Кіріспе
Ұяшық биологиясында пиноцитоз, сондай-ақ сұйықтық эндоцитозы және ірі фазалы пиноцитоз деп те аталады, – бұл клеткаға клетка сыртындағы сұйықтықта еріген кішкентай бөлшектерді клеткалық мембрананың ішке қарай иілуі арқылы әкелетін эндоцитоздың бір түрі. Нәтижесінде бұл бөлшектер клетка ішіндегі кішкентай көпіршіктерге қамалады. Бұл пиноцитоздық көпіршіктер әдетте бөлшектерді гидролиздей (тоздыра) алу үшін ерте эндосомалармен бірігіп кетеді. Пиноцитоз молекулалық механизмдеріне және ішке сіңген молекулалардың тағдырына қарай түрлі санаттарға бөлінеді.
In cellular biology, pinocytosis, otherwise known as fluid endocytosis and bulk phase pinocytosis, is a mode of endocytosis in which small molecules dissolved in extracellular fluid are brought into the cell through an invagination of the cell membrane, resulting in their containment within a small vesicle inside the cell. These pinocytotic vesicles then typically fuse with early endosomes to hydrolyze (break down) the particles. Pinocytosis is variably subdivided into categories depending on the molecular mechanism and the fate of the internalized molecules.
Функция
Адамдарда бұл процесс негізінен май тамшыларын сіңіру үшін жүреді. Эндоцитоз кезінде жасуша плазмалық мембранасы қажетті жасушадан тыс материалдың айналасын кеңейтіп, бүктейді, ішке қарай бағытталған қалта түзеді, ол бөлініп, ішкі көпіршік құрайды. Инвагинацияланған пиноцитоздық көпіршіктер фагоцитоз арқылы пайда болған көпіршіктерге қарағанда әлдеқайда кіші. Көпіршіктер ақырында лизосомамен бірігіп, көпіршіктің ішкі мазмұны қорытылады. Пиноцитоз ATP түріндегі жасушалық энергияның елеулі мөлшерін қажет етеді. Фагоцитоздан өзгеше, ол липидтер (майлар) сияқты басқа заттардың қалдықтарынан өте аз мөлшерде АТФ өндіреді. Рецептормен қатысты эндоцитоздан айырмашылығы, пиноцитоз тасымалдайтын заттарға қатысты белгілі бір таңдау жасамайды: жасуша барлық еріген заттарды қоса, қоршаған сұйықтықты сіңіреді.
Спецификалық емес, адсорпциялық пиноцитоз
Спецификалық емес, адсорбциялық пиноцитоз – эндоцитоздың бір түрі, яғни клетка мембранасынан кішкентай көпіршіктерді бөліп, ұсақ бөлшектерді қабылдап алатын процесс. Катионды ақуыздар теріс зарядталған жасуша бетіне байланысып, клатрин арқылы қабылданады, осылайша сіңірілу рецепторлық эндоцитоз бен спецификалық емес, адсорбциялық емес пиноцитоздың арасында болады. Клатринмен қапталған шұңқырлар жасуша бетінің шамамен 2% -ын құрайды және бір минутқа жуық сақталады, ал әр минут сайын орташа жасуша бетінен шамамен 2500 көпіршік шығады. Клатрин қабықшалары дерлік бірден жоғалады, ал мембрана кейін жасуша бетіне қайта жұмсалады.
Макропиноцитоз
Макропиноцитоз – клатринге тәуелсіз эндоциттік механизм, ол барлық жануарлар жасушаларында белсендірілуі мүмкін, нәтижесінде сіңіруге әкеледі. Көптеген жасуша түрлерінде ол үнемі жүрмейді, керісінше, белгілі бір жүктер, соның ішінде өсу факторлары, интегралдардың лигандтары және апоптотикалық жасуша қалдықтары арқылы жасуша бетіндегі рецепторлардың белсендірілуіне жауап ретінде шектеулі уақытқа шақырылады. Бұл лигандтар күрделі сигнал беру жолын белсендіреді, нәтижесінде актин динамикасы өзгереді және филоподия мен ламеллоподия жасуша бетіндегі шығыңқылықтар пайда болады, олар көбінесе руффлдер деп аталады. Руффлдер жасушалық мембранаға құлағанда, ірі сұйықтыққа толы эндоциттік көпіршіктер – макропиносомалар пайда болады, олар жасушаның ірі сұйықтық сіңіруін он есеге дейін арттыра алады. Макропиноцитоз – тек деградациялық жол: макропиносомалар қышқылданады, содан кейін олардың жүгін плазмалық мембранаға қайта жібермей, кешіккен эндосомалармен немесе эндолизосомалармен біріктіреді. Кейбір бактериялар мен вирустар хост жасушаларына ену механизмі ретінде макропиноцитозды тудырады. Олардың кейбіреулері макропиносома ішінде тірі қалу үшін деградация процестерін тоқтатуға болады, бұл вирустар немесе бактериялар бар кішірек және ұзақ сақталатын вакуолаларға айналуы мүмкін (олардың кейбіреулері ішінде көбейе алады) немесе макропиносома қабырғасы арқылы ішке кірген кезде қашып кетуі мүмкін. Мысалы, ішек патогені Salmonella Typhimurium макропиноцитозды сіңіру түрі ретінде шақыру үшін хост жасушасына токсиндерді енгізеді, макропиносоманың деградациясын тежейді және сальмонелла бар вакуоланы немесе SCV құрайды, онда ол көбейе алады.