Кіріспе

Өсімдік
Соя сиясы – соядан (Glycine max) жасалған, өсімдік негізіндегі сия. Соя сиясы қоршаған ортаға қауіпсіз және айқын түстерді қамтамасыз етеді. 2000-нан астам әртүрлі өсімдік майының құрамын сынақтан өткізгеннен кейін, 1993 жылы Айова соя қауымдастығы соя сиясын зерттеу және қолдануды ілгерілету үшін Ұлттық соя сиясы ақпараттық орталығын құрды. Орталық негізгі талаптарға жауап беретін өнімдерді анықтау үшін қолданылатын SoySeal белгісін жасады. Соя сиясының жетістігі Ұлттық соя сиясы ақпараттық орталығын 2005 жылы жабуға жеткілікті себеп деп танылды. SoySeal белгісін пайдалану қазір Америка соя қауымдастығымен реттеледі.

Өндіріс

Соя майын аздап тазартып, пигмент, шайыр және балауыз қоспаларымен араластырады. Соя майы жеуге жарамды өсімдік майы болғанымен, соя сиясы жеуге жарамды емес және 100% био ыдырайтын да емес, себебі майға қосылған пигменттер мен басқа да қоспалар мұнай негізіндегі сияларда қолданылатын заттармен бірдей. Эрхан мен Багби жүргізген зерттеулер 100% соя сиясындағы пигмент тасымалдаушысы, соя майы мен мұнай шайырларынан жасалған сияға қарағанда екі есеге жуық, ал стандартты мұнай сияларына қарағанда төрт еседен астам толық ыдырайтынын көрсетті. Соя сиясы қағазды қайта өңдеуде пайдалы компонент, өйткені оны қағаздан бояуды жою процесінде әдеттегі сиядан оңайрақ алып тастауға болады. Сірке сиясы (ластанулы) – тағамдық емес сояның бір түрі. Оның көптеген экологиялық артықшылықтары бар. Соя егісінің көп бөлігіне суару қажет емес, шектеулі мөлшерде тыңайтқыш қолданылады және басқа дақылдарға қарағанда ауылшаруашылық қалдықтары аз қалдырады. Соя сиясының құрамында аз мөлшерде ұшқыш органикалық қосылыстар (ҰОҚ) бар, бұл зиянды шығарындыларды азайту арқылы ауаның ластануын азайтуға көмектеседі. Табиғи түрде мөлдір соя майы қолжетімді болғандықтан, мөлдір мұнай дистилляттарын пайдалану арқылы даярланған сиядай жарқын түсті сия алуға болады. Соя майының таза сорттарын қолдану арқылы бірдей оптикалық эффект алу үшін аз пигмент қажет, бұл сияның жалпы құнын төмендетеді. Соңғы зерттеулерде соя бұршағындағы кейбір майларды өзгерту арқылы одан да мөлдір майлар алынған. Кейбір баспагерлердің айтуынша, мұнай сиясына қарағанда бірдей көлемде қағаз басу үшін оларға аз сия қажет. Соя сиясы шамамен 15%-ға көбірек таралады, бұл сияны пайдалануды және принтерді тазалау шығындарын азайтады. Газеттерде, әсіресе түсті басылымдарда соя сиясын жиі қолданады, себебі ол кескінді өткір әрі жарқын етеді. Түсті газет сиясы мұнай негізіндегі сияға қарағанда бәсекеге қабілетті. Олардың бағасы шамамен 5-10% жоғары, себебі бағаның көп бөлігі пигмент құнына байланысты, бұл қара сия үшін соншалықты маңызды емес. Түсті соя сиясы кеңінен қабылданады, өйткені пигмент, ҰОҚ және принтерді тазалау шығындары бойынша үнемделген сомадан кейін ол ең тиімді болады. Соя сиясының бұл "жалпы құны" бастапқы нарықтық бағадан айтарлықтай төмен, және осы кезде олар мұнай сиясымен бәсекелесе алады. Соя сиясы жапсырмаларды басу үшін де жақсы, себебі ол су негізіндегі сияға қарағанда сия жабу мөлшерін 85%-ға дейін азайтуға мүмкіндік береді.

Кемшіліктер

Соя сиясының басты мәселесі – мұнайға негізделген сияларға қарағанда кебу үшін көбірек уақыт қажеттігі, себебі оның құрамында ұшқыш еріткіштер (VOC) жоқ. Бұл кейбір баспа машиналары үшін қиындық тудырады, әсіресе, жылтыр қағаздарды (мысалы, журналдарды) кептірілмеген, тесікті қағаздың (мысалы, газеттердің) орнына пайдаланатындарда, мұнда сия сіңіру арқылы немесе желілік инфрақызыл қыздырғыштарда кебуі мүмкін. Көптеген сия өндірушілер, ең алдымен Flint Group, ультракүлгін сәулемен реакцияға түсетін сияны қатыруды зерттеп жатыр. Бұл процесс әлдеқайда жылдам кептіреді, арзанға түседі, аз энергия жұмсайды және VOC шығармайды. Бұл жабдықты айтарлықтай өзгертуді талап етеді және 2006 жылға дейін тұтынушылық өлшемге дейін жеткізілмеген. Соя негізді сиялар да соядан шығарылады, соя өндірісі Бразилиядағы орманды жоюмен байланысты болғандықтан, соңғы кездерге дейін парниктік газдардың көп мөлшерін бөліп шығарды.