Кіріспе

Токугава сёгунатының билігі кезіндегі даймё (соғыс басшылары) класы. Фудай даймё (譜代大名) – бұл Токугава сёгунатының (徳川幕府) алдында Секигахара шайқасынан бұрын Токугаваның мұрагерлік вассалдары болған даймё (大名) класы. Фудай даймё және олардың ұрпақтары Тозама даймёларына қарсы Токугава әкімшілігінің қатарын толтырып, Эдо кезеңінде Жапонияның көп бөлігін биледі.

Шығу тегі

Фудай даймолары Сенгоку дәуірінің соңында, Адзучи-Момояма дәуірінде ұлттық үстемдікке көтерілгенге дейін Токугава әулетіне қызмет еткен отбасылар мен рулардан шыққан, оның ішінде Хонда, Сакай, Сакакибара, Ии, Итакура және Мизуно рулары. Адзучи-Момояма кезеңінен бұрын Токугаваның қарауында болмаған, Огасавара және Дой сияқты басқа да бірнеше рулар фудай деп есептелді. Хонда Тадакацу, Сакакибара Ясумаса, Сакай Тадацугу және Ии Наомаса – Токугава Иэясудың "Төрт ұлы генералы" – барлығы Эдо дәуірінен бұрынғы фудайлар болып, кейін фудай даймоларына айналды. Сонымен қатар, Токугава әулетінің шыққан тегі Мацудайра әулетінің бірқатар тармақтары Мацудайра есімін сақтап қалуға рұқсат етілгенде фудай дәрежесіне жатқызылды.

Эдо дәуірі (江戸時代)

Фудай даймо класының пайда болуы 16 ғасырда Токугава Иэясудың (徳川家康) Жапонияда билікке көтерілуімен басталды. Иэясудың хан (иеліктері) өсіп, оның билігі арта түскен сайын, ол жер иеліктерін вассалдарына бөліп бере бастады, осылайша олардың көптегені бірінен соң бірі даймо – самурайлардың аристократиялық сыныбының қуатты феодалдық иелеріне айналды. 1600 жылғы қазанда Секигахара шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Иэясу Жапониядағы ең күшті билеушіге айналды, Тойотоми кланын ығыстырып, де-факто әскери үкімет ретінде Токугава шогунатын құрды, өзі шогун болып тағайындалды. Алайда, Иэясу өзінің билігін ықтимал биліктен туындағандардан нығайтуға тырысты, соның ішінде Тойотоми Хидэёсидің ұлы және тағайындалған мұрагері Тойотоми Хидэёри үшін күресіп жүрген Тойотомиге адал жақтастар да бар еді. Тойотоми Хидэёри Секигахара шайқасында бала болып туған. Токугава шогунатының астанасы шығыстағы Эдо қаласында орналасты, ал Иэясу өз әкімшілігін фудайлармен толтырды, себебі ол шайқастан кейін ғана Токугаваның вассалдары болған тозама (“сыртқы”) даймолардан қорқыды. Фудай, тозамадан өзгеше, әдетте Жапонияның маңызды жолдары бойындағы немесе Эдоға жақын Канто аймағындағы стратегиялық маңызға ие кішігірім иеліктерді басқарды. Шогунат үкіметіндегі (Бакуфу) жоғары лауазымдар, мысалы, родзю, вакадошиори және Киото Шошидай көбінесе фудайларға берілді. Кейде әулет фудай мәртебесіне көтерілуі немесе одан төмендеуі мүмкін еді. Мысалы, Мацудайра Саданобуға туысқан Мацудайра кланы фудай әулетінен Токугава әулетінің шинпанына (жақын туысы) айналды. Сондай-ақ, кірісі 10 000 кокудан асып кеткен хатмото фудай даймо статусын алды.

Бакумацу мен Мэйдзи қалпына келтіру

Көптеген фудэй-даймо Бакумацу кезеңіндегі белсенді саяси қызметке, 1853 жылдан бастап Токугава шогунатының біртіндеп құлдырауына және сол жылдарығы жаңадан жанданған әскери іс-қимылдарға қатысты. Огасавара Нагамичи және Итакура Кацукио – осындай фудэй-даймо тегінен шыққан екі тұлға, олар соңғы родзюлардың қатарында болды және сырқаттанған шогунатты реформалау және нығайту үшін белсенді еңбек етті. Мацудайра Мунехиде сияқты басқалары дипломатия және сыртқы істер саласында жұмыс істеді. 1868-1869 жылдардағы Бошин соғысында, Императорлық сарайдың қолдаушылары Токугава шогунатына қарсы Мэйдзи қалпына келтіруі кезінде көтеріліс жасағанда, Огакидің Тода және Цудың Тодо сияқты кейбір фудэй үйлері Тоба-Фушимидегі алғашқы шайқаста шогунаттың жағына қосылды. Бірақ шогунат жеңілгеннен кейін көптеген фудэй үйлері шогунатты немесе Эномото Такеаки басқаратын шогунның бұрынғы армиясының қалдықтарын қолдамады, олар Хоккайдоға қарай жылжып, ақырында Эзо Республикасын құрды. Кейбіреулері бейтарап қалды, ал басқалары (Огаки мен Цу иелері сияқты) адалдығын өзгертті және жаңа Жапон императорлық армиясын ашық қолдады. Огасавара Нагамичи және Итакура Кацукио императорлық күштермен болған шайқаста өздерінің шағын жасақтарын жетектеді. Дегенмен, олардың аймақтары императорлық армиямен басылып алынғандықтан, императорлық армияның атынан соғысқа қатысуға мәжбүр болды. 1868 жылдың басында Жозай доменінің Хаяши Тадатака деген бір ғана фудэй-даймо өз доменін ерікті түрде тастап, императорлық армияға қарсы күресте бұрынғы шогунның армиясы атынан өз жасағының көп бөлігін басқарды. Сонымен қатар, Хонсюдің солтүстігіндегі бірнеше фудай Солтүстік Альянстың құрамына кірді, Альянс үшін күресті, бірақ енді зейнеткерлікке кеткен шогун үшін емес. Елдегі фудайлардың көпшілігі Мэйдзи дәуіріне бейбіт түрде кірді және 1871 жылы домендер жойылғанға дейін өздерінің домендерін басқарды. Осыдан кейін бұрынғы фудэй-даймолардың отбасылары жаңа жапондық дворяндық жүйесінде казоку дәрежесіне көтерілді.