Кіріспе

Зулия штаты (ағылш. Zulia State, esˈtaðo ˈsulja; Уайю: Mma’ipakat Suuria) – Венесуэланың 23 штатының бірі. Штаттың орталығы Маракайбо қаласы. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 3 704 404 адамды құрайды, бұл Венесуэла штаттары арасында ең көп халыққа ие. Сонымен қатар, Венесуэлада «vos» есімді екінші жаққа қатысты жекеше сөзді қолдану (voseo) кең таралған санаулы штаттардың бірі (немесе жалғыз штаты). Штат, аттас Зулия аймағымен шектеседі. Зулия штаты Венесуэланың солтүстік-батысында, Латын Америкасының ең ірі су қоймасы – Маракайбо көлінің жанында орналасқан. Оның бассейні Батыс жарты шардағы ең ірі мұнай және газ қорларының бірін қамтиды. Зулия мұнай мен минералдық ресурстарды игеру арқылы ел экономикасы үшін маңызды, сонымен қатар Венесуэланың маңызды ауыл шаруашылық аймақтарының бірі болып табылады, мал шаруашылығы, банан, жеміс-жидек, ет және сүт өнімдері салаларындағы үлесін көрсетеді.

Топонимика

Мемлекеттің атауының шығу тегі туралы бірнеше бәсекелес теория бар. Олардың бірі – Мара қасиеттісінің ұлы Гуаимаралдың Памплона аймағына қажылыққа барып, сол жерде әдемі Зулияға ғашық болғаны, бірақ ол жаулап алушылармен болған шайқаста қаза тапқандығы. Гуаимарал қайғымен әкесінің иеліктеріне оралып, өзендерге, қалаларға және аймақтарға жоғалтқан сүйіктісінің құрметіне ат қойған. Бұл теорияны тарихи тұрғыдан дәлелдеу қиын, бірақ ол ең көп таралған нұсқа.

Республикалық кезең

1821 жылы 28 қаңтарда Зулия провинциясы Испаниядан тәуелсіздігін жариялады. 1824 жылы Ұлы Колумбия кезеңінде ол Зулия өзенінің құрметіне «Зулия департаменті» деп аталды. 1824 жылғы Конституциялық Конгресс Колумбия аумағын төрт департаментке бөлді, олардың бірі – Коро, Мерида және Маракайбо провинцияларынан құралған Зулия департаменті болды; бірақ 1830 жылы Ұлы Колумбия таратылғанда Маракайбо өзінің және Трухильоның аумағынан тұратын провинция ретінде қалды. Бір жыл өткен соң Трухильо бөлігі Маракайбодан толығымен бөлініп, провинция құрылды. 1830 жылы Ұлы Колумбия таратылып, Маракайбо провинциясы аталды және Венесуэланың 11 провинциясының біріне айналды. 1835 жылы Маракайбо провинциясының аумағы бес кантонға бөлінді: Маракайбо, Периха, Зулия, Гибралтар және Алтаграсия. 1850 жылғы 9 сәуірдегі жарлық бойынша Ла Сейба және Ла Сейбита приходтары, Маракайбоға қарасты, Трухильо провинциясының аумағына қосылды, осылайша бұл Анд провинциясы көлге қатынау мүмкіндігіне ие болды. Венесуэланың 1864 жылғы 22 сәуірдегі федералды конституциясы «провинция» атауын «штат» деп өзгертіп, сол провинцияның аумағында Маракайбо штатын құрды. Сол жылдың соңында штат заңнамасы атауын Суверенді Зулия штаты деп өзгертуге шешім қабылдады, бірақ бұл тек бірнеше ай ғана сақталды. 1874 жылы оның атауы қайтадан Зулия штаты болды. 1881 жылы федералды үкіметтің бұйрығымен біріктірілген Фалькон-Зулия штаты құрылды. Оның тәуелсіз штат мәртебесі 1890 жылғы 1 сәуірге дейін сақталды, содан кейін конгресс Фалькон-Зулия штатын бөлу туралы заң қабылдады. 19 ғасырдың соңында, 1899 жылы қазіргі шекара белгіленгенге дейін, ол тағы да аумақтық өзгерістерге ұшырады. Сол кезден бері бұл атау Estado Zulia болып сақталып келеді.

География

Зулия штаты әртүрлі географиялық аймақтардың жиынтығы болып табылады. Жазықтар, таулар, 135 өзеннің су мен шөгінділер құятын үлкен көл, төменгі бөліктерінде шексіз лагуналар, батпақтар мен саздақтар бар. Өте құрғақ және ылғалдылығы жоғары аймақтар, кішкентай аумақтарда тығыз қоныстанған және кең жартылай қоныстанған аймақтар бар. Өте бай және өте кедей аймақтар. Маракайбо көлінің бассейні солтүстік және батыста, Гуахира түбегінен Периха тауларына дейін созылады. Венесуэланың Анд штаттары – Тачира, Мерида және Трухильо, Маракайбо көлінің оңтүстік жағында Зулия штатымен шектеседі. Венесуэла атауы осы көлден келген. Испан конкистадорлары бұл аймаққа келгенде, көл жағасында пана тіккен жергілікті халықтарды кездестірді. Олар Венецияны еске түсіріп, бұл жерді «Кішкентай Венеция» немесе Венесуэла деп атады. Көлде бірнеше арал бар, олардың кейбіреулерінде адамдар тұрады. Маракайбо көліне құятын Кататумбо өзенінің сағасының жанында әйгілі Кататумбо шаңқайы (Relámpago del Catatumbo) орналасқан, ол штатының туы мен гербінде шаңқай бейнесімен көрсетілген. Географиялық орналасуының арқасында Зулия географиялық, геологиялық және гидрографиялық ерекшеліктерімен берілген ресурстардың алуан түрлілігін біріктіретін геостратегиялық және геосаяси артықшылықтарға ие. Оның аумағында ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, орман шаруашылығы, кен өндіру, балық аулау және туризм салаларындағы экономикалық, әлеуметтік және мәдени дамудың әртүрлі мүмкіндіктері бар, олар ерекше басқарудағы аймақтарда көрініс табады. Бұл элементтер Зулияны экономикалық қызметке үлес қоса алатын федералдық құрылымға айналдырады, оның ерекшелігімен ерекшеленетін күрделі өнеркәсіп, халықаралық нарыққа өнімдер мен тауарлардың кіруін және шығуын жеңілдететін көл және теңіз коммуникацияларының жолдарымен нығайтылады. Осылайша, ол Венесуэланың батыс географиясындағы дамудың маңызды орталығы болып табылады, ол өзінің ішкі ағындарын басқарады және шоғырландырады, сондай-ақ жедел әуе, құрлық, теңіз және көл жолдары арқылы планетаның кез келген нүктесіне жеткізе алады. Геоморфологиялық тұрғыдан алғанда, Зулия штатын орталықта Маракайбо көлдері жүйесі орналасқан депрессия ретінде сипаттауға болады, ол оны қоршаған биіктіктермен және жағалауды қолдайтын жазықтармен үйлеседі. Зулия штатының геоморфологиялық эволюциясы Оңтүстік Америка және Тынық мұхиты тектоникалық плиталарының Кариб теңізінің плитасымен өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болған процестермен байланысты. Геологиялық тарихы бойында Анд және Периха оң көтерілген аймақтарға айналды; алайда, Жоғарғы Эоцендегі орогендік импульс және Миоцен-Плиоцендегі тағы бір импульс осы таулы жүйелердің қазіргі түрін анықтап, Маракайбоның және оның айналасындағы жазықтардың депрессиясын шарттады. Бұл орогендік процестер Периха тау тізбегінің Анд тауларына қарағанда аз қарқынды көтерілуіне себеп болды, сондықтан оның құрылымдық үлгісі мен рельефі орташарақ. Сондай-ақ, Ziruma тау жүйесі оңтүстік-шығысқа қарай дамиды, ол салыстырмалы түрде төменгі биіктіктегі тау жүйесі ретінде қарастырылады, онда тек үшіншілік жыныстар ғана көрінеді. Соңғы жіктеуге сәйкес, Зулия штаты үш негізгі физикалық-табиғи бірлікке ие: Периха тау тізбегінің табиғи аймағы; Кориан тауларының табиғи аймағы және Маракайбо көлінің депрессиясы мен Венесуэла шығанағының жағалаулық жазықтарынан құрылған табиғи аймақ.

Өзендер

Периха тау тізбегі мен Маракайбо көлі арасында кең, өте жазық жазық орналасқан. Оның топографиялық ерекшеліктері, су ағыны, топырақ және өсімдік жамылғысы бойынша екі аймаққа бөлінеді: солтүстік-батыс аймағы – бұл жер бедері аз жазық, кейбір бөліктерінде төбелер кездеседі, су желісі сирек, топырағы құмды және органикалық заттарға кедей. Палмар өзенінің оңтүстігі мен Кататумбо өзенінің солтүстігі арасындағы жерлер өте тегіс және аласа, әсіресе Маракайбо көліне жақын жерлер жаңбырлы маусымда немесе өзендердің тасыған кезде суға толып, аллювиалды құмды саз топырақтардың пайда болуына себеп болады.

Маракайбо көлінің тұңғиығы

Бұл табиғи аймаққа Зулия штатын құрайтын 21 муниципалитет кіреді және 24 377,81 км² аумақты алып жатыр, бұл штаттың 75,51% құрайды. Депрессияның ортасында Маракайбо көлі жүйесінің су массаларын қамтитын, қазылған тектоникалық шұңқыр орналасқан, «онда 10 000 м³ астам шөгінді жинақталған, олардың жасы кредалық (мезозойлық) кезеңнен бастап қазіргі (кенозойлық) кезеңге дейін жетеді. Бұл шөгінділер теңіз және құрлықтан пайда болған, олардың ішінде көмірсутектердің маңызды жинақталуы бар, бұл оны Оңтүстік Америкадағы ең бай мұнай алаптарының біріне айналдырады. Тектоникалық шұңқыр Периха және Анд тауларының көтерілуімен тікелей байланысты геологиялық процестің нәтижесінде пайда болған, бұл Үшінші кезеңде (соңғы эоцен және олиго-миоцен) және Фалькон тауларында (олиго-миоцен) болған. Бұл шұңқырдың ауданы шамамен 12 870 км² құрайды.

Алувиалды жазықтар

Бұл ландшафт Зулия штатының батыс және шығыс шеттеріндегі өзендердің шөгінділерінің жиналуынан қалыптасады, атап айтқанда Лимон, Гуасаре, Качири және Сокуй өзендерінің төменгі ағысында (Мара және Хесус Энрике Лоссада муниципалитеттері); Палмар, Сан-Хуан және Апон өзендері (Росарио-де-Периха, Мачикес-де-Периха және Ла-Канад-де-Урданета муниципалитеттері) батыс аллювиалды жазықтарда, ал шығыс аллювиалды жазықтарда (Миранда, Кабимас, Санта-Рита және Лагунильяс муниципалитеттері) Арауре, Мене, Уле, Тамаре, Пуэбло-Вьехо, Мачанго және Мисоа өзендерінің шөгінділерінің жиналуы нәтижесінде пайда болған. Бұл ландшафт тегіс жерлерге сәйкес келеді, олардың пайда болуы жақын заманға дейін созылады және теңіз деңгейінен 50 мен 100 метр аралығында биіктігі өзгереді.

Маракайбо көлінің оңтүстігіндегі батпақтар

Зулия штатының батпақты ландшафты Маракайбо көлінің оңтүстік жазықтарымен сәйкес келеді. Олардың ауданы 1 766,53 км² құрайды, бұл штаттың 5% бөлігін құрайды. Осы жазықта Санта-Ана өзені жүйесі бірігеді, оның сол жағалауында Лора және Арикуаса өзендері, ал төменгі ағысында Тукуко және Рио-Негро өзендері құйылып, су тасқынына бейімді жерлерді қалыптастырады, соның салдарынан өзен салалары, лагуналар мен көлдер пайда болады. Олардың ішінде қорғалатын аймақ – Хуан Мануэльдің Батпақтары ұлттық паркі ерекше көзге түседі. Санта-Ананың оңтүстік-шығысында, көлдің оңтүстік аймағына қарай, Кататумбо өзені жүйесі де маңызды көлемде су мен шөгінділерді батпақтарға жеткізеді, оған Сокуаво, Тарра және Зулия өзендері құйылады. Көлдің оңтүстік-шығысында, Поко және Эскаланте өзендері арасындағы аймақта, солтүстік-батыс Анд тауларымен тығыз байланыс бар, рельеф азаяды, кейде төменгі, дөңгелек төбелерде көрінетін шөгінді конустар, террасалар және тасқын лава ағындары кездеседі.

Климат

Солтүстік секторда жауын-шашынның тұрақсыз режимімен жартылай құрғақ климат басым. Маракайбо қаласында тіркелген жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – , орташа температурасы – . Жауын-шашын мөлшері Маракайбо көлінің батыс және шығыс аймақтарында артады, ылғалды тропикалық саванна климаты қалыптасады, жылдық орташа температура 27°C-тан 28°C-қа дейін, ал Мене Грандеде тіркелген жауын-шашын мөлшерінен асып түседі. Оңтүстік көл аймағында жауын-шашынның артуы тропикалық жаңбырлы орман климатына сәйкес келеді, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 2556 мм, ал Серрания де Периханың биіктіктерінде жылына 3500 мм-ден аспайды. Зулия штатының географиялық орналасуы және табиғи ландшафттардың алуан түрлілігі, сондай-ақ Маракайбо көлінің болуы штаттың климаттық әртүрлілігін анықтайды. Кеппен жіктелімі бойынша, шөлді климат (Bwhi), жартылай құрғақ тропикалық климат (Bshi), тропикалық саванна және ылғалды тропикалық ормандар (Awi), тропикалық жаңбырлы тропикалық ормандар мен саванна (Aw "i), тропикалық жаңбырлы муссон (Ami), тропикалық жаңбырлы орман (Afi), өте ылғалды тропикалық мезгілдік (Cfi), тропикалық ылғалды мезгілдік (Cwi) және белгіленбеген тау климаттары бар. Маракайбо көлі мен оның алабы бір-бірін толықтыратын және мол жауын-шашын тудыратын факторлар болып табылады. Дегенмен, штаттың солтүстік бөлігіндегі жағдай бойынша, жазық рельефке қосылған жел құрғақ климатқа әкеледі, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 200 мм мен 600 мм аралығында, ал жауын-шашыннан жоғары орташа жылдық булану байқалады, мысалы, 1993-2003 жылдар аралығында Маракайбода 2339 мм тіркелді. Зулия штатындағы жауын-шашынның таралуына ендік әсер етеді, бұл Маракайбо (488 мм), Кабимас (528,9 мм) және Санта-Барбара (1366,5 мм) станцияларында орташа жылдық жауын-шашынның солтүстіктен оңтүстікке қарай артуына себеп болады. Бұл құбылыс төмендейтін ендік ретімен түсіндіріледі, бірақ El Tucuco станциясынан (2032,9 мм) басқа, оның көрсеткіштері биіктік факторымен (теңіз деңгейінен 205 метр) байланысты, онда орография жоғары жауын-шашынға жағдай жасайды.

Гидрографиялық

Зулия штатының геоморфологиялық құрылымы жартылай шеңбер тәрізді келген өңір. Ол гидрографиялық үлгіні анықтайды, оны пішін бойынша радиалды дренаж деп сипаттауға болады, яғни суайрықтардан келген сулар ортақ шығысқа, Маракайбо көліне қарай бағытталады, осы ерекше үлгіні қалыптастырады. Зулияның гидрографиялық желісі Зулия, Лара, Тачира, Мерида, Трухильо штаттарын және Колумбия Республикасының бір бөлігін қамтитын көптеген өзен бассейндері мен кіші бассейндерден тұрады, соңғысы Кататумбо өзені мен оның салаларымен суға толы. Олардың барлығы көлдің өзі, Маракайбо бұғазы және Эль-Таблазо шығанағын қамтитын аймаққа құяды. Кейбір дереккөздерде Маракайбо жүйесі төрт ерекше, бірақ тығыз байланысты су объектісінен тұрады: Венесуэла шығанағы, Эль-Таблазо шығанағы, Маракайбо бұғазы және Маракайбо көлі. Эстуарлық бөлігі негізінен бұғаз бен Эль-Таблазодан тұрғанымен, басқа жақын су объектілерін ескермей, эстуарлық биотаны түсіну мүмкін емес. Венесуэла шығанағы мұхиттық компоненттерге қатысады, сондықтан оның су объектісінің тереңдігін, қозғалысын және химиялық құрамын қарастыру маңызды. Мұндай физикалық-химиялық сипаттамалар осы сулы аумақта болуы мүмкін ластаушы элементтерді сіңіру және сұйыту қабілетін анықтайды. Эль-Таблазо шығанағын қоспағанда, жалпы ауданы 17 840 км² болатын Венесуэла шығанағы, марабиналық депрессияның сыртқы бөлігінің солтүстігінде орналасқан. Оның пішіні шамамен тіктөртбұрышты, басты осі солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Шығанақтың сыртқы шекарасы Кариб теңізінің суларымен, солтүстік жағында Пунта-Эспада мен Пунта-Маколла арасындағы сызықпен белгіленеді. Екі нүкте арасындағы қашықтық 111,12 км. Венесуэла шығанағы – теңіз қозғалысы, толқындар, теңіз ағындары және су массасының алмасуы сияқты процестерді көрсететін су объектісі, бұл оның өзін оттегімен қамтамасыз етуге және ластаушы заттар мен шөгінділерді сұйытуға жоғары қабілеттілігін қамтамасыз етеді. Құрғақ климат жағдайларына байланысты, оған құятын өзен ағындары аз. Гидрологиялық маңызды үлестер марабин жағалауы секторында емес, Фалькон штатының таулы жүйесінен келеді. Маракайбо көлі бассейнінде 21 негізгі кіші бассейн анықталды, олардың кейбіреулері Зулия штатының саяси-аумақтық шекарасынан тысқары жерлерге дейін жетеді. Ең маңызды бассейн – Кататумбо өзенінің бассейні, оның ауданы 25 708,36 км² және Маракайбо көлі бассейнінің жалпы ауданының үштен бірінен астамын (32,60%) құрайды.

Өсімдіктер

Зулия штаты, аумақтық жайылуының үлкендігіне және ландшафт, климат және топырақ түрлерінің әртүрлілігіне байланысты, Хубер жіктемесіне сәйкес, ағаш, бұта және шөптесін формацияларға топтастырылатын ландшафт өсімдіктерінің кең түрлілігіне мүмкіндік береді. Ағаш формацияларына жағалау мангроулары, құрғақ және жартылай жапырақты жазық орман, жазық мәңгі жасыл орман және тау орманшалары жатады. Зулия штатындағы мангроулардың жалпы ауданы 116,3 км² (44,9 шаршы миль) деп есептеледі, олар Косинетас, Пеониас, Синамаика және Лос Оливитос көлдерінде, сондай-ақ Лимон өзенінің құйылыс жерінде орналасқан. Маракайбоның бүкіл жүйесіндегі жағалаулық ылғалды жерлердің ауданы 5 683 км² (2 194 шаршы миль) шамасында екені жорамалданады, көлдің оңтүстігінде Хуан-Мануэль-де-Агуас-Кларас және Агуас-Неграс батпақтары ерекше көзге түседі. Мангроу өсімдігі тығыз болып келеді. Оған басым түрлердің жиынтығы кіреді, олардың ішінде: қызыл мангро (Rhizophora mangle), қара және қызғылт мангро (Avicennia germinans), ақ мангро (Laguncularia racemosa) және түймелі мангро (Conocarpus erectus). Құрғақ жартылай жапырақты жазық орман категориясы штаттың ең үлкен ауданын, 18 872,7 км² (7 286,8 шаршы миль) алып жатыр. Бұл өсімдік формациялары батыс жағалаудың үстінде, Паэс, Мара, Маракайбо, Хесус Энрике Лоссада, Сан-Франциско, Ла-Канада-де-Урданета, Росарио-де-Периха, Мачикес-де-Периха, Кататумбоның бір бөлігі және Хесус Мария Семпрум муниципалитеттерінде орналасқан. Шығыс жағалауда олар Миранда, Санта-Рита, Кабимас, Симон Боливар, Лагунильяс муниципалитеттерінде және Вальмор Родригес муниципалитетінің бір бөлігінде таралады. Паэс муниципалитетінде бұл өсімдік формациялары құрғақ климатта, жылдық орташа температурасы 28 °C (82,4 °F), орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 125 мм-ден 250 мм-ге дейін (5 дюймнан 10 дюймға дейін) және Аридизоль және Энтизоль топырақтарында дамиды. Өсімдіктер көлемі, тығыздығы және түрлері жағалау аймағынан Ока тауларының етегіне дейін өзгеріп отырады.

Фауна

Фауна жердегі немесе судағы, тұщы және теңіз суларындағы, линзалық және лотикалық сулардағы, сондай-ақ экотондық фаунаға сәйкес таралады. Құрғақ аймаққа Паэс, Мара, Маракайбо, Миранда, Хесус Энрике Лоссада, Кабимас, Ла Каньяда де Урданета және Лагунильяс муниципалитеттері кіреді. Бұл аймақта орта мерзімде жойылу қаупі жоғары саналатын, осал жануарлар қауымдастықтары мекендейді. Сүтқоректілердің ішінде, әсіресе Маракайбо көлінің солтүстік-шығысында тіршілік ететін пальма ағашындағы аю (Myrmecophaga tridactyla) браконьерлердің салдарынан қорғауға алынған және көбінесе жолға түсіп қалады. Жыланбас (Leopardus pardalis) көбінесе тікенді ормандарда, бұталарда және тіпті мангр ормандарында кездеседі, бұл түрдің үйі бүгінге дейін аңшылықтың салдарынан қауіпте, тіршілік ортасы да жойылған, тіпті ол белгісіз тыйым салынған түр болса да. Бұл аймақта жоғарыда аталғандарға қарағанда қауіпсіз басқа сүтқоректілер де бар, мысалы, құрғақ аймақтарда таралған және еті жоғары сапалы деп саналатындықтан ауланып қудаланған қоңыр сұр матакан бұғысы (Mazama gouazoubira) эндемик түрі. Қызыл бұғы (Odocoileus virginianus gymnotis) Зулияның құрғақ аймақтарында және Маракайбо көлінің алабында шамамен 50%-ға қысқарған, себебі оны қорғауға арналған арнайы заң жоқ болғандықтан, ешқандай шектеусіз аңшылыққа ұшырады. Шөлдің сары жарғанағы (Rhogeessa minutilla) Зулия штатының солтүстік-шығысы мен солтүстік-батысындағы құрғақ және жартылай құрғақ аймақтарда таралған. Мал шаруашылығының салдарынан өсімдіктердің азаюы олардың тіршілік ортасының жойылуына әкелді. Құстардың ішінде кішкентай кардинал (Carduelis cucullata) Зулияда ғана емес, бүкіл елде ең көп қауіп төндірген түр деп саналады. Бұл жағдайдың себебі оның аулау мен саудаға байланысты: оның қауырсынының сұлулығы шапқыштарға әшекей ретінде пайдаланылады. Аз қауіп төндіретін (адамның іс-әрекетінің әсеріне бейім): фламинго (Phoenicopterus ruber), Миранда муниципалитетіндегі Лос-Оливитос батпағында және Паэс муниципалитетіндегі Гран-Энеал лагунасында таралған. Бұл түрді ерекше қауіп төндірген деп санауға болмай тұрса да, оның тіршілік ортасының, тамақтану және ұя салу аймақтарының жоғалуы, сондай-ақ оның баспаналарын дұрыс басқарудың болмауы оның тұтастығын қорғау және қамтамасыз ету үшін маңызды зерттеулер мен қорғау науқандарын жүргізуге әкелді. Жорғалаушылардың ішінде келесілері ерекшеленеді: жағалаудағы кайман (Crocodylus acutus), оның таралуы қазіргі уақытта қатты азайды, негізінен Лагунильяс муниципалитетіндегі Пуэбло-Вьехо бөгетінде орналасқан. Бұл түр жойылу қаупі төнген, негізінен оның терісін коммерцияландырумен байланысты. Аз қауіп төндіретін түр - құрғақ орманды жерлерде таралған және заңсыз қазылып алынатын Morroccoy sabanero (Geochelone carbonaria) түрі. Зулияның есімімен аталған екі жергілікті жорғалаушы бар: бауырымен жорғалаушы (Mesoclemmys zuliae) және кекірек (Maracaiba zuliae). Маракайбо көлінің оңтүстік-шығысында, оңтүстігінде және оңтүстік-батысында орналасқан муниципалитеттерді қамтитын ылғалды және жартылай ылғалды Зулиан аймағында құстар сияқты құрғақ аймақта тіршілік ететін жануарлар қауымдастықтары мекендейді. Ал сүтқоректілерге келетін болсақ, жаңа түрлер бар, мысалы, жәндік маймыл, сонымен қатар маримонда (Ateles belzebuth hybridus) деп аталады, бұл Маракайбо көлінің алабындағы ылғалды ормандарда тіршілік ететін түр (оның ішінде Периха тау тізбегінің ормандары бар). Периха (таулы аймақ) аймағының экожүйесінде жануарлар қауымдастығының үлкен әртүрлілігі бар: сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер және балықтар. Бұл аймақтағы сүтқоректілердің кейбір түрлерінің өкілдері: көздік аю (Tremarctos ornatus), ол Венесуэла заңдарымен қорғалған аймақтарда таралуына қарамастан, аңшылықтың қысымынан қауіп төндіретін (қатерлі) санатта, бұл жануарлардың популяциясы азайды.

Мемлекеттік Конституция

1864 жылдың 17 ақпанында Zulia егемендік мемлекеті құрылғаннан бастап, алғашқы мемлекеттік конституция бекітілісімен, ол Zulia үкіметінің құрылымы мен функцияларын реттейді. Венесуэланың барлық мемлекеттік конституциялары сияқты, ол ұлттық сот бақылауына жатады. Конституцияның кез келген қағидасы ұлттық заңға және Венесуэла Боливариан Республикасы Конституциясына қайшы келсе, жойылды деп танылуы мүмкін. Zulia штатының Конституциясы 2003 жылдың 13 тамызында жарияланды және 2011 жылы ішінара өзгертілді, қазіргі күшінде, соның салдарынан 1989 жылғы Конституциясы, сондай-ақ оның 1993 және 2001 жылғы ішінара түзетулері күшін жойды.

Атқарушы билік

Атқарушы билікті Зулия штатының губернаторы жүзеге асырады. Губернатор Зулия штатының аумағында тұратын және штаттың сайлау округінің сайлау тізіліміне тіркелген барлық Венесуэла азаматының тікелей және құпия дауыс беру құқығы арқылы сайланады. Губернатор лауазымын атқару үшін, Венесуэланың тумысынан азаматы болуы, толық азаматтық құқықтарына ие болуы, жасы үлкен болуы, штат Конституциясының 69-бабына сәйкес сайлауға дейін кемінде төрт жыл бойы Федералдық бірлікте тұруы, 25 жастан асып болуы, діни культ министрі болмауы немесе ұлттық, штаттық немесе муниципалдық әкімшілікте лауазымды атқаруы, ал лауазымды тұлға болған жағдайда, лауазымынан босатылуы қажет. Штат губернаторының өкілеттік мерзімі – төрт жыл. Губернатор мерзімі шексіз рет қайта сайлана алады. Бұдан өзге, Штат Конституциясына сәйкес, губернатор өкіметтік қызметінде Бас хатшылықтан басталатын, Білім хатшылығы, Инфрақұрылым хатшылығы, Әкімшілік хатшылығы, Қорғаныс және азаматтық қауіпсіздік хатшылығы, Мәдениет хатшылығы, Жоғары білімді дамыту хатшылығы, Денсаулық сақтау хатшылығы және Қоршаған орта, жер және аумақтық жоспарлау хатшылығы сияқты Хатшылар кеңесімен бірге жұмыс істейді.

Заң шығарушы билік

Өңірлік парламентке Зулия штатының заң шығарушы кеңесі, бірпалаталы орган өкілдік етеді. Ол штат Конституциясын, штаттық құзыретті заңдарды талқылауға және бекітуге, қолданыстағыларын реформалауға немесе ескірген деп танылғандарын жоюға, сондай-ақ өңірлік бюджетті мақұлдауға және үкіметтің қызметін бақылауға құқылы. Зулия заң шығарушы кеңесі 15 мүшеден тұрады, олар "Заң шығарушылар" деп аталады. Соңғы сайлауда штат 11 сайлау округінен құралған. Әр округтің сайлаушылары INE-нің ресми санағы бойынша муниципалитеттердегі халық санына сәйкес заң шығарушылардың санын сайлайды. Заң шығарушылардың өкілеттігі төрт жылдық мерзімге беріледі және олар штат және республика Конституциясына сәйкес халық тарапынан сайланады.

Қауіпсіздік

Мемлекеттегі қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті Зулия штатының аймақтық полициясы, ресми түрде Зулия штатының полиция корпусы деп танылады, ол штаттық үкіметке бағынады. Жергілікті деңгейде көптеген муниципалитеттерде децентрализация нәтижесінде және Венесуэланың 1999 жылғы Конституциясының 164-бабы мен 2003 жылғы Зулия штатының Конституциясының 25-бабының талаптарына сәйкес өздерінің полиция күштері бар. Венесуэланың басқа 23 федералдық бірлігі сияқты, штат өзінің полиция күшін ұстап тұрады, ол Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен күштіленеді және толықтырылады.

Экономика

Өңірде мал шаруашылығы, мұнай, кен өндірісі, ауыл шаруашылығы және ірімшік өндірісі сияқты зор экономикалық ресурстар бар. Оның экономикасы негізінен мұнай мен табиғи газға байланысты. Мұнай саласындағы қызмет 1912 жылдан бері құрлықта да, Маракайбо көлінде де қарқынды түрде жүргізіліп келеді, бұл ұлттық экономиканың басты тірегі болғандықтан, аймақтық шектен асып түсетін табыс әкеледі. Мұнай мен көмірсутектердің ұлттық өндірісінің үлкен бөлігі осы өңірге тиесілі. Сонымен қатар, Эль-Гуасаре көмір кені елдегі ең ірі кен орны болып табылады. Маракайбо көлінің оңтүстігіндегі топырақтың жоғары құнарлылығы ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығының дамуына мүмкіндік береді. Бұл өңір пальма майы, жүзім, сүт, ірімшік, ірі қара мал, қой және құс сияқты түрлі ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерін өндіруде бірінші орында тұр. Жұмыртқа өндірісінде екінші, ал кабур, банан және ешкі еті өндірісінде үшінші орында. Бұдан басқа, қант қамысы, кокос, юка, мақта, бұршақ, қарбыз және сорго да өсіріледі. Орман шаруашылығы да маңызды рөл атқарады. Теңіз ресурстары елдегі балық өнімдерін жеткізуде екінші орынды иеленеді. Маракайбо көлінде басс, ат тұрқы, скумбрия, көк қабыршақ, кішкентай ауызды, таңғы және теңіз басы ауланады, ал Венесуэла шығанағында – итті балық, ат тұрқы, групер және снаппер кездеседі. 70-ші жылдарға дейін креветкалар көп мөлшерде кездесетін, бірақ балық аулау кемелерінің саны артуы салдарынан олардың саны азайды.

Демография

Зулияда зор этникалық және нәсілдік әртүрлілік кездеседі. Венесуэланың басқа өңірлерінен келген мигранттар мен көрші елдерден келген иммигранттардың, сондай-ақ Зулияда қоныстанған жергілікті халықтардың бірлескен нәтижесінде, осы аймақта ерекше және бірегей мәдени байлық қалыптасқан.

Спорт

Штат – «Гаитерос-дель-Зулия» баскетбол командасының туған жері, бұл команда Венесуэланың жоғары кәсіби баскетбол лигасы – «Лига Профессиональ де Балонестеде» 4 рет жеңімпаз атанған. Команда өз алаңындағы ойындарын Маракайбо қаласындағы Pedro Elías Belisario Aponte спорт залында өткізеді. Бейсболдан штатта Венесуэла кәсіби бейсбол лигасының мүшесі «Агилас-дель-Зулия» командасы бар, ол Маракайбо қаласындағы Луис Апарисио Эль Гранде стадионында орналасқан. 2011 жылдан бері олар Кабимас қаласындағы Виктор Давалилло стадионында көрсету матчтарын өткізеді. Футбол командаларының ішінде «Зулия Футбол клубы» (Венесуэланың бірінші лигасы, José Encarnación Romero стадионы), «Депортиво JBL дель Зулия» (Венесуэланың екінші лигасы), «Титанес Футбол клубы» (Венесуэланың екінші лигасы) және «Зулия Футбол клубы "В"» (Венесуэланың үшінші лигасы) командалары бар.

Әуе көлігі

Негізгі әуежай – Сан-Франциско муниципалитетінде орналасқан және Гран-Маракайбоның ірі қалалық агломерациясын құрайтын Ла Чинита халықаралық әуежайы. Бұл елдегі үшінші ең маңызды әуежай болып табылады, бір жарым миллионнан астам жолаушыны тасымалдайды және Каракас, Валенсия, Баркисимето, Матуринь, Сьюдад-Гуаяна және Сан-Кристобаль сияқты елдің негізгі қалаларымен, сондай-ақ Порламар, Мерида және Пуэрто-Ла-Круз сияқты Венесуэланың маңызды туристік орындарымен байланыс жасауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Кариб теңізі, Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкаға халықаралық рейстер бар. Аталған әуежайдан басқа, штаттың 2 әкімшілік-саяси аймағында тағы да бірнеше әуе терминалдары бар. Мысалы, Коста Ориентал дель Лаго аймағында Кабимас қаласында Оро Негро әуежайы, ал көлдің оңтүстік аймағында Санта-Барбара-дель-Зулия қаласында Мигель Урданета Фернандес әуежайы орналасқан.

Метро

Маракайбо метрополитені – жер үсті, әуе және метро көлік түрлерін біріктіретін жүйе. Ол 2006 жылғы 25 қарашада сынақ жұмысын тегін түрде бастады, ал коммерциялық режимде жұмыс ілуі 2009 жылғы 9 маусымда басталды. Қазіргі таңда кеңейтілуде.

Су көлігі

Зулияда Венесуэланың ең маңызды порттарының бірі – Маракайбо порты орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, батыс порты географиялық орны мен табиғи ерекшеліктерінің арқасында отарлық дәуірден бері маңызды рөл атқарып келген. Мемлекетте 83 порт бар, олардың ішінде Ла Салина мұнай терминалы және Эль Таблазо мұнай-химия терминалы ерекше аталады.

Медиа

Өңірде шығарылатын ең маңызды газеттер – La Verdad және Panorama, екеуі де Маракайбода орналасқан, ал соңғысы ұлттық таралымдағы үш негізгі газеттің бірі. Ciudad Ojeda қаласында орналасқан El Regional del Zulia газеті де штат бойынша ең көп оқылатын газеттердің қатарында. Зулия штатында сондай-ақ NCTV (Niños Cantores Televisión, 11 VHF арнасы), Televiza (7 VHF арнасы), Telecolor (41 UHF арнасы), Global TV (65 UHF арнасы) және Catatumbo Televisión (31 UHF арнасы) сияқты үш жергілікті ашық эфирлік телеарна, сондай-ақ ATEL (Americana de Televisión, ұлттық хабар тарату ретінде) және Coquivacoa Televisión сияқты кабельдік телеарналар бар. Көлдің шығыс жағалауында Zuliana de Televisión (28 және 30 UHF арналары) және TV COL (Televisora de la Costa Oriental del Lago) және Ciudad TV сияқты кабельдік арналар орналасқан. Периха аймағының батыс аймағында Ganadera 88.1, Sierra 99.1, Momentos 107.3, Selecta 102.7 www.selectafm.com, Oye 90.9, Fe y Alegría 105.5, Rosario 95.5, Multivision (кабельдік оператор) және Imagen TV (кабельдік арна) орналасқан.

Дін

Зулия штатының халқының көп бөлігі христиан дінін ұстанады, бұл ғасырлар бойғы испан отарлауының нәтижесі. Ең ірі шіркеу католик шіркеуі болып табылады, соның ішінде Чикинкира Розарийінің Әміресі деп аталатын Құдай анаға деген құрмет өте жоғары. Бұл Зулия мәдениетінің маңызды бір бөлігі саналатын жыл сайынғы маңызды шара. Штат конституциясы дін бостандығын кепілдейді және бірнеше протестанттық және басқа да діни ағымдар бар.

Тілдер

Зулия халқының басым көпшілігі испан тілінде сөйлейді, әсіресе марабин испан тілінде. Латын Америкасының басқа елдері сияқты, испан тілі испан отарлауының ғасырларында аймаққа кеңінен тарады. Дегенмен, жергілікті американдық қауымдардың тілдерінен қалған іздер әлі де бар. Ваюу – Венесуэладағы ең көп таралған жергілікті тіл, оны шамамен 119 000 адам ана тілі ретінде қолданады. Бұл тіл Зулияның барлық аймағында таралған болса да, көптеген сөйлеушілері Гуахира түбегінде шоғырланған, ол Колумбияның ірі аумағын/департаментін де қамтиды. Зулияда қолданылатын басқа жергілікті тілдерге юкпа (жою қаупі астында, 7500 сөйлеуші), бари (жою қаупі астында, 8000 сөйлеуші) және жапрерия (өте жою қаупі астында, 95 сөйлеуші) жатады. Зулия – Венесуэланың voseo қолданысы кең таралған жалғыз штаты. Осы штаттың үкіметі испан және жергілікті тілдерді ресми тілдер деп мойындады. Алайда, испан тілі үкімет, білім беру және бизнес салаларында, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында басқа тілдерге қарағанда жиі қолданылады.

Өңірлік белгілер

Зулия штатының саяси, тарихи және мәдени тұрғыдан ел және басқа федералды бірліктермен байланысын көрсететін символдары бар. Олардың ішінде 1909 жылы сол кездегі Заң шығарушы Ассамблея таңдаған Зулия штатының әнұраны, 1917 жылдан бері Зулия штатының елтаңбасы және 1991 жылы штаттың атқарушы жарлығымен бекітілген Зулия штатының туы бар. Бұл символдар штат Конституциясында заңмен белгіленген.

Табиғи символдар

Зулия штатының табиғи ресурстары оның сұлулығын анықтайды. Олар: Кокос пальмасы (Cocos nucifera) – Зулия флорасының сұлулығы мен байлығын символдайтын ағаш, Кайен немесе Қытай раушаны (Hibiscus rosa sinensis) және Кариб теңізінің қоңыр пеликаны (Pelecanus occidentalis).