Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық саясаткер және дін қызметкері (1898–1976)
American politician and clergyman (1898–1976)
Джеральд Лайман Кеннет Смит (27 ақпан 1898 – 15 сәуір 1976) – американдық дін қызметкері, саясаткер және ұйымдастырушы, популистік және оңшыл демагогиясымен белгілі. Өмірінің соңында ол Арканзас штатының Еврика-Спрингс қаласында Озаркс Мәсіхінің мүсінін қайырымдылықтар есебінен тұрғызды және сол жерде құмарлық ойынын (Passion Play) бастады. Смит өмір бойы осы қауесеттерді жоққа шығарды. 1929 жылы Смиттің әйелі туберкулезге шалдықты, ол отбасымен бірге емделу үшін Луизиана штатының Шревпорт қаласына көшіп келді. Ол Кингс Хайвей христиан шіркеуінің пасторы болды, оның қауымдастығына қаланың мэрі, екі банк президенті және Сауда палатасының президенті кірді. Шревпорттағы алғашқы жылдары Смит экуменикалық болды, Б’Най Сион ғибадатханасында уағыз айтты және өз кезегінде ғибадатхана раввинімен мінберін бөлісті.
Gerald Lyman Kenneth Smith (February 27, 1898 – April 15, 1976) was an American clergyman, politician and organizer known for his populist and far right demagoguery. Late in life, he built the Christ of the Ozarks statue in Eureka Springs, Arkansas, with donations, and initiated the Passion Play there. Smith denied these rumors throughout his life. In 1929, Smith's wife contracted tuberculosis, and he moved his family to Shreveport, Louisiana, to seek treatment. He became minister of Kings Highway Christian Church, where his congregation included the city's mayor, two bank presidents, and the president of the Chamber of Commerce. In his early time in Shreveport, Smith was ecumenical, preaching at B'Nai Zion Temple and in return sharing his pulpit with the temple's rabbi.
"Хуэй Лонг" және "Біздің байлығымызбен бөлісіңіз"
1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан кейін көп ұзамай Шревпортқа көшіп келгеннен кейін Смит саясатқа белсендірек араласа бастады. Ол Луизиана штатының Америка Еңбек Федерациясының діни қызметкері (капелланы) болды және Америка Банкирлер қауымдастығының Луизиана бөлімшесінің отырысында негізгі баяндама жасады. Сонымен қатар, ол әлеуметтік реформаларды талап ететін және Standard Oil компаниясын айыптаған радио үгіттерін бастады. Қалаға келгеннен кейін көп ұзамай Смит Луизиана штатының губернаторы Хьюи П. Лонгпен танысты, ол сол жерде заң кеңсесін ұстады. Лонгпен арадағы достығы 1933 жылы шіркеуден кетуге мәжбүр етті, себебі қауымның көп бөлігі Лонгқа қарсы болды. Отставкаға кеткеннен кейін Смит фашистік саясатқа бет бұрған деген қаңтар тарады. Ол Уильям Дадли Пеллимен байланысқа түсіп, «семиттік» және «немісге қарсы» насихатты талқылау үшін Адольф Гитлерге жете алмады. 1934 жылы Лонг «Біздің байлығымызды бөлісейік» қоғамын құрды, ол отбасылық байлық пен табысқа ең төменгі және ең жоғары шектерін ұсынды және Смитті оның ұлттық ұйымдастырушысы етіп тағайындады. Науқандық философиясын сипаттай келе Смит: «Жылдам әсер ету үшін көпшілік қозғалысы беткей, тұрақтылық үшін негізді, нақтылық үшін догматикалық және жұмыс істеу үшін практикалық болуы керек» деп жазды. Смит «Біздің байлығымызды бөлісейік» науқаны үшін бүкіл ел бойынша үгіт сөздерін сөйледі, оны «Савонарола мен Элмер Гантридің қосындысы» деп сипаттады және ол көбінесе көптеген жақтастар мен қарсыластарды тартты. 1935 жылы ол бір тілшіге «Германияда Адольф Гитлер жасағандай нәрсені қайталай аламын» деп мақтанды. Көзге көрінбей, ол Лонгты 1936 жылы президент Франклин Д. Рузвельтке қарсы тұруға ынталандырды. 1935 жылы Лонг қаза болғаннан кейін Смит Луизианадағы Лонг фракциясын бақылауға қол жеткізе алмады және Сеймур Вайс оны саяси жағынан штаттан қуды. Смит «Біздің байлығымызды бөлісейік» қоғамынан шығарылды, ол көп ұзамай таратылды.
Upon his move to Shreveport, shortly after the 1929 stock market crash, Smith began to engage more actively in politics. He became chaplain of the Louisiana American Federation of Labor and delivered a keynote at the Louisiana chapter meeting of the American Bankers' Association. He also began preaching radio sermons calling for social reform and denouncing the Standard Oil Company. Shortly after his arrival in the city, Smith met Governor Huey P. Long, who maintained a law office there. His friendship with Long ultimately forced his resignation from his church in 1933, as many of the congregation were opposed to Long. Following his resignation, Smith allegedly turned toward fascist politics by contacting William Dudley Pelley and attempting to reach Adolf Hitler to discuss "Semitic" and "anti German" propaganda. In 1934, Long formed the Share Our Wealth Society, which proposed minimum and maximum limits on household wealth and income, and named Smith its national organizer. In describing his campaign philosophy, Smith wrote that "in order to succeed, a mass movement must be superficial for quick appeal, fundamental for permanence, dogmatic for certainty, and practical for workability." Smith delivered campaign speeches for Share Our Wealth throughout the country, described as "a combination of Savonarola and Elmer Gantry" and often drawing large crowds of supporters and hecklers. In 1935, he boasted to a reporter that he might "duplicate the feat of Adolph Hitler in Germany". Behind the scenes, he encouraged Long to challenge President Franklin D. Roosevelt in 1936. After Long was assassinated in 1935, Smith failed to take control of the Long faction in Louisiana and was effectively expelled from the state politically by Seymour Weiss. Smith was fired from Share Our Wealth, which was soon abolished.
Одақ партиясы
Луизианадан кеткеннен кейін Смит 1936 жылы Демократиялық партияның үміткерлігіне Рузвельтке қарсы шығу ниетінде болған ақ нәсілшіл губернатор Юджин Талмадж үшін Джорджия штатында үгіт жүргізді. Содан кейін Смит Нью-Йорк қаласында зейнетақы реформасын жақтаған Фрэнсис Таунсендке қосылды, Лонгтың пошта тізімін Таунсенд сатып алды деген жаңылыс пікірмен. Көп ұзамай Смит Таунсендтің көптеген кеңесшілерінің наразылығына қарамастан, Таунсендке жақын болды. 1935 жылдың қараша айында Смит Таунсендті Рузвельтке қарсы Рим-католик дін қызметкері Чарльз Кофлинмен бірігіп, Уильям Лемкеге президенттікке қолдау көрсетуге көндірді, Смит айтқандай, «Франкфуртер, Икс, Хопкинс және Уоллес [Рузвельт кеңесшілерінің] коммунистік философиясына» қарсы тұру үшін. 1936 жылғы науқанның соңында Смит коммунизмге қарсы тұрып, «Америка Құрама Штаттарының үкіметін басып алу» мақсатымен тәуелсіз қозғалыс құру ниетін жариялады. Ол «Американы күшті ұлтшылдыққа жеткізу үшін» өз өмірін құрбан етуге дайын «он миллион патриоттың» және жылдық табысының бір пайызын «Американы күшті ұлтшылдыққа жеткізу үшін» беруге дайын бай демеушілердің қолдауы бар екенін мәлімдеді. Таунсенд дереу Смиттен бас тартты, ал Лемкенің сайлау штабы оны наразылығына қарамастан, Біріккен партиядан шығарды. Кофлин бұл дауға немқұрайлы қарады, өйткені ол науқан кезінде Смитқа деген жаман пікірін қалыптастырған болатын. 1936 жылдың күзінде Смит Луизианаға бұрынғы губернатор Джеймс А. Ноэмен бірге Луизиана штары бойынша саяхат жасады, онда екеуі де губернатор Ричард Лешенің сәнді тауарларға салған салығына қарсы айқайлады. Ноэ Лешені «Әлеуметтік қамсыздандыруды қаржыландыру үшін Рузвельтке сатты» деп айыптады. 22 қазан күні ол Нью-Орлеанда радио сөйлегеннен кейін бетіне соққы алды. Сайлаудан бір күн бұрын ол штаттық радиода Лешені сынағаннан кейін тәртіпсіздік жасағаны, полицияға тіл тигізгені және әдепсіз тіл қолданғаны үшін тұтқындалды. Смит, Таунсенд және Кофлиннің мақтаныштарына қарамастан, Біріккен партия ұлттық дауыс берудің бар болғаны 2 пайызын алды, көбінесе Кофлиннің ең танымал болған католик округтерінде; екі жыл ішінде партия толығымен құлдырады.
After departing Louisiana, Smith campaigned in Georgia for white supremacist Governor Eugene Talmadge, who intended to oppose Roosevelt for the 1936 Democratic nomination. Smith then joined Francis Townsend, an advocate of pension reform, in New York City on the incorrect belief that Townsend had acquired Long's mailing list. Smith soon ingratiated himself to Townsend against the misgivings of many of Townsend's advisors. In November 1935, Smith convinced Townsend to join with Charles Coughlin, an anti Roosevelt Roman Catholic priest, to back William Lemke for president to oppose, in Smith's words, "the communistic philosophy of [Roosevelt advisors] Frankfurter, Ickes, Hopkins, and Wallace". Late in the 1936 campaign, Smith announced his intent to form an independent movement to oppose communism and "seize the government of the United States." He claimed support from "ten million patriots" willing to sacrifice their lives to prevent "an international plot to collectivize [the United States]" and from wealthy donors who would provide one percent of their annual incomes "to make America vigorously nationalistic." Townsend promptly disowned Smith and Lemke's campaign manager expelled him from the Union Party, despite his protests. Coughlin ignored the controversy, having already developed antipathy toward Smith during the campaign. In the fall of 1936, Smith returned to Louisiana to join former Governor James A. Noe in a tour of Louisiana in which the two railed against Governor Richard Leche's sales tax on luxury items, revenue that the governor claimed was essential for the state's share of the new Social Security program. Noe charged that Leche "sold out to Roosevelt to finance Social Security." On October 22, he was punched in the face after delivering a radio talk in New Orleans. On the night before the election, he was arrested for disturbing the peace, reviling the police, and using obscene language after attacking Leche on statewide radio. Despite the boasts of Smith, Townsend, and Coughlin, the Union ticket received only 2 percent of the national vote, mostly in Catholic precincts where Coughlin's popularity was strongest; within two years, the party collapsed entirely.
1943 жылғы Америка бірінші партиясы
Еуропада нацистік партияның күшеюімен қатар, Германиядағы жағдай шиеленіскен кезде Смит араласпаушы Америка Бірінші Комитетімен одақ құруға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 1943 жылы Смит Америка Бірінші Партиясын құрып, атауын өзіне қабылдады. Ол Гитлердің қоңыр жейделерінің үлгісімен жасалған Уильям Дадли Пеллидің фашистік Американың Күміс Легионының мүшесі болды. (Пелли кейін 1942 жылы тыңшылық актісін бұзғаны үшін кінәлі деп танылып, 15 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 1944 жылы шетелдіктерді тіркеу актісін бұзғаны үшін ақталды.) Смит "Күміс жейделілерге" арналған жиынға: «Біз сол мүгедекті Ақ үйден шығарамыз», – деді, ол Франклин Делано Рузвельтті меңзеді. 1947 жылдың соңында Смит CNC кеңсесін Детройттен Сент-Луиске көшірді. Смит президенттікке тағы бір рет 1956 жылы ұсыныс жасады, онда Калифорнияда сегіз дауыс алды. «Жеральд Смит билікке құмарлықтан президенттікке кандидат болды, бірақ оның еврейлерге деген жек көрушілігі және оларға қарсы үздіксіз күресі осындай «ұтымды» мотивацияға ие болған жоқ. Смит АҚШ Президенті лауазымына қызығушылық танытты», – деп жазды биограф Глен Джинсон. 1950 жылдардың басында Анна М. Розенберг Қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалған кезде, Жамандауға қарсы лига Розенбергтің адалдығына шабуылдарды «кәсіби антисемиттер мен ақылсыз ұлтшылдарға», соның ішінде «Джон Рэнкин, Бенджамин Фридман және Джеральд Смиттен құралған еврейге қарсы қастандыққа» байланысты мақала жариялады. Смиттің Лос-Анджелес аймағындағы әрекеттеріне еврей және қара нәсілділердің коалициясы қарсылық көрсетті; B'nai B'rith Messenger газеті оны «Кішкентай фюрер» деп атады. 1956 жылы Смит Алясканың психикалық денсаулықты жақсарту туралы заңына қарсы күшті науқанға қатысты. Ол оны «Сибирь заң жобасы» деп атаған және оны американдықтарды ауруханаға жатқызып, миларын жуу үшін коммунистік жоспардың бір бөлігі деп айыптаған қарсыластардың қатарында болды. Бұл Аляска тұрғындарының психикалық денсаулығын жақсартуға бағытталған екі партиялық, федералдық күш-жігер болды, ол әлі де аумақ болып табылды, және оның қабылдануына консервативті сенатор Барри Голдуотердің қолдауы көмектесті. Христиан-ұлтшылдардың платформасы еврейлер мен афроамерикандықтарды депортациялауды талап етті. Смит және оның топтары католиктерге, президент Дуайт Д. Эйзенхауэрге және басқаларға қарсы жала жапқан.
As European tensions rose with the ascendancy of the Nazi Party in Germany, Smith tried to form an alliance with the non interventionist America First Committee, but did not succeed. In 1943, Smith formed the America First Party, essentially appropriating the name. He became a member of William Dudley Pelley's fascist Silver Legion of America, which was patterned after Hitler's brown shirts. (Pelley was later convicted for violating the Espionage Act in 1942 and sentenced to 15 years in prison, but he was acquitted in 1944 for violating the Alien Registration Act.) Smith told an audience of Silver Shirts, "We're going to drive that cripple out of the White House," meaning Franklin Delano Roosevelt. In late 1947, Smith moved CNC offices from Detroit to St. Louis. Smith's only other bid for the presidency was in 1956, when he received eight write in votes in California. "Gerald Smith ran for president because he lusted for power, but his hatred for Jews and his relentless crusade against them had no such 'rational' motivation Smith was fascinated by the Office of the President of the United States," wrote biographer Glen Jeansonne. In the early 1950s, at the time of the appointment of Anna M. Rosenberg as Assistant Secretary of Defense, the Anti Defamation League published an article attributing the attacks on Rosenberg's loyalty to "professional anti Semites and lunatic nationalists", including the "Jew baiting cabal of John Rankin, Benjamin Freedman and Gerald Smith". Smith's activism in the Los Angeles area was opposed by a coalition of Jewish and black groups; a headline in the B'nai B'rith Messenger called him "the Little Fuehrer". In 1956, Smith joined a strong campaign against the Alaska Mental Health Enabling Act. He was among such opponents as those who nicknamed it the "Siberia Bill" and denounced it as being part of a communist plot to hospitalize and brainwash Americans. It was a bipartisan, federal effort to improve mental health care for residents of Alaska, which was still a territory, and its passage was aided by the support of the conservative senator Barry Goldwater. The Christian Nationalist platform called for deportations of Jews and African Americans. Smith and his groups also targeted screeds against Catholics, President Dwight D. Eisenhower, and others.
Соңғы жылдар
Смит ақырында Арканзас штатының Эврика-Спрингс қаласына көшіп келді, онда ол зейнетке шығу үшін сарай сатып алып, жаңартып жаңартты. 1964 жылы ол өзінің жеріне "Қасиетті жобалар" деп аталатын діни тақырыбы бар ойын-сауық паркін салуды бастады. Смиттің өмірбаяуын жазған Глен Джинсон "Жерральд Л. К. Смит: Жекекөрушіліктің министрі" еңбегінде, Смит 1963 жылдың соңында бар болғаны 5000 долларға ие болғанын, бірақ 1964 жылдың көктеміне дейін "Озарктардың Мәсіхі" жобасын жүзеге асыру және салу үшін 1 000 000 доллар жинағанын жазды. Парк толық дамытылмаса да, 1966 жылы Магнит тауында, 1500 фут биіктікте қалаға көрініс беретін "Озарктардың Мәсіхі" мүсіні аяқталды. Мүсінші Эммет Салливан, Гутзон Борглумның жетекшілігімен Рашмор тауының мүсіншілерінің бірі ретінде жұмыс істеді. Смиттің бастапқы жоспарларында Эврика-Спрингстің маңындағы төбелерде ежелгі Иерусалимнің нақты көшірмесін жасау болған, бірақ бұл бөлігі құрылмады. Ол Германияның Обераммергау қаласында он жылда бір рет қойылатын құмарлық ойынынан шабыттандырылып, жылдық ашық аспан астындағы құмарлық ойынды ұйымдастырды. Ол сәуірдің соңынан қазанның соңына дейін әр аптада бірнеше түнді мүсінге жақын орналасқан амфитеатрде қойылады.
Smith eventually moved to Eureka Springs, Arkansas, where he bought and renovated a mansion as a retirement home. In 1964, he began construction of a planned religious theme park on his own property, to be called "Sacred Projects". Smith's biographer, Glen Jeansonne, in Gerald L. K. Smith: Minister of Hate, writes that Smith only had $5,000 to his name at the end of 1963 and yet raised $1,000,000 by the spring of 1964 to commission and construct the "Christ of the Ozarks" project. Although the park was never fully developed, in 1966 the centerpiece, the Christ of the Ozarks statue, was completed on Magnetic Mountain at an elevation of 1,500 feet, from where it overlooked the town. Emmet Sullivan, the sculptor, had worked under Gutzon Borglum as one of the sculptors of Mount Rushmore. Smith's original plans were for a life size recreation of ancient Jerusalem in the hills near Eureka Springs; no construction of this portion took place. He did initiate an annual outdoor Passion Play, inspired by another passion play which is performed every ten years in the town of Oberammergau, Germany. It is staged in an amphitheater located near the statue for several nights each week from late April through late October.
Жеке өмір және өлім
Смит 1922 жылы Эльна Соренсонға үйленді. Жұбайлар жалғыз баланы асырап алды және оған Джеральд Л. К. Смит кіші деген ат қойды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Христиандық Ұлтшыл Крест Жолына жетекшілік етті.
Smith married Elna Sorenson in 1922. The couple adopted their only child, whom they named Gerald L. K. Smith Jr. His wife took over the Christian Nationalist Crusade at his death.