she knew he intended. He is shot outside her window but no one suspects he was leaving; it is rumored that he was trying to break in. Yoshi Toranaga, a descendant of Lord Toranaga in Shogun and one of the Council of Elders, narrowly escapes various assassination attempts while he tries to out manoeuvre his fellow councilors, all of whom mistrust each other, as well as hunt down the rogue shishi. He hates the foreigners as passionately as the shishi do, but recognizes that their superior military technology makes sonnō jōi impossible for the present. This position puts him at odds with almost everyone around him. A meeting is arranged between the council and the representatives of the foreign community to deal with their demands for reparations and justice for the murderous attack, only one of several such incidents. Despite much Japanese prevarication, and the three way interpreting necessary (English–Dutch–Japanese), a deal is struck. Malcolm Struan is heir to the Noble House of Struan's, but he is not yet of age and therefore technically not tai pan. Meanwhile, his mother, Tess Struan, runs the business and urges him to return to Hong Kong and give up his infatuation with this unsuitable penniless French "gold digger". Her imperious attitude angers him and he resists, determined to marry Angelique and be taipan. The brothels of Yokohama are where Japanese and foreigners meet. The French spy is besotted with a Japanese prostitute, whose Madame is associated with the "shishi" and who exchanges favours for information. The French spy introduces Tyrer to the delights and protocols of Japanese brothels. Later, Tyrer befriends a young Japanese and they begin to teach each other, although, unbeknownst to Tyrer, the Japanese is a fanatical "shishi". He gradually adopts the same position as Lord Yoshi, his implacable enemy: the only way to purge Japan of these revolting barbarians is to learn their military and technological secrets. Malcolm marries Angelique irregularly on board ship, but dies on their wedding night when his wound hemorrhages. His mother is now officially tai pan. Angelique is at first hysterical and nearly goes mad. When she recovers, she find she has gained wisdom and an icy calm and lost all fear. She plans to outwit Tess Struan, with the help of Edward Gornt, who hopes to marry her and also obtain revenge on Tess' family. Tyrer discovers his "friend" is a dangerous assassin wanted by Lord Yoshi and must be handed over as part of a deal, but the shishi disappears. He hides out with his "sensei" and others in the brothel district. As the government samurai close their net, the sensei decides on a suicide mission: to set fire to the Yokohama settlement and sink the largest foreign ship in the harbour. Tyrer's friend is horrified but cannot disobey. The firebombs go off, the shishi saves Tyrer's life while the French spy dies in the flames. Though the brothel district and native village are destroyed, the foreign settlement and military camp are relatively undamaged, so the foreigners do not leave, thus subverting the purpose of the arson. To escape certain death and also to further his study of the source of foreign power, the shishi gets himself shipped off to England with Tyrer's help. The story closes with a brief narration of the bombardment of Kagoshima and its aftermath.

Тарихи негіз

Клавеллдің өзге де романдары сияқты, оқиға орны мен көптеген кейіпкерлер нақты оқиғаларға негізделген, бұл роман үшін жағдай жасады.

Қабылдау

Кітап көп сатылған кітап болды.

Ұсынылған бейімдеу

1993 жылы NBC телеарнасы «Шогун» телехикаясының үлкен табысқа ие болғанын хабарлап, 1994–95 маусымда кітап негізінде сегіз сағаттық мини-сериалды көрсетуді жоспарлады. Сериал NBC Productions және Италияда орналасқан халықаралық өндіруші және дистрибьютор RCS Video арасындағы бірлескен жоба болар еді. «Гай Джин халықаралық теледидардағы бірлескен өндірістерде жаңа белеске шығады және АҚШ пен Еуропа арасындағы өндіріс саласындағы жаңа қарым-қатынастарды орнатады», – деді RCS басқарушы директоры Паоло Гилсенти. Клавэлл мен Сьюзан Баервальд атқарушы өндірушілер болып тағайындалған. Түсірілімдер 1995 жылдың 25 ақпанында Хиросиманың сыртында 30 миллион долларлық бюджетпен басталуға тиіс еді, сондай-ақ Эдвард Вудвард, Диана Ригг, Бен Кросс, Тим Карри, Родди Макдауэлл және Ричард Чемберленнің баяндамасы да қарастырылған. Алайда, түсірілім басталғаннан бір апта өткен соң өндіріс тоқтатылды. Себеп ретінде жер сілкінісі мен өндіріс шығындарының артуы көрсетілді. Клавэлл 1994 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды, ал «Гай Джин» оның аяқталған соңғы романы болды (ол «Гай Джин» жарық көргеннен кейін жаңа романмен айналысып жатқанын айтқан).