Кіріспе

Арагуа штаты (ағ. es, esˈtaðo aˈɾaɣwa) – Венесуэланың 23 штатының бірі. Ол Венесуэланың солтүстік-орталық аймағында орналасқан. Жазықтар, ормандар мен Кариб теңізінің жағалауларына ие. Ең танымалдары – Ката және Хоррони. Венесуэланың Анри Питтье атындағы алғашқы ұлттық паркі осы штатта орналасқан. Штаттың орталығы Маракай қаласы, сондай-ақ Турмеро және Эль Лимон қалалары да маңызды. Арагуа штатының жалпы ауданы [ауданды қосу керек], ал 2011 жылғы халық санауы бойынша 2012 жылы Арагуа штатында шамамен 1 630 308 адам тұрған.

Этимология

Мемлекеттің атауы Куманагото (Кариб теңізі) тілінен шыққан ежелгі сөзден келген, ол аймақта өсетін шаған пальмасының Chaguaramo түріне сілтеме жасау үшін қолданылады. [дәйеккөз қажет] Алайда, Турмероның тарихшысы Карлос Бланко Галеноның сөзіне сүйенсек, бұл атау Карибтік aregua сөзінен туындаған, ал ол "de are" ("жер, орын") және "gua" деген сөздерден құралған, "gua" өз кезегінде "ogun" ("менікі") сөзінен шыққан. Осылайша, бұл "менің жерім, менің елім" деген мағынаны білдіреді. Осы сөз Валенсия көліне құятын маңызды саласы – Арагуа өзеніне де ат берген.

Тарих

Маракай қаласы орналасқан жер 16 ғасырда Себастьян Диас Альфароға сыйға берілді. Ол қайтыс болғаннан кейін жері оның ұлы Матеоға өтті. Сол кезде бұл жерлер Тукупио және Тепатопо аңғарлары деп аталып, мал жаюға пайдаланылды. Тукупио, Тапатапа, Гей және Эль-Ринкон жақтарында қант қамысы мен какао егілді. 1700 жылға қарай аңғарда шамамен 40 отбасы тұрды, олар епископ Диего де Баньос и Сотомайорға шіркеу таңдау үшін барып, осылайша ресми халық орталығына бекініп тұруға мүмкіндік берді. 5 наурызда Маракай қаласы құрылды, оның аты Маракай өзенінен алынды. Маракай азаттық күресінің ауыр сынақтарынан өтті, оның ішінде 1812-13 жылдарғы Ла Тринидад поместьесінде болған оқиғалар ерекше атақты. Кейін 1816 және 1818 жылдары Ла Кабрераға шабуыл жасалып, Маракай шайқасы болды, онда патриот әскерлері жеңіліске ұшырады. Федеративтік соғыс та қалаға өз ізін қалдырып, айналасындағы жерлерге ауыр зиян келтірді. Сонымен қатар, ашыған индигоның ыдырауынан туған қорқынышты оба эпидемиясы болды, ол көптеген адамдардың өмірін қиды. Маракайдың қалалық және экономикалық жаңаруының бастамасы генерал Хуан Висенте Гоместің басшылығымен басталды, ол өзінің үкіметінің басынан бастап қалада тұрды. 1898 жылы Ла Виктория штаттың астанасы болып тағайындалды, ал кейін 1917 жылы Маракайға көшірілді, бұл мәртебе бүгінгі күнге дейін сақталған.

Жаулап алу және испан отарлау дәуірі

Арагуа 1555 жылдан бастап Каракас провинциясының құрамына кірді. Еуропалық топтар Арагуа аймағына, қазіргі Карабобо және Мирандадан кейін енді. Испандықтар Арагуа аңғарларына енкомиенда жүйесін 16 ғасырдың соңғы онжылдығында орната бастады. 1620 жылға қарай Арагуаның барлық жерлері негізінен Каракас аңғарында тұратын 40-қа жуық энкомендеролар арасында бөлісті. Маракай 1701 жылы негісталды. 1780 жылы Ла Викторияда тек испан тілінде сөйлейтін 800-ге жуық үндістер және испандықтар, креолдар, метистер, қаралар және замболар сияқты басқа топтардан келген 4 мыңнан астам адам тұратын қалаға айналды. Александр фон Гумбольдт 1800 жылға қарай Арагуа аңғарлары аймағындағы халықтың көп бөлігін қоңыр терілілер мен креолдар құрағанын, олардан басқа замболар мен құлдар да болғанын, сондай-ақ тіркелген 5000-ге жуық үндістер әлі де бар екенін, олардың көпшілігі Турмеро және Гуакарада шоғырланғанын айтты. Олардың ешқайсысы енді ата-бабаларының тілінде сөйлемеді.

19 ғасыр

Арагуа провинциясы 1848 жылдың 11 ақпанында Каракастан бөлініп шығу арқылы құрылды. Оның аумағы қазіргі Арагуа штатын қамтиды және Ла Виктория, Турмеро, Маракай, Вилла-де-Кура және Сан-Себастьян қалаларынан тұрады, ал астанасы Ла Виктория қаласы болды. 1864 жылы Арагуа 1866 жылға дейін тәуелсіз штат болды, содан кейін Гуарикомен бірігіп, Гусман Бланко штатын құрды. 1881 жылы оның астанасы Вилла-де-Кураға көшірілді. Соңында, 1899 жылы Арагуа автономиялы штат мәртебесін қайта алды.

20 ғасыр

1917 жылы оның астанасы Ла-Викториядан Маракайға көшірілді. Диктатор Хуан Висенте Гомес өмірінің көп бөлігін Маракайда өткізді және 1935 жылы сол жерде қайтыс болды. Оның нақты шекаралары шекаралас штаттармен әртүрлі уақытта қол қойылған хаттамалармен белгіленді: 1909 жылы (Миранда), 1917 жылы (Карабобо) және 1933 жылы (Гуарико). 1989 жылы ол алғашқы әкімшісін тікелей, жалпы және құпия дауыс беру арқылы сайлады, бұл Каракастағы орталық үкіметтен тағайындалатын үкімет практикасына нүкте қойды.

География

Арагуа солтүстігінде Кариб теңізімен шектеседі, ал оның жағалауы биіктейтін орталық Кордильера тауларымен көтеріледі. Кодацци шыңы теңіз деңгейінен 2400 метрден жоғары. Штаттың көп бөлігі қарқынды егіншілікке пайдаланылатын құнарлы аңғарлардан тұрады, тек оңтүстікте ғана орталық Льянос аймағының жазықтары басталады. Батыс шекарасында Валенсия көлі орналасқан. Штаттағы негізгі өзендер – Арагуа, Гуарико, Эль-Лимон, Туй, Пао және Турмеро. Олар Кариб теңізіне және Валенсия көліне құяды, сондай-ақ Ориноко өзенінің кең желісін сумен қамтамасыз етеді. Каматагуа суқоймасы – Каракас қаласын сумен жабдықтаушы маңызды суқоймалардың бірі.

Геология

Бұл аймақта төрт табиғи аймақты бөліп қарастыруға болады: жағалау тау тізбегі, Валенсия көлінің шұңқыры, ішкі тау тізбегі және Орталық толқынды жазықтар. Валенсия көлінің шұңқырында жақында қалыптасқан шөгінді түзілімдер басым, ал таулы аймақтарда метаморфтық процестерге ұшыраған басқа түзілімдер кездеседі, бірақ магмалық және шөгінді тау жыныстарының сақталған ядролары да бар. Ішкі тізбектегі тау тізбектерінде осы тау тізбегінің ұзын салалары ретінде галереялар байқалады, олар оңтүстікке қарай жазықтардың қалыптасуына дейін пішінін жұмсартады.

Аумағы

Облыстың аумағы 7014 км², оның көп бөлігі таулы және Венесуэла территориясының 0,76% құрайды. Штаттың теңіз жағалауы батыстағы Туриамо шығанағынан шығыстағы Пуэрто-Маяға дейін созылады, бұл Жағалау қатарының орталық бөлігімен сәйкес келеді. Штаттың оңтүстік аймағы Кариб тауларының оңтүстік етегінен басталып, Жоғары Льянос пен Төменгі Льяносты бөліп тұратын 100 метрлік биіктік қисығы арқылы өтеді, содан кейін Унаре және Сан-Карлос өзендерінің төмендігіне дейін жалғасады, олар Батыс Жоғары Льяностың аймағынан бөліп тұрады.

Көңіл көтеру

Әлемдегі ең ірі рельефтердің бірі Арагуа штаты арқылы шығыстан батысқа қарай созылады. Ол екі параллель тау жотасын қамтиды, олар орталық төмендікпен бөлінген. Бұл солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасқан үш анық физиографиялық аймақтың қалыптасуына әкеледі. Солтүстік бөлігіндегі төбелі жерлер Литорал тау тізбегінің орталық бөлігімен жалғасады, оның ең биік нүктелері – 2436 метрлік Эль-Сенизо және 2426 метрлік Кодацци шыңдары.

Гидрографиялық

Мемлекеттің гидрографиялық желісі үш маңызды бөлікке бөлінеді: Кариб теңізінің бастауы, оны Сан-Мигель, Окумаре, Ката, Гаурапито, Ароа және Туй өзендері құрайды; Ориноко өзенінің алабы, Гуарико өзенінің жоғарғы және орта ағысының бір бөлігі, сондай-ақ Мемо өзенінің орта ағысы; және, соңында, Валенсия көлінің ішкі ағысты бөлігі, онда Арагуа, Турмеро, Маракай, Каньо Гранде, Тапатапа, Токорон және Лас Минас өзендері суларын құяды. Соңғысында жер бетіндегі су ағындары қатты азайды, себебі бұл өзендердің суын адам тұтынуға қолдану мүмкін болмай қалды. Қазір бұл өзендер қалалық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық қалдық суларын қабылдайтын негізгі арналарға айналды.

Климат

Рельефі мен биіктіктерінің әртүрлілігінің арқасында, оның барлық кеңістігінде әртүрлі температуралық белдеулер бар, онда температура әртүрлі климаттық ерекшеліктерге ие және биіктік көтерілген сайын төмендейді. Жағалау аймағында жартылай құрғақ және жылы климат басым, бұл Туриамо мен Пуэрто-Маяда анық байқалады. Серрания де Литоральдың солтүстік беткейіндегі биіктіктерде орографиялық жауын-шашын жауады, салқын және ылғалды жағдайлар тудырады, бұл Анри Питтье ұлттық паркінде бұлтты ормандардың қалыптасуына мүмкіндік береді. Жергілікті жағдайлар Чуао, Чорони және Окумаре сияқты кейбір жағалаудың шағын шығанақтарында ылғалдылықтың артуына және температураның жоғарылауына ықпал етеді, олар дәстүрлі какао плантацияларында пайдаланылады. Жағалау қатарының биіктігінде изотермиялық климат байқалады, Колония Товарда (теңіз деңгейінен 1900 метр биіктікте) орташа жылдық температура 15,4°C және жылдық жауын-шашын 1000 мм құрайды. Валенсия көлінің және Арагуа алқаптарының аймақтарында жылы жағдайлар тіркеледі. Теңіз деңгейінен 545 метр биіктікте орналасқан Маракайда орташа жылдық температура 25°C және жылдық жауын-шашын 834 мм, сондай-ақ анық ерекшеленетін құрғақ маусым байқалады. Жазық аймақта 1100 мм орташа жауын-шашын мөлшерімен, қатаң құрғақ маусымымен және 26°C орташа жылдық температурасымен жаңбырлы тропикалық саванна климаты басым.

Топырақ

Арагуа аңғарларының жерлері минералдарға да, құнарлылыққа да бай; тіпті таулы аймақтар да кейбір егістерге жарамды. Сіз онда орташа мөлшерде органикалық заттар мен саз жиналған топырақтарды таба аласыз. Көл жағалауларындағы құралымда қазбалардың болуынан кальцийдің қалыптасуы байқалады. Осы ерекшеліктерінің арқасында Арагуа штатының топырағы елдегі ең құнарлы топырақтардың бірі болып есептеледі.

Өсімдіктер

Өсімдіктер құрамы Анри Питье ұлттық паркіндегі бұлтты ормандардағы, Литорал тау жотасындағы көп жапырақты ағаштардан басталып, жағалау аймағындағы тікенді бұталарға дейін өзгеріп отырады. Аралар мен саванналарда шөптер басым, олармен бірге капок, кедр және самары сияқты ағаштар өседі.

Саясат және үкімет

Федеративтік мемлекет ретінде ол автономиялы және Федерацияның өзге мүшелерімен саяси жағынан тең дәрежеде, өзінің басқаруын және мемлекеттік билігін 2002 жылы қабылданған Арагуа штатының Конституциясы арқылы ұйымдастырады. Конституцияда биліктің атқарушы және заң шығарушы тармаққа бөлінуі белгіленген. Бұл Конституцияны Арагуа штатының заң шығарушы органы ғана толық немесе жартылай реформалай алады, ал оның бекітілуі үшін штат депутаттарының абсолютті көпшілігінің дауысы қажет.

Атқарушы билік

Оның құрамына Арагуа губернаторы және ол тағайындаған мемлекеттік хатшылар тобы кіреді. Губернатор халықтың тікелей және құпия дауыс беруі арқылы төрт жылға сайланады, оны бірден қайта сайлау мүмкіндігімен, тең мерзімге, мемлекеттік басқаруды жүзеге асыруға жауапты болады. 1989 жылы Венесуэла штаттарының губернаторларын тікелей сайлау басталғаннан бері Арагуаға Социализм және PODEMOS қозғалысы (1989–2008) басшылық етті. Қазіргі губернатор – PSUV партиясынан Даниела Гонсалес. Қызметке кіргені Қызметтен кеткені Губернатор дауысы 1989 1992 Карлос Табланте, MAS 50.51 1992 1995 Карлос Табланте, MAS 62.73 1995 1998 Дидалко Боливар Гратэрол, MAS 48.93 1998 2000 Дидалко Боливар Гратэрол, MAS 72.44 2000 2004 Дидалко Боливар Гратэрол, MAS 84.54 2004 2008 Дидалко Боливар Гратэрол, PODEMOS 67.70 2008 2012 Рафаэль Исеа, PSUV 58.92 2012 2017 Тарек Эль Айсами, PSUV 55.56 2017 18/10/2017 Кэрил Берто, PSUV ауыстыру 19/10/2017 2021 Родольфо Марко Торрес, PSUV 56.83 2021 Қазіргі уақытта Даниела Гонсалес, PSUV ауыстыру. Венесуэланың басқа 23 федералдық бірлігі сияқты, штаттың өз полиция күші бар, ол Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен күштіленеді және толықтырылады.

Заң шығарушы өкілеттік

Мемлекеттік заң шығарушы орган – бірпалаталы Арагуа штатының Заң шығару кеңесі болып табылады, ол халықтың тікелей және құпия дауыс беру арқылы әр төрт жыл сайын сайланады, штаттың және оның муниципалитеттерінің халқының пропорционалды өкілдігі жүйесінде жаңа мерзімдерге қайта сайлануға құқылы. Штатта 9 негізгі депутат және олардың орынбасарлары бар, олардың 8-і оппозициялық, ал 1-і – 2015 жылдың желтоқсанында өткен сайлау нәтижесі бойынша үкіметтік партия өкілі. Губернатор өз әрекеттері үшін заң шығару кеңесіне есеп береді және оған есеп қоюға міндетті, сондай-ақ кеңес аймақтық бюджетті бекітеді.

Демография

Арагуа штаты елдің жалпы халқының 8,28%-ын құрайды және Венесуэланың халық саны бойынша алтыншы штаты болып табылады. 2015 жылы штаттың жалпы халқы 2 093 224 адамды құрады. Халық жағалауда және төменгі аңғарларда орналасқан. Арагуа аңғарлары Маракай қаласының қарқынды өнеркәсіптік дамуы мен 2,1 миллионнан астам тұрғыны бар маңызды қалалық аймағының әсерінен Венесуэланың ең көп халқы бар аймақтарының бірі болып табылады. Оның ішінде 230 000-нан астам тұрғыны Карабобо және Гуарико штаттарындағы ықпал аймағына жатады.

Көлік

Штат бойынша барлығы 2170,5 км магистральдық, жергілікті, тармақтық және қосалқы жолдар бар, олардың 47,7%-ы асфальтталған. Ең маңыздылары – орталықтағы аймақтық трасса (1-бағыт), ол Карабобо, Миранда және Астана округімен байланыстырады; штатты солтүстіктен оңтүстікке кесіп өтетін және Гуарико штатымен байланыстыратын 2-бағыт, сондай-ақ Арагуа жағалауына жететін 6 және 7-жолдар.

Қолөнер

Штат ішінде Colonia Tovar, Magdaleno, La Villa, Tocorón, Palo Negro сияқты шағын қалалар бар. Олардың сенімдеріне, өмір салтына және байлығына тән бай қолөнер мұрасын осында тамашалауға болады, алайда аймақтың әрбір қаласы суретшілер мен мәдениетті адамдарға толы, олар өздерінің кішкентай шеберханаларында көшелер мен үйлерді өнер туындыларымен және дәстүрлі креолдық тәттілерімен көркейтіп, байытады. Сонымен қатар, орталық аймақта Маракай антропология және тарих мұражайының дәліздерінде қалалық сезімді бейнелейтін қазіргі заманғы шеберлердің ең көрнекті тобы орналасқан.

Мұражайлар

Museo Aeronáutico de Maracay: 1963 жылы Арагуа әуе базасы мен елдегі алғашқы әскери авиация мектебі орналасқан жерде құрылған әскери және азаматтық авиациялық технология мұражайы. Маракай антропология және тарих мұражайы: 1889 жылы генерал Гусман Бланко үкімет кезінде, негізгі қалалар мен елді мекендер салына бастағанда табылған Арагуа және Карабобо штаттарының археологиялық жадыналар мұражайы. Марио Абреу қазіргі заманғы өнер мұражайы (MACMA): 20 ғасырдың көркем өнерінің маңызды коллекциясын ұсынады. CADAFE мұражайы: Бұл мұражай Жирардо муниципалитетіндегі Хорони ауданында орналасқан. Колония Товар тарих және қолөнер мұражайы: Колония Товардың ең маңызды және қызықты тартымды орындарының бірі – осы мұражай. Онда оның негізін қалаушы, қаланың тарихшысы профессор Нестор Рохас келушілер мен тұрғындарға Колония тарихының бір бөлігін көрсету үшін өмірінің көп бөлігін арнаған. Museo Nacional de Suelos CENIAP: Бұл мұражай Эль-Лимон-де-Маракай қаласында орналасқан. Онда Венесуэланың 20 штатынан алынған 600-дан астам топырақ микромонолиттері мен 11 макромонолиттері бар. Микромонолит – топырақ профилінің шағын бейнесі, оған профиль туралы (көгірткелер мен сипаттамасы) және үлгілер алынған жер туралы (климат, ландшафт, қолданылуы және т.б.) ақпарат қоса беріледі.

Театрлар

Театро Атинео де Маракай: бастапқы атауы "Театро Сирко Маракай" болған. Бұл құрылыс жұмысын генерал Хуан Висенте Гомес Epifanio Balza Davila-ға тапсырды, архитектурасы Art Deco стилінде салынған, бірақ генерал Гоместің қатал мінезіне байланысты ерекше стильге ие емес. Маракай опера театры: бұл жұмыс сәулетші Луис Малаусенаға сеніп тапсырылды, ол Карлос Рауль Вильянуевамен бірлесіп, горизонталь сызықтардың басымдығын және осы басымдықтың салмақтылығын азайтатын кеңістіктермен толықтырылған монументалды жобаны жасады.

Туризм

Арагуа штаты Венесуэла ішінде, әсіресе жағажайларының алуан түрлілігі мен сұлулығы, табиғи ескерткіштері, кең жасыл аймақтары және немістер қоныстанған Колония Товармен танымал.

Анри Питье ұлттық паркі

Бұл елдегі ең көне саябақ, себебі ол Венесуэладағы бірінші ұлттық парк, алғаш рет 1937 жылы Ранчо Гранде деген атпен құрылған және 1953 жылы Швейцариялық географ, ботаник және этнологтың есімімен қайта аталды. Ол 1917 жылы Венесуэлаға келген және елдегі 30 мыңнан астам өсімдікті жіктеген. Саябақтың жер бедері тегіс емес, тіктеу келеді. Оның геологиялық құрамы негізінен метаморфтық жанартаулық тау жыныстарынан тұрады. Сонымен қатар, жартасты жағалау аймақтары да бар. Биіктігі теңіз деңгейінен басталып, Сенисо шыңында 2430 метрге жетеді. Орхидеялар, папоротниктер және өрмелегіш өсімдіктер көптеп кездеседі.

Пико Кодацци табиғи ескерткіші

Бұл Жағалау жотасының ең биік шыңдарының бірі және оның етегінде жаңбырлы ормандар өседі. Оның аты 1827 жылы Венесуэлаға келген итальяндық табиғатты зерттеуші, картограф және географ Агустин Кодацциден шыққан. Ол осы аймаққа неміс фермерлерін көшіруді ұйымдастырып, осылайша "Колония Товар" құрылды.

Радио

Арагуэнья 99.5 FM
Рутас 90.7 FM