Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Домель – Бельгия және Нидерландыдағы шағын өзен, Дизе өзенінің сол жақ саласы. Оның ұзындығы 120 шақырым, оның 85 шақырымы Нидерланды аумағында. Домель өзені Кеерсоп, Тонгельрип, Рун, Гендер және Клейн Домель ағындарынан су қабылдайды және 'с-Хертогенбош қаласында Аа ағынымен бірігіп, Дизе өзенін құрайды, ол кейін Маас өзеніне құяды. Домель өзенінің бойындағы ірі қалалар мен кенттер: Пир, Нирпельт, Валькенсвард, Доммелен, Эйндховен, Сон-эн-Брюгель, Синт-Оденроде, Бокстель, Синт-Михиелсгестел және 'с-Хертогенбош.
The Dommel is a small river in Belgium and the Netherlands, left tributary of the Dieze. It is 120 km long, of which 85 km in the Netherlands. The Dommel takes in water from the Keersop, Tongelreep, Run, Gender and Kleine Dommel streams and merges at 's Hertogenbosch with the Aa stream to form the river Dieze, which subsequently flows towards the Meuse. The main cities and towns along the Dommel's course are Peer, Neerpelt, Valkenswaard, Dommelen, Eindhoven, Son en Breugel, Sint Oedenrode, Boxtel, Sint Michielsgestel and 's Hertogenbosch.
Су бұрғылау алабы
Домель өзенінің су жинау алабы Муа өзенінің су жинау алабына кіреді. Батысында Дёге өзенінің алабы орналасқан, ол да Муа өзеніне жатады. Оңтүстік жағынан Домель алабы Шельда алабымен шектеседі. Шығысында Аа өзенінің алабы жатыр. Одан әрі оңтүстікке қарай бірнеше өзендер Муа өзеніне әлдеқайда жоғарырақ ағып құяды.
The drainage basin of the Dommel belongs to that of the Meuse. To the west of is the basin of the Donge, which also belongs to that of the Meuse. To the south the basin of the Dommel borders that of the Schelde. To the east is that of the Aa. Further to the south a number of rivers flow into the Meuse much further upstream.
Бұрынғы даңқы
Қазіргі кезде Доммель көбінесе бұлақ сияқты көрінеді, бірақ оның үлкен өзендерге ғана тән көптеген географиялық ерекшеліктері бар. Оларға өзен аңғарының ені және соңғы мұз дәуірінде пайда болған кең иірімдер жатады. Бұрын римдіктер Доммельді кемемен жүзіп өткендігі туралы әңгімелер болған. Кейін, жақын жердегі ормандар кесілген соң, өзеннің тереңдігі азайды және оның иірімдері көбейді.
The Dommel often looks like a brook nowadays, but it has many geographical features that only larger rivers have. These are the width of the rivers' valley, and large meanders from the Last Glacial Period. In the past, there was talk about the Romans navigating the Dommel. Later, the near forests were cut down, and so the river became more shallow and started to meander.
Су басқармасы
1863 жылы Доммель үшін Су кеңесі (Waterschap) құрылды. Ол Доммель өзені ағып өтетін барлық муниципалитеттерде билікке ие болды. Оның басты міндеттерінің бірі – су тасқынының алдын алу, әсіресе Гертогенбош пен Бокстель аралығында. Мүмкін болса, сол учаскені каналға айналдырып, кеме жүруге қолайлы етуді жоспарлады, бірақ соңғысы үшін шлюз қажет болатын. Шамамен 1865 жылы Су кеңесі Доммельді Гертогенбоштың батыс қақпасы арқылы бұрып, Дизе өзенінің сол жақ бөгетіне шлюз орнатты.
In 1863 a Water board (Waterschap) was founded for the Dommel. It had authority in all the municipalities where the Dommel flowed. One of its first priorities was to prevent flooding, especially between 's Hertogenbosch and Boxtel. If possible, it wanted to canalize the same stretch, and to improve its navigability, but for the latter a lock would be required. C. 1865, the water board diverted the Dommel through the western city moat of 's Hertogenbosch and made a sluice in the left dyke of the Dieze.
Бохольт-Херентальс каналының солтүстігінде
Доммель өзенінің бастауы Кемпенс жазықтығында, оның бір бөлігі Хоге Кемпен ұлттық паркін құрайды. Нақты бастауы Ваубергтің оңтүстігінде, Пир қаласына жақын, Бельгияда орналасқан. Бұл жазықтағы басқа шағын өзендер тікелей Мез өзеніне немесе Шелде өзеніне Зварте Бек және Демер арқылы құяды. Доммель өзенінің басталу биіктігі теңіз деңгейінен 77 метр. Өзен ағысының бойында 75 метрге төмендейді.
The source of the Dommel is in the Kempens Plateau, part of which forms the Hoge Kempen National Park. The exact source is south of Wauberg, near Peer, Belgium. Other brooks on this plateau flow directly to the Meuse, or flow to the Schelde via the Zwarte Beek and the Demer. The source of the Dommel is 77 metres above sea level. On its course it drops 75 m.
Пирден батысқа қарай Доммель өзені кішкентай табиғи қорық – Мюллемер Беменнен өтеді, онда оған Кляйнбек қосылады. Шығыс жағынан өзен суының шағын бұрылысы Пир су диірменіне бағытталған. Бұл диірменнің бір бөлігі әлі күнге дейін Мольхем жолында сақталған. Мюллемер Бемен – "Доммель және Боллисербек аңғары" қорығының бір бөлігі, ол Кляйн Брогельдің батысына дейін созылады. Қорықтың соңында Кішкентай Диірмен (Kleine Molen) ғимараты орналасқан. Клейне-Брогельден Доммель алдымен Веделс диірменінен өтеді, ол ескерткіш болып саналады. Содан кейін ол Оверпельттен шығысқа қарай ағып, Бемвоортсе диірменіне жетеді. Доммель Нирпельттің батысына өте жақыннан өтіп, Бохольт-Херентальс каналына қосылады. Өзен бұл каналдан су өткізгіштер мен шлюздер арқылы өтеді.
Just west of Peer, the Dommel flows through the small nature reserve Mullemer Bemden, where it is joined by the Kleinbeek. To the east there was a small diversion of the water towards the Watermill of Peer. Part of this mill is still standing on the Molhem road. The Mullemer Bemden is part of the preserve 'Valley of the Dommel and Bollisserbeek' which stretches till west of Kleine Brogel. At the end of the preserve is the building of the Kleine Molen (small mill). From Kleine Brogel the Dommel first passes the Wedelse Mill, which is a monument. It then passes east of Overpelt, where the Bemvoortse molen is. The Dommel passed very close to the west of Neerpelt, and then reaches the Bocholt–Herentals Canal. It passes this canal by culverts and sluices.
Бохольт-Херентальс каналынан Валькенсваардқа дейін
Доммель өзенінің Неерпельтке жақын жердегі каналдан Валькенсвардқа дейінгі бөлігі ерекше құнды. Домель алдымен Хагевен табиғи қорығынан өтеді, содан кейін Шафттың оңтүстігінде Голландия шекарасын кесіп өтеді. Голландия-Бельгия шекарасынан Доммель тағы 25 метрге ғана төмендейді. Содан кейін Доммель Мальпи табиғи қорығының жанынан ағады, ол көптеген көлдері бар егізді дала. Доммель өзенінің бұл бөлігі Валькенсваардтың оңтүстігіндегі Венберг су диірменінде (Venbergse Molen) аяқталады. Бұл Бельгиядағы Бохольт-Герентальс каналының солтүстігінен басталатын танымал каноэ саяхаттарының соңғы нүктесі.
The stretch of the Dommel from the canal near Neerpelt till Valkenswaard is especially valuable. The Dommel first flows through the nature reserve Hageven, and then passes the Dutch border, south of Schaft. From the Dutch Belgian border the Dommel then drops only 25 meters more. The Dommel then flows along the nature reserve Malpie, which is a Heath with many meres. This stretch of the Dommel ends at the Venberg Watermill (Venbergse Molen) south of Valkenswaard. This also the end of the popular canoe trips, that start just north of the Bocholt Herentals canal in Belgium.
Эйндховенге
Венберг су диірменінен кейін Домель Домелен мен Валькенсваард аралығында солтүстікке қарай ағады. Содан кейін ол Ваалре мен Велдховен аралығында ағып, Эйндховен муниципалитетінің оңтүстік-батыс шетіне жетеді. A67 және A2 тас жолдарының бірнеше көпірлерінің астынан ағып өткеннен кейін, Доммельдің суының көп бөлігі Afwateringskanaal арқылы тартылады. Бұл канал Эйндховенде су тасқынын болдырмау үшін қазылған және Вильгельмина каналында аяқталады. Эйндховеннің оңтүстігінде Доммель көбінесе саябақтар арқылы ағады. Бірінші Геннепер Паркен, содан кейін Домельплантсоен, онда Тонгльрип Доммельге қосылады. Одан кейін Анна Франк гүлзарлары, сосын Доммель қала орталығына жетеді. Эйндховен орталығында Доммельдің жағалаулары мен көпірлері көбінесе функционалды. Бірақ Ван Аббе музейі жанындағы жаңа жаяу көпірі және осы музейдің Доммельге қарай созылған жаңа қосымшасы ерекшелік болып табылады. Өзен Эйндховен қаласының шығыс жағымен жалғасады. Бұл жерде ол Эйндховенш каналына жақын. Доммель Эйндховен Технологиялық университетінің аумағымен ағып өтеді. Нюененнен батысқа қарай Доммельге Клейн Доммель қосылады. Соннан оңтүстікке қарай Доммель Вильгельмина каналымен кездеседі. Мұнда ол каналдың астына өтетін құбырлар арқылы бағытталған. Содан кейін Доммель екінші жағында қайтадан пайда болады.
After the Venberg Watermill, the Dommel flows north between Dommelen and Valkenswaard. It then flows between Waalre and Veldhoven before it reaches the south west tip of the Eindhoven municipality. After flowing below a handful of bridges of the motorways A67 and A2, most of the water of the Dommel is taken by the Afwateringskanaal. This canal was dug to prevent flooding in Eindhoven and ends in the Wilhelmina Canal. In the south of Eindhoven, the Dommel flows mainly through parks. First the Genneper Parken, and then the Dommelplantsoen, where the Tongelreep joins the Dommel. Next comes the Anne Frank plantsoen, and then the Dommel reaches the city center. In the center of Eindhoven, the shores and bridges of the Dommel are rather utilitarian. An exception is the new pedestrian bridge near the Van Abbemuseum, and the new extension of this museum which juts out into the Dommel. The river then continues on the east side of Eindhoven city center. Here it almost touches the Eindhovensch Kanaal. The Dommel next flows along the terrain of the Eindhoven University of Technology. Just west of Nuenen the Dommel is joined by the Kleine Dommel. Just south of Son the Dommel meets the Wilhelmina Canal. Here is it led through culverts that dive below the Canal. The Dommel then appears again on the other side.
Соннан Бокстелге дейін
Son en Breugel-ден Vught-қа дейінгі аймақ көбінесе ауылдық жер. Доммельдің ең түпнұсқа бөлігі мен табиғи жағдайы Эйндховен мен Бокстел арасында кездеседі. Мұнда Доммель әлі де көптеген бастапқы өзен арналары мен иілгіш өзендерін сақтап қалған, бірақ олардың көп бөлігі жоғалып кеткен. Бұл аймақ «Грен Вуд» құрамына кіретін, мәдени-тарихи және құнды ландшафттық аумақ болып табылады. Бұл Эйндховен, Тильбург және 's-Hertogenbosch қалалары арасында орналасқан Ұлттық ландшафт. Moerkuilen – Синт-Оденродеден шығысқа қарай небары бірнеше шақырым жерде орналасқан құрғақ далалы аймақ. Шындығында, бұл Доммель өзенінің ежелгі иілгіш арнасы. Соңғы мұз дәуірінен бері ол торфпен толып, қазір Moerkuilen деп аталады. Аймақтағы көптеген көлдер торф қазу нәтижесінде пайда болған. Moerkuilen-нің батысында Доммельбимден аймағы орналасқан, ол табиғи ескерткіш. Бұл аймақ бұрын жиі су тасқынына ұшыраған, шөп шабуға арналған төмен жатқан шалғынды далалардан және дәнді дақылдар өсірілген биік орналасқан «болаккерлерден» (жоғары жатқан егістіктер) тұрған. Табиғи ескерткіштің мақсаты осы жағдайдың бір бөлігін қайта жаңарту.
The stretch from Son en Breugel to Vught is primarily rural. The most original part and natural state of the Dommel can be found between Eindhoven and Boxtel. Here, the Dommel still has many of its original winds and meanders, though many have also been lost. The stretch forms a cultural historical and valuable landscape area that is part of the Het Groene Woud. This is a National Landscape situated between Eindhoven, Tilburg and 's Hertogenbosch. The Moerkuilen is a heath area with a mere few kilometres east of Sint Oedenrode. It is actually a very old meander of the Dommel. Since the Last Glacial Period, it has grown closed with peat, and is now known as the Moerkuilen. The many ponds in the area have been formed by excavating peat. Just west of the Moerkuilen is the Dommelbeemden area, which is a natural monument. It (used to) consist of regularly flooded low lying meadows used to grow hay, and higher situated "bolakkers" (high fields), where cereals were cultivated. The aim of the natural monument is to restore part of this situation.
Бокстельден 'с-Хертогенбошке
Бокстель қаласының орталығына жетуге екі шақырымдай жетпей, Afwateringskanaal Boxtel Доммельден бөлініп шығады. Ол 1933–1936 жылдары Бокстельде су тасқынының алдын алу мақсатымен қолмен қазылған. Осы арна Доммельдің Бокстель арқылы өтетін шамамен 4 км-лік қисық бөлігін кесіп өтті. Содан кейін Бокстель "қолына" 2013 жылы жағдай өзгергенге дейін аз су келді. Қазір Доммель төсегі Бокстельдегі Доммельдің басты арнасы болып табылады, ал Afwateringskanaal Boxtel тек су деңгейі жоғары болғанда ғана қолданылады. Afwateringskanaal-дің күтпеген салдары – ол каноэлерге Бокстель айналасында "Rondje Boxtel" деп аталатын саяхат жасауға мүмкіндік береді. Дәстүр бойынша, Бокстель Доммельдің кеме жүзе алатын соңғы нүктесі деп есептеледі. Дегенмен, кеме жүру мәселесі контекстке байланысты. Қазіргі коммерциялық кеме қатынасы тұрғысынан Доммельдің қабылдай алатын кемелердің көлемі экономикалық тиімді болу үшін тым кішкентай. Алайда, бу машинасы ойдағыдай жұмыс істемей тұрған кезде өзен кемелері кішкентайрақ болғандықтан, Бокстель мен 'с-Хертогенбош арасында кеме қатынасы экономикалық тұрғыдан тиімді болды. Доммель тіпті Синт-Оденродеге дейін кеме жүзуге жеткілікті кең болды, бірақ Бокстельдегі желді дөңгелек оның ағысын тосқаннан басқа, өзендегі көптеген қисықтар Синт-Оденродеге дейін кеме қатынасын экономикалық тұрғыдан тиімсіз етті. 1870 жылға дейін Доммельде кеме қатынасы толығымен тоқтап қалған жоқ. 1859 жылы Бокстелге бағыт алғанда, Синт-Михелсгестел маңындағы Aa өзенінде тас және құммен жүктелген кеме суға батып кетті. Кеменің капитаны Синт-Михелсгестелден шыққан, ол ұлымен бірге қаза болды. Синт-Михелсгестелдің батысынан Эсшеструм Доммельге Халдер шағылысының жанынан қосылады. Рим дәуірінде Халдер Доммельдегі ең маңызды елді мекен болған. Аймақтың рим тарихына арналған шағын мұражай бар.
About two kilometers before reaching the center of Boxtel town, the Afwateringskanaal Boxtel diverts from the Dommel. It was dug by hand in 1933–1936 in order to prevent flooding in Boxtel. It cut off a bend of the Dommel of about 4 km that flowed through Boxtel. The Boxtel 'arm' then received only little water till the waterschap reverted the situation in 2013. Now the Dommel bed is again the primary course of the Dommel in Boxtel, and the Afwateringskanaal Boxtel is only used at high water. An unexpected effect of the Afwateringskanaal is that it allows canoes to make a round trip in Boxtel, the so called 'Rondje Boxtel'. Boxtel is traditionally said to be the point till which the Dommel is navigable. However, navigability is a highly contextual subject. In the context of current commercial navigation the size of the ships that the Dommel can handle is much too small to make shipping economically viable. Before the introduction of the steam engine however, river ships were much smaller, and navigation was economically viable between Boxtel and 's Hertogenbosch. The Dommel was even wide enough to allow shipping till Sint Oedenrode, but apart from the fact that a mill in Boxtel blocked its course, there were too many bends in the river too make navigation till Sint Oedenrode economically feasible. Up till about 1870, there was still some navigation on the Dommel. In 1859, a ship loaded with stone and Gravel sank on the Aa near Sint Michielsgestel while en route to Boxtel. The skipper was from Sint Michielsgestel, and was killed together with his son. West of Sint Michielsgestel the Esschestroom joins the Dommel near the hamlet Halder. In Roman times Halder was probably the most important settlement on the Dommel. A small museum is dedicated to the Roman history of the area.
" Гертогенбош " қаласында
Эйндховен тұрғындары өз қалалары Доммель өзенінде орналасқанын біледі, ал Гертогенбош тұрғындары өз қалалары Дизе өзенінде екеніне сенімді. 1860 жылдарға дейін бұл бір өзеннің әртүрлі атауымен аталуы еді. Бірақ 1864 жылы Гертогенбоштағы Олимолен бекінісінің солтүстігіндегі Равелиннің солтүстігінде Дизе бөгетіне шлюз салынды. Ол қаланың батыс жағындағы су жолын Диземен байланыстырды. Бұл су жолы да сол кезде Доммельмен қосылды. Нәтижесінде Доммель енді тек «Binnendieze» деген атпен ғана емес, сонымен қатар «Доммель» деген жаңа арнамен Дизеге құйылатын болды. Жаңа арна арқылы ескі Binnendieze арнасынан көбірек су ағып өткендіктен, шатасу орын алды. Доммель өзені қала орталығының шығыс жағындағы оңтүстік ұшына жетеді. Доммельден қала су жолына дейінгі байланыс сол жерден батысқа қарай 100 метрдей қазылып жасалды. 1864 жылғы Доммель солтүстікке бұрылып, қала орталығының батыс жағымен ағып өтеді. Доммель солтүстікке бұрылатын жерде Дронгеленс каналы басталады. Ол 1906 жылдан 1910 жылға дейін салынған. Егер Доммель мен Аа өзендерінде су деңгейі жоғары болса, бұл канал екеуінің де негізгі су шығару арнасы болып табылады. Мұндағы Гертогенбоштағы Доммель – қазіргі уақытта «Доммель» деп аталатын жаңа арна ретінде түсініледі. Оның қалыптасуына екі маңызды оқиға әсер етті. Біріншісі, 1880 жылдары қала бекініс статусын жоғалтты. Бұл қала су жолын өзгертуге және көптеген бекініс құрылыстарын жоюға себеп болды. Екіншісі – мыңжылдықтан кейінгі бекіністерді қалпына келтіру және Доммельді экологиялық байланыс аймағына айналдыру жұмыстары. Бұл Доммельде бекіністер, әсіресе қала қабырғасы қайтадан көрінуіне мүмкіндік берді. Доммель өзенінің өзінде жабайы табиғатқа көмектесу үшін табиғи жағалау құрылды. Гертогенбоштағы Доммельдің бірнеше ерекше орындары бар. Сент-Ян Болверк – шағын қалалық саябақ ретінде қызмет ететін қала қабырғасының қайта құрылған бөлігі. Оның ерекшелігі – ішкі жағында канализациялық ағын суды қабылдауға арналған. Кейінгі орта ғасырлардағы қала қабырғалары қазба жұмыстары арқылы ашылған. Сент-Ян Болверкте су жолына құлап түскен ескі бөлігі қайта табылды. Вильгельминабрук стансаға қосылады және көбінесе назарсыз қалған соғыстан кейінгі мүсіндермен әсем безендірілген. Дизе өзеніне құятын жердегі айналмалы көпір – өнеркәсіптік инженерлік шешімдердің керемет үлгісі.
While residents of Eindhoven generally know that their city is on the Dommel, the citizens of 's Hertogenbosch are convinced that their city is situated on the Dieze. Up till the 1860s, this was a matter of using a different name for the same river. However, in 1864 a sluice was made in the left Dieze dyke just north of the ravelin which was north of the Oliemolen bastion in 's Hertogenbosch. It connected the western city moat to the Dieze. In turn this city moat was connected to the Dommel at about the same time. The result was that henceforward the Dommel not only flowed to the Dieze under the name 'Binnendieze', but also flowed to the Dieze in a new bed as 'Dommel'. With more water flowing through the new bed, than through the older Binnendieze bed, confusion became inevitable. The Dommel reaches the southern tip of the city center on its eastern side. The connection from the Dommel to the city moat was made by digging about 100 m to the west from that point. The 1864 Dommel then turns north to run along the west side of the city center. At the point where the Dommel turns northward, the Drongelens Canal starts. This was constructed from 1906 to 1910. If the water level on Dommel and Aa is high, this canal is actually the main discharge of both. Here the Dommel in 's Hertogenbosch is understood as the new bed that is currently called 'Dommel'. Its appearance has been influenced by two major events. The first was that the city lost its status as a fortification in the 1880s. It prompted works that canalized the city moat, obliterating many of the fortification works. The second are the post millennial works to restore the fortifications, and to make the Dommel an ecological connection zone. This meant that on the Dommel the fortifications, and in particular the city wall were made visible again. In the Dommel itself a more natural river side was created to aid wild life. There are some highlights of the Dommel in 's Hertogenbosch. The St Jan's Bolwerk is a reconstructed part of the city wall which functions as a tiny city park. The clever aspect is that on the inside it functions as a sewer overflow. The late medieval city walls have been excavated. At St Jan's Bolwerk a rediscovered older part, which had fallen over in the moat, has been resurrected. The Wilhelminabrug connects to the station and is heavily decorated with often neglected post war sculptures. The swing bridge near the confluence with the Dieze is a fine piece of industrial engineering.