Кіріспе

Микрокомпьютер

Grundy NewBrain – 1982 жылы Grundy Business Systems Ltd компаниясы (Теддингтон және Кембридж, Англия) шығарған микрокомпьютерлер тізімі. ZX80 және BBC Micro замандасы болған NewBrain көбінесе бизнес саласында қолданылды. Ол кішкентай пернетақтасымен және бір жолды дисплейі бар модельдерімен ерекшеленеді, бұл оларды теледидарға қосылыммен қатар портативті компьютер ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Жүйенің тағы бір ерекшелігі – NewBrain BASIC, құрастырушысы бар BASIC бағдарламалау тілі. Алғашқыда Sinclair Radionics компаниясында жасалған, аталған компанияның мемлекеттік меншікке көшуі Клайв Синклердің компанияны тастап, ZX80 деп аталатын жаңа, төмен құнмен жасалған үлгіні әзірлеуіне себеп болды. Бұл үлгі BBC Micro жобасына ұсынылған, бірақ даму толыққан жоқ, нәтижесінде Acorn Computers жеңіске жетті. Содан кейін үкімет бұл жобаны жақында құрылған Grundy компаниясына сатты. Grundy 1982-1983 жылдар аралығында жүйе өндірісін жүзеге асырды, осы кезеңде шамамен 50 000 дана сатылды. Кейіннен бұл жоба голландтық Tradecom компаниясына оқу орталықтары үшін компьютерлерді жеткізу шартымен сатылды. Бұл құрылғылар бұрынғы қорлардан алынды, ал Үндістанда зауыт ашу жоспарлары іске аспады.

Басталуы

1970-жылдардың ортасында Клайв Синклердің Sinclair Radionics фирмасы қаржылық қиындықтарға тап болды. Бұл 1976 жылы Ұлттық кәсіпкерлік кеңесінің (NEB) компанияны банкроттықтан сақтап қалу үшін инвестиция салуына әкелді. NEB өткен жылы Ұлыбритания үшін маңызды деп саналатын технологиялық компанияларды мемлекеттік меншікке алу үшін құрылған болатын. Компанияны басқару қиынға түсетінін сезген Синклер бұрын сатып алып, пайдаланбаған компанияны, жай ғана тіркелген компанияны жаңартып, Sinclair Instrument құрды. Ол Radionics қызметкері Кристофер Карриден оны басқаруды сұрады, ал 1977 жылдың шілдесінде Sinclair Instrument Science of Cambridge Ltd деп қайта аталды. Карри оны 1978 жылдың маусым айында MK14 ретінде нарыққа 40 фунт стерлингке сатты. Карри Apple II-ге ұқсас үлкен машинаны жасауды бастағысы келді, бірақ компанияның оны жасауға жеткілікті қаражаты болмады. 1978 жылы NEB осындай машинаны Radionics-те жасауды қаржыландыруға келісті. Бұл Карриді Science of Cambridge-тен кетуге және Герман Хаузермен серіктес болып Acorn Computers компаниясын құруға итермеледі. Radionics компаниясында Майк Уэйкфилд дизайнер, ал Базил Смит бағдарламалық жасақтама инженері болып жұмыс істеді. 1979 жылдың басында NEB Radionics компаниясының калькулятор өнімдерін сатты. Шілдеде Синклер NEB-тен көңілі толып, Science of Cambridge-ке ауысты. Ал NEB қыркүйек айында Radionics компаниясын Sinclair Electronics деп атады және компания жаңа машинаны нарыққа шығарумен айналысты. Осы уақытта Science of Cambridge-те Синклер 100 фунт стерлингтен арзан бағамен машина жасау мақсатымен әлдеқайда қарапайым машинаны жасауды бастады. Бұл 1980 жылдың басында ZX80 ретінде пайда болды. 1981 жылы компания Sinclair Research деп аталды және ZX81 ұсынылды. 1980 жылдың қаңтарында бұрынғы Radionics тағы да Thandar Electronics болып қайта аталды, бірақ 1979 жылы Маргарет Тэтчер басқаратын консервативті үкімет мемлекеттік мүлікті сатуды бастады және осы жағдайда Thandar компаниясын компьютер жобасына қызығушылық танытпаған Thurlby Electronics компаниясына сатты. NEB содан кейін жобаны басқа NEB компаниясына, Newbury Laboratories-қа тапсырды. Newbury оған NewBrain деген ат берді және батареямен жұмыс істейтін портативті компьютерді қоса алғанда, үш модельдің жақын арада шығарылатынын жариялады. Бұл уақытта машина алғашқы жобаланған кездегідей инновациялық болмады; 1980 жылы Personal Computer World журналы оны "қолда ұсталатын есептеулер саласында көрінгеннің бәрінен де едәуір озық" деп айтты, бірақ сол жылдың соңында жүйелер әлі шығарылмағандықтан, көп ұзамай Your Computer журналы "оның дамуындағы үздіксіз кешігулер оның жаңа буын жеке компьютерлерден қалып қойғанын білдіреді" деп атап өтті.

Би-Би-Сидің шағын жобасы

1980 жылдың басында Британдық телерадиокорпорациясының (BBC) қосымша білім беру бөлімі 1979 жылы ITV телеарнасында көрсетілген алты бөлімдік "The Mighty Micro" деректік фильмінің ықпалына жауап ретінде компьютерлік сауаттылық бағдарламасын жасау туралы ой түйді. Аталған деректік фильмде Ұлыбританияның Ұлттық физикалық зертханасының докторы Кристофер Эванс (микро) компьютерлік революцияның басталуын болжады. Бұл фильмнің ықпалы соншалықты зор болғандықтан, Парламентте сұрақтар туындады. Парламенттегі сұрақтардың нәтижесінде Өнеркәсіп министрлігі (DoI) бағдарламаға қызығушылық танытты. BBC Engineering компаниясына бағдарламаға бейімдеуге болатын машинаның объективті сипаттамасын жасау тапсырылды. DoI-дың қысымымен, олар Ұлыбританияда жасалған жүйені таңдауды қалады. Нарықта көптеген баламалар болған жоқ, сондықтан BBC спецификациясы NewBrain спецификациясына сүйене отырып жасалды, олардың жобаға өтінім беретіні күтілді. BBC 1981 жылы спецификацияны жариялады, бірақ сол кезде Newbury өндіріске дайын емес еді, себебі олар көптеген параметрлерді қамтамасыз ететін бейімделмеген логикалық тізбектерде (ULA) проблемаларға тап болды. Бастапқыда 1981 жылдың күзіне жоспарланған BBC бағдарламалары 1982 жылдың көктеміне ауыстырылды. Осы уақытқа дейін Синклер мен Карри де жоба туралы естіп, оған өтінім беруге рұқсат беруді талап етті. Синклер ZX80 машинасымен алға жылжыған еді, ол бастапқы спецификацияға жақын келмейтін әлдеқайда қарапайым машина болды. Карри BBC-ге барып, оларды техникалық талаптарға сай келетін машинаны жасауға дайын екендеріне көндірді. Acorn конкурсты жеңіп алды. BBC-нің шешімінен кейін Newbury енді NewBrain үшін бастапқы клиентке ие болмады. Осы уақытқа дейін NEB-тің орнын бастан British Technology Group, түпкілікті жобалау және өндіру құқықтарын Grundy компаниясына сатты. Grundy жеке компьютер бизнесіне кіруші іздеп жүрді, себебі олар CP/M 2.2 негізіндегі машинаны Intertec Superbrain-нің виртуалды клоны ретінде "тұрқыр терминалға" орнатып шығарған.

Коммерциялық пайдалану

50,000-нан астам NewBrain бірлігі білім беру, ғылыми, өнеркәсіп, шағын бизнес және банк салаларына, сондай-ақ үй пайдаланушыларына сатылды. NewBrain-нің қозғалатын нүктелік есептеулерінің ерекше жоғары дәлдігі және өте жоғары ажыратымдылықтағы графикасы ғылыми қолданыста маңызды рөл атқарды. CP/M негізіндегі бағдарламалық қамтамасының болуы бизнес қолданысын да пропорционалды түрде жоғары деңгейге көтерді. Өнеркәсіптік қолданыстың басты саласы – фармацевтикалық өнеркәсіп болды. Компьютер Ангола үкіметі тарапынан кеңінен пайдаланылды; Ангола Сауда министрлігінің 1981-1984 жылдар аралығындағы орталық жоспарлау жұмыстары әлдеқайда қымбат компьютерлердің орнына осы машина арқылы жүзеге асырылды.

Өлім

Tradecom компаниясы 1983 жылы Grundy Business Systems компаниясын сатып алды, Нидерландыдағы мектептер мен оқу орталықтарына микрокомпьютерлерді жеткізу шартын орындау мақсатында. Олар бірнеше NewBrains құрылғыларына сериялық кабель арқылы дискетадан бағдарлама жүктеуге мүмкіндік беретін сервер жасады, ал қарапайым ауыстыру мұғалімге студенттердің экранын көруге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, олар QWERTY емес ретпен орналасқан болжамды мәтінді қолдайтын пернетақтаның үлгісін көрсетті. Олар телеарналарда көрсетілді, бірақ NewBrain-нің бұл оқиғадағы үлесі ескерілмеді. Tradecom компаниясының NewBrains құрылғылары барлық дерлік қолда бар қордан жеткізілді. Үндістанда NewBrains-ті Үндістан және Еуропа нарықтарына жеткізу үшін жаңа зауыт ашылатыны туралы хабарлама таратылды, бірақ бұл жоспар іске аспады.

Бүгін

Голландиялық NewBrain пайдаланушылар тобы әртүрлі жарияланымдардың PDF нұсқаларын жүктеуге мүмкіндік береді және компьютерде жұмыс істейтін эмуляторды қамтитын грек веб-сайтына сілтеме бар. Голландиялық веб-сайтта NewBrain үшін қолжетімді көптеген бағдарламалар бар, оларды эмуляторда іске қосуға болады.

Модельдер

Екі негізгі модель шығарылды. "А" үлгісі теледидар немесе мониторда көрсетілуі тиіс еді. "AD" үлгісі бір жолды, 16 таңбалы вакуумдық люминесценттік (VF) дисплейді де қамтиды, ол теледидар экранымен немесе монитормен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. VF дисплейі курсор пернелеріне жауап беретін және экрандық дисплей аймағында жылжитын болды. Тағы бір қосымша модель шығарылды, бірақ ол фармацевтикалық тізбек үшін жасалған арнайы нұсқа, экраны жоқ – тек VF дисплейі болды және ол кеңінен танымал емес еді. 64 кБ қосымша беттелген жадты қамтамасыз ететін кеңейту шасси шығарылды. Z80 процессордың 16 биттік адрестік шинасы болғандықтан, ол бір мезгілде тек 64 кБ жадты ғана адрестеуге қабілетті еді. Кеңейту шассиіндегі беттелген жад жүйесі банктерді ауыстыру арқылы NewBrain-ге бірнеше 64 кБ модульдерді пайдалануға мүмкіндік берді. Кеңейту модуліне параллель принтер порты, екі аппараттық желілік порт және 8 және 16 жолды желілік модульдер сияқты қосымша модульдерді қосуға арналған кеңейту шинасы кірді. Бұл кеңейту модуліне процессор модулінің бағдарламалық қамтамасыз етілуін алмастыратын 2-ші сериялы бағдарламалық қамтамасыз ету, сондай-ақ жаңа құрылғыларға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету кірді. CP/M 2.2 де қол жетімді болды. CP/M 2.2 жүйесінде ішкі BASIC ROM-ы CP/M ROM үшін беттелген, бірақ бұл CP/M-ге тек 32 кБ жадты ғана берді. Кеңейту модулі орнатылғанда процессор модулінің үш 8 кБ ROM-ы CP/M-ге ең жоғары қол жетімді уақытша бағдарламалық аймақ (TPA – операциялық жүйенің талаптары орындалғаннан кейін қалған жад) беру үшін NewBrain-ге беттелді. Grundy Business Systems екі 5.25" диск форматын шығарды: 40 жолды 200 кБ бір жақты және 80 жолды 800 кБ екі жақты. Бірнеше тәуелсіз дилерлер 40 жолды 400 кБ екі жақты дискіні ұсынды. 1983 жылы Sony 3.5" дискілері қолжетімді болды және дилерлерге NewBrain кремді корпусында бір және жұпталған түрде жеткізілді. 3.5" 800 кБ дискілер де тиімдірек форматқа ие болды, бұл 4x200 кБ дискетадағы файлдарды бір 800 кБ дискіге сақтауға мүмкіндік берді.

Бағдарламалық жасақтама

Жаңартпалмаған NewBrain құрамында ROM-да ұсынылған бағдарламалық жасақтама бар, негізінен BASIC, толық экрандық редактор және құрылғы драйверлері. ROM-ға басқа да пакеттер де кірді (мысалы, математика және графика пакеттері) және BASIC пен кез келген басқа бағдарламалық жасақтамаға қолжетімді болды. Барлық кіріс-шығыс ағынға негізделген және ортогоналды болды: кез келген құрылғыны баламасымен ауыстыруға болады, бірақ нұсқаулықта құрылғыларды мұқият таңдау керектігі ескертілді. Бұл тәсіл экраннан, пернетақтадан немесе таспадан келетін кіріс пен шығыс арасында ауысатын бағдарламаларды жазуды жеңілдетті. Математикалық пакет 12 таңбалық дәлдікке және 10−150-ден 10150-ға дейінгі динамикалық диапазонға ие болды, бұл ең көп таралған машиналардың 6 таңбалық дәлдігі мен 10−38-ден 10+38-ге дейінгі динамикалық диапазонымен салыстырғанда жоғары көрсеткіш. Бұл 256 базасын, жылжымалы нүкте форматы үшін 2 базасының орнына, және сандарды сақтау үшін 4 байттың орнына алты байтты пайдалану арқылы жүзеге асырылды. Бес байт негізгі санды сақтайды, ал соңғы байт бірінші бітінде таңбаны, ал қалған жеті біт – көрсеткішті сақтайды. Мысалы, π саны 3.14159265358 ретінде сақталды. Тәжірибелік сынақтар көрсеткендей, NewBrain екі есе дәлдігімен есептеулер жүргізгенімен, ол бірнеше жыл бойы қолжетімді ең жылдам 8 биттік компьютерлердің бірі болды, PCW Benchmark 8 сынағын 7,0 секундта аяқтады. Басқа заманауи машиналармен салыстыру үшін, Sinclair Spectrum 25,3 секунд, BBC Micro 5,1 секунд қажет етті, бірақ маңызды таңбалар саны аз болды. 16 биттік IBM PC 3,5 секундқа ие болды. Графикалық экран мәтіндік экраннан бөлек болды және мәтіндік экранмен ортақ кеңістікті бөлісетін жаңа кіріс-шығыс ағыны ретінде ашылды. Графикалық командалар «тасбақа» кілт сөздеріне негізделген және сурет салудың икемді құралын ұсынды. NewBrain ROM-ның соңғы екі буыны қосымша графикалық командаларды қамтыды. ROM 1.9 тағы екі командаға, ал ROM 2.0 тағы да көп командаға ие болды. Бірақ үйлесімділікті сақтау үшін көп бағдарламалық жасақтама осы қосымша командаларды пайдаланбады. Бағдарламашылар 2.2 нұсқасымен, сондай-ақ грек және швед, француз және неміс тілдеріндегі әртүрлі пернетақталарға арналған нұсқалармен жұмыс істеді. Grundy 2-сериялы ROM-ды қолданыстағы пайдаланушыларға ұсынуды қарастырды. Бұл үшін ROM-ды тікелей платаға дәнекерлеуден алып тастап, сокетке дәнекерлеу қажет болды. Бұл жөндеудің құны жоғары болды, ал 1983 жылы компанияның банкротқа түсуі пайдаланушылардың бұл туралы ешқашан білмеуіне себеп болды. BASIC нұсқасы ANSI BASIC-тің кеңейтілген нұсқасы болды, оның мүмкіндіктері Microsoft BASIC-ке ұқсас болды. Графикалық пакетке нүктелер, сызықтар, доғалар, толтырылған аймақтар және түсіндірмелермен жабдықталған осьтер салуға болатын командалар кірді. Grundy «Бағдарламалық техникалық нұсқаулықты» ұсынды. Бұл нұсқаулықта ROM-да шақырылатын әртүрлі процедуралар және шақыру параметрлері сипатталған. NewBrain пайдаланушылар тобына осы процедураларға жанама шақыру арқылы қалай қол жеткізу туралы мәліметтерді жариялау қалдырылды. (Тиісті процедура параметрлерімен төменгі жад адресі шақырылды, және бұл адрес ROM-ның нақты орнына секіріп өтетін кестеге шақыру жасады, ол өз кезегінде соңғы процедураны шақырады.) Тіпті экранға кіру үшін де осы жанама пайдалану қажет болды, өйткені жаңа кіріс-шығыс ағындары құрылғанда экран орналасуы өзгеретін болды, соның ішінде жоғары ажыратымдылықтағы (сол кездегі) графикалық ағындар да. Жады карталары және басқа да техникалық ақпараттар көптеген техникалық жазбаларда келтірілген, олар дилерлер мен иелеріне тегін берілді. Техникалық нұсқаулықтың бөлшек сауда бағасы 50 фунт стерлинг болды. HiSoft Systems компаниясы Pascal компиляторы мен редакторының NewBrain нұсқаларын жасады. Көптеген CP/M қосымшалары NewBrain CP/M терминалын пайдалануға бейімделді және NewBrain 5.25" және 3.5" форматталған дискеттерде қолжетімді болды. Бұларға Z80 Ассемблерлері мен дебггерлері, Pro Pascal және Pro Fortran, TCL Pascal, dBase II, WordStar 3.3, Peachtree Accounting қосымшалары, Superfile деректер базасы және Hisoft Pascal-дің CP/M нұсқалары, Modula 2, Z80 Ассемблері және мәтін редакторы кірді. Көптеген үшінші тарап бағдарламалық жасақтама үйлері (мысалы, IEL, MicroMart, Black Knight Computers) NewBrain үшін тәуелсіз бағдарламалық жасақтаманы ұсынды, ол британдық Қорғаныс министрлігі және Кембридж университеті сияқты пайдаланушыларға жеткізілді.