Кіріспе

Эквадор провинциясы

Гуаяс (ˈɡwa.ʝas) – Эквадордың жағалау провинциясы. Батысында Манаби, Санта-Елена және Тынық мұхиты (Гуаякиль шығанағы ретінде); шығысында Лос-Риос, Боливар, Чимборасо, Канар және Азуай; солтүстігінде Лос-Риос және Боливар; оңтүстігінде Эль-Оро және Тынық мұхитымен шектеседі. 4 миллионнан астам халқымен Эквадордың ең көп халқы бар провинциясы болып табылады. Жер ауданы бойынша елдің жетінші үлкен провинциясы. Эквадордың басты порты Гуаякиль осы провинцияның аумағында орналасқан.

География

Гуаяс провинциясының табиғи жер бедері өте әртүрлі. Облыста Гуаякильден басталып Манабиға дейінгі Жағалаулық Жотадан басқа биіктіктер жоқ. Жағалаулық Жотаның батысындағы аймақтар шөлді, орташа температурасы 23 °C. Жотаның шығысындағы аумақтар Гуаяс су алабына жатады. Олар өте ылғалды және құнарлы, әсіресе провинцияның солтүстігінде, ылғалды маусымда (желтоқсан – мамыр аралығында) орташа температурасы 30 °C, ал құрғақ маусымда (маусым – қараша аралығында) 25 °C.

Гидрографиялық

Облыстың ең маңызды өзені – Дауле өзені, ол солтүстіктен ағып, Бабахойо өзенімен қосылып Гуаяс өзенін жасайды. Провинция Анд тауларының батысындағы Оңтүстік Американың ең ірі өзен алабының бір бөлігі.

Испандыққа дейінгі мәдениеттер

Гуаяс провинциясында өмір сүрген жергілікті мәдениет – Хуанкавилька мәдениеті. Еуропалықтардың Американы жаңадан ашуына дейін, Хуанкавилька мәдениеті осы провинцияда мекен еткен. Олардың ұрпақтары бүгінде провинция халқының көп бөлігін құрайды.

Испанияның жаулап алуы және тәуелсіздік

Гуаякиль 1534 жылдың 14 тамызында құрылды (оның құрылуы 25 шілдеде тойланады). Испан жаулаушылығы кезінде Гуаякиль Оңтүстік Америкадағы ең маңызды порттардың біріне айналды. Қала 1820 жылдың 9 қазанында тәуелсіздік алды, ал одан кейін Гуаякиль департаменті (Эквадордың бастапқы әкімшілік бөліністерінің бірі) құрылды. Оған Манаби провинциясы және кейін Гуаякиль провинциясы кірді, ол кейін Гуаяс деп аталды. Гуаякиль провинциясының құрамына қазіргі Перудің Тумбес аймағы, сондай-ақ бүгінгі Лос-Риос және Эль-Оро аймақтары кірген. Аймақтар Гуаястан 1860 және 1884 жылдары бөлінді.

Қалалық даму

Гуаяс – елдегі ең көп халқы бар провинция. Соңғы онжылдықтарда ауылдық жерлерден ірі қалаларға, әсіресе Гуаякильге, зор көші-қон орын алды. Бұл Гуаякильде мәселе тудырды, себебі көшіп келгендердің көпшілігі қалалық аудандарға қоныстанып, су, электр сияқты инфрақұрылымдарсыз шалап құрылған үйлерді (қалашықтарды) жасады.

Саяси бөліну

Облыс 25 кантонға бөлінеді. Төмендегі кестеде әрбір кантонның 2010 жылғы халық санағы бойынша халқы, шаршы километрмен (км²) көрсетілген ауданы және кантон орталығының немесе астанасының атауы тізімделген.

Кантон | Халқы (2010) | Аудан (км²) | Орталық/Астана
------- | -------- | -------- | --------
Альфредо Бакерисо Морено | 25 179 | 216 | Альфредо Бакерисо Морено (Хухан)
Балао | 20 523 | 465 | Балао
Бальзар | 53 937 | 1 173 | Бальзар
Колимес | 23 423 | 758 | Колимес
Корнель Марселино Маридуэнья | 12 033 | 255 | Корнель Марселино Маридуэнья
Дауле | 120 326 | 462 | Дауле
Дуран | 235 769 | 339 | Элой Альфаро (Дуран)
Эль Эмпальме | 74 451 | 711 | Веласко Ибарра (Эль Эмпальме)
Эль Триунфо | 44 778 | 389 | Эль Триунфо
Генерал Антонио Элизальде | 10 642 | 152 | Генерал Антонио Элизальде (Букай)
Гуаякиль | 2 350 915 | 5 237 | Гуаякиль
Исидро Айора | 10 870 | 492 | Исидро Айора
Ломас де Сархентильо | 18 413 | 67 | Ломас де Сархентильо
Милагро | 166 634 | 401 | Милагро
Наранхаль | 69 012 | 2 015 | Наранхаль
Наранхито | 37 186 | 226 | Наранхито
Ноболь | 19 600 | 128 | Нарсиса де Хесус (Ноболь)
Палестина | 16 065 | 194 | Палестина
Педро Карбо | 43 436 | 927 | Педро Карбо
Плаяс | 41 935 | 269 | Генерал Вилламиль (Плаяс)
Салитре | 57 402 | 390 | Салитре
Самборондон | 67 590 | 388 | Самборондон
Санта Лусия | 38 923 | 348 | Санта Лусия
Симон Боливар | 25 483 | 289 | Симон Боливар
Ягуачи | 60 958 | 512 | Ягуачи