Кіріспе

Тіл
Цачила тайпасы, сондай-ақ Колорадолар (мағынасы – "қызыл түстілер") – Эквадордың Санто-Доминго-де-лос-Цачилас провинциясының түпкілікті халқы, олардың атымен де аталады. Олардың ана тілі – Цафики, Барбакоа тілдік отбасының мүшесі және "шын сөз" дегенді білдіреді.

Халық саны

1997 жылғы халық санауы бойынша олардың саны 2640 адамға жеткен. Олар сегіз қауымға біріккен: Конгома Гранте (Сент-Джон), Лос-Наранхос, Эль-Бухо-де-лос-Колорадос, Эль-Посте, Перипа, Чигупе, Отонго-Мапали және Филомена Агуавил (Тауаса). Бұл қауымдар Санто-Доминго-де-лос-Цачилас ауылдық ауданында орналасқан.

География

Сачила халқы Анд тауларының етегінде орналасқан. Облыстың ауданы 3 857 км², теңіз деңгейінен биіктігі 625 м және Тынық мұхитынан 120 км қашықтықта жатыр. Облыс солтүстік және шығыс жағынан Пичинчамен, батыс жағынан Манабимен, оңтүстік жағынан Лос-Риоспен, ал оңтүстік-шығыс жағынан Котопаксимен шектеседі. Эквадордың солтүстік-батыс аймағы – елдегі ең көп жауын-шашын алатын аймақ. Бұл аймақ зор гидрологиялық байлыққа ие, онда бес маңызды су алабы мен кіші алаптар орналасқан: шығыс және солтүстік-шығыс, Тоачи өзенінің орта және төменгі ағысы Ақ өзен алабына жатады; оңтүстікте Гуаяс өзенінің ірі алабына кіретін Борбон кіші алабы, ол Бабис (Нино Торрес) өзенімен қосылады. Оңтүстік-шығысында Перипа өзенінің кіші алабы; солтүстік-шығысында Куининде кіші алабы, Ақ өзеннің кіші алабымен бірге; солтүстік-шығысы Эсмеральда өзені алабына жатады. Қала Тоачи өзені алабының соңында, қаланың шығыс жағында орналасқан. Бомболи төбесі – ең жоғары нүкте.

Олардың әшекейлеуінің шығу тегі туралы аңыз

Бұл этностың еркектерін әсем бас киімімен оңай ажыратуға болады. Олар шаштарының жақай тобын қырқып, қалған шашын май мен аннатто шырыны/тұқымдарының қоспасымен шлем тәрізді етіп келтіреді. Бұл дәстүрдің Цачила тайпасы шешекке шалдыққан кезде пайда болған емдік шара екеніне сенеді. Цачила батыры рухтан дұға мен рәсімдер арқылы ем табуға жол көрсетуін сұрады. Олар ахиот бұтасына бағытталды. Олар тұқымның қызыл шырынымен толығымен жабылып, бірнеше күннен кейін тайпадағы өлім-жітім күрт азайды. Олар бүкіл қауымды шешек қорғанышынан сақтағандық үшін осы өсімдікке мәңгілік алғыс айтады. Шаштарының пішіні тұқым қабықтарының нысанында жасалған.

Қазіргі өмір салты

Олар барбакоя тілдер тобына жататын сафики немесе цачила тілінде сөйлейді. Ерлер көлденең жолақты, кобальт көк/қара және ақ түсті белдемше киеді, ал әйелдер жарқын түсті көлденең жолақты белдемше киеді. Испандықтар оларды "Колорадо" (қызыл түсті деген мағынада) деп атаған, себебі олар шешек ауруынан сақтану үшін бүкіл денесін ачиоте тұқымының қызыл шырынымен жабатын болған, бірақ испандықтар қызыл түсті олардың нағыз тері түсі деп ойлаған.

Тарихи жазбалар

Кантонның ең ірі қаласы Санто-Доминго-де-лос-Колорадос, осы этностық топтардың құрметіне аталған. Көптеген эквадорлықтар Цачила тайпасының шамандарына жаңбырлы ормандардың құпиясын және батыс медицинасының көмегі келмейтін жағдайларда емдеу қабілетін білетін күштің иелері деп сенім білдіреді. Бұл елдегі аңыздың көп бөлігі 1950-1960 жылдары тайпасын басқарған Цачила тайпасының басшысы Абрахам Калазакомның айғақты даңқымен байланысты. Олардың экономикалық қызметі негізінен дәстүрлі медицина үшін өсірілетін жергілікті тропикалық өнімдерді жинаумен шектеледі, әсіресе Эквадордың көптеген ауылдарында қолөнер жасау үшін қолданылатын Тагуа немесе Корозо жаңғақтары. Олар сондай-ақ Муза туысына (банан) жататын түрлі сорттар, ананас, папайя, апельсин сияқты тропикалық жемістерді өсіреді, қакао өсімдіктерін де шаруалыққа тартып өсіреді.