Кіріспе

Британдық сәулетші Питер Эллис (1805–1884) – британдық сәулетші және Ливерпульде патерностер лифтін ойлап тапқан адам. Ол 1864 жылы салынған, металл каркасты шыны қабырғалы әлемдегі алғашқы ғимарат – Ориэль палатасын жобалауымен әйгілі. Осы жетістігі үшін ол Гиннес рекордтар кітабына енген. 1840 жылдардың ортасынан бастап ол 40 Фолкнер скверіндегі, өзі жобалаған үйде тұрды, қазір сол үйге Англия мұрасының көк тақтасы орнатылған.

Ғимараттар

Питер Эллис 1864 жылы Ливерпульдегі Уотер-стрит пен Ковент-Гарден бұрышында орналасқан Ориел Чемберс ғимаратын жобалаған. Көптеген сәулет тарихшылары оны өз заманының ең ықпалды ғимараттарының бірі, сәулеттегі модернистік стилдің алға басушысы және коммерциялық сәулеттің классикалық дәстүрінен жаңартудың алғашқы қадамдарының бірі деп санайды. Ливерпуль университетінің архитектура профессоры Чарльз Райли оны "Ливерпульдегі ең ерекше ғимарат, бір жағынан адамдарға арналған жасуша сияқты логикалық, екінші жағынан жағымсыз, қала үшін құнды актив" деп сипаттады, ал Николаус Певснер оны "Еуропадағы өз кезеңіндегі ең тамаша ғимараттардың бірі" деп атады. Оның тағы бір белгілі тапсырысы – 1866 жылы Ливерпульдегі Кук көшесі, 16 номерлі ғимарат. Бұл ғимарат негізгі құрылымнан сыртқа қарай жылжыған, темір және шыны жапсырмаларымен жабылған "көзді жарқын заманауи" спиральді баспалдағымен ерекшеленеді. Ливерпуль Меркурий газетіндегі мәліметтерге сүйенсек, ол кем дегенде төрт ғимаратқа (1856-1874) тапсырыс алған, ал Корпорацияның жалдау тізілімдері оның ерте мансабының (1833-1844) сату, жалға беру немесе жеке пайдалану үшін әртүрлі үйлерді жобалау және салумен айналысқанын көрсетеді (толық мәліметтер үшін "Карьера" бөлімін қараңыз).

Мансап

Питер Эллис 1805 жылғы 1 тамызда Шоу-Броу (кейін Уильям Браун-стрит деп аталды) қаласында дүниеге келді. Оның отбасы 1807 жылы Питердің әкесі соттар салуға қатысқан Примроуз-Хиллге, ал 1811 жылы Глостер-стритке (қазір Лайм-стрит станциясының астында) көшті, онда оның әкесі басқа шеберлермен бірге ауданды дамытумен айналысты. 1822 жылы олар Лоу-Хиллге көшті, сол жерде Питер кейіннен Эвертон ауылында тұратын Мэри Хелен Сайерспен танысып, 1836 жылы үйленді. Питер 1834 жылы Гордың Ливерпуль анықтамалығында Реншоу-стритте кеңсесі бар сәулетші ретінде алғаш рет тіркелді, бірақ одан бұрын әкесімен бірге Аудли-стриттегі (1824), Кент-сквердегі (1830) және Ұлы Джордж-сквердегі / Жоғарғы Питт-стриттегі (1832) бірнеше үйлердің қатарын салғанда кәсібін үйренген болуы мүмкін. 1833 жылы Ливерпульдің геодезисті Питер Эллис-младший Корпорациялық жалға алу тізілімінде Ұлы Джордж-сквердің оңтүстік-шығыс жағында және Куксон-стритте салынатын үйлердің қатарына қатысты алғаш рет тіркелді. 1835 жылы Питер Сандон-стриттегі (бұрынғыда Чатем-стриттің бөлігі) мүлік пен жапсарлас құрылыс алаңын жалға алды. Мүліктердің бірі Питер мен Мэридің алғашқы үйі болды, және сол жерде тұрғанда Питер 1839 жылғы Сент-Джордж залы конкурсына жоба ұсынды, кейін Харви Лонсдейл Элмс жеңіп алды. 1843 жылы Питер 78 Каннинг-стрит салуға жалға алды, ал келесі жылы жапсарлас жерді жалға алып, 40 Фолкнер-скверін салды, онда Питер мен Мэри оның өмірінің соңына дейін тұрды. 1845 жылы Питер кеңсесін Клейтон-скверге көшірді, және 1856 жылы ол сол жерде Каннинг-стриттегі Сент-Сэвиор ұлттық мектебін (қазіргі орны Ливерпуль әйелдер ауруханасының астында) және кейін 1860 жылы ашылған Хардман-стриттегі гомеопатиялық диспансерді жобалауға тапсырыс алды. 1860-шы жылдардың басында Питер кеңселерді қысқа уақытқа Банк ғимаратына, содан кейін ұзақ уақытқа Оранж Кортқа (олар Касл-стриттің қарама-қарсы жақтарында орналасқан) көшірді. 1863 жылы өрт Уотер-стрит пен Ковент-Гарденнің қиылысындағы кеңселер мен қойманы қиратты. Ғимараттың иесі, пастор Томас Андерсоннан Питер Ориэль палатасын жобалауға тапсырыс алды, ол өрттен кейін салынған (1864–65) өртке төзімді жаңа ғимарат болды. Оранж Кортта тұрғанда Питерге бухгалтерлер Патерсон мен Томас 16 Кук-стритті (1866–68) жобалауды тапсырды, ол да бұрынғы ғимараттың орнына салынды. Квентин Хьюз Питердің сәулетшілік мансабына Ориэль палатасының сын-пікірлері кері әсер еткен болуы мүмкін деп болжады, мысалы, 1866 жылғы 20 қаңтардағы "Құрылысшы" газетінде жарияланған, онда ол "шығарып тұрған шыны көпіршіктердің үлкен жиынтығы", "үлкен кемшілік" деп сипатталды. Ол сонымен қатар Питер Кук-стрит жобасынан кейін тағы он сегіз жыл жұмыс істегеніне қарамастан, Гордың Ливерпуль анықтамалығының 1867 жылғы басылымында оны сәулетші де, азаматтық инженер де деп сипаттағанын, ал 1884 жылғы анықтамалықта "азаматтық инженер" термині "сәулетшіден" бұрын келгенін, сәулетшілік оның мансабында екінші реттік салаға айналғандығын көрсетті. Ориэль палатасының сын-пікірлері Питердің болашақ мансабына немесе қызығушылықтарына қаншалықты әсер еткені әлі де белгісіз. "Құрылысшы" мақаласынан кейін ол Холл-лейндегі Уэльс баптистік шіркеуін және Мектеп-лейндегі кеңсе / қойманы жобалады, ал 1865 жылға дейін (егер бұрын болмаса) ол инженерлік салаға қызығушылық танытып, әртүрлі тақырыптар бойынша патенттерді алуды бастады, олардың ең маңыздысы үздіксіз қозғалатын лифт өнертабысына қатысты, ол кейіннен 1869 жылы Ориэль палатасында орнатылды. Питер кеңсесін 1871 жылы Оранж Корттан Ориэль палатасына көшірді, және ол онда сәулетші, бағалаушы, геодезист және азаматтық инженер ретінде жұмыс істеді, Ливерпуль Меркурий газетінде оның жұмысы туралы есептер мен жарнамалар 1884 жылдың мамырына дейін жарияланды. Ол 1884 жылғы 20 қазанда 79 жасында 40 Фолкнер-сквердегі үйінде қайтыс болды, өлім куәлігінде эндокардит (жүрек қабығының қабынуы) және пневмония себептері көрсетілген. Ол 23 қазанда жерленді, ал келесі күні "Ливерпуль Дели Пост" газетінде оған жылы құрмет көрсетілді, оның бұл үзіндісі: "Кейін қалғандар марқұм мырзаны өз кәсібінің мүшелері, адвокаттар және оның іскерлік байланыста болған басқалармен жоғары бағалады. Мырза Эллис жарты ғасырдан астам уақыт бойы Ливерпульдегі өз саласындағы жетекші практиканың басында болды және одан кеңес сұрағандарға әрқашан мейірімді кеңес беруге дайын болды." Питер барлық туыстарын басып өтті, бірақ ол және Мэри ұл-қыз тәрбиелеу қуанышын бастан өткерген жоқ. Олар Токсет қабірістанында бірге жатыр.

Ықпал

Питер Эллистің жұмысы 16 Кук-стрит салынысымен бірге Ливерпульге келген американдық сәулетші Джон Велборн Руттың жұмысына әсер еткен болуы мүмкін. Мысалы, Чикагодағы Rookery Building-те Рут 16 Кук-стриттегідей шыны мен темірден жасалған спиральді баспалдақ қолданған. Квентин Хьюз Эллистің мансабы, егер ол Рут сияқты Чикагоға кеткенде, өте басқаша болар еді деп болжады, онда оның ішкі жарық беру үшін ориэль терезелерін пайдалануын американдық сәулетшілер қабылдап, кеңінен қолданған. "Ориэль Чемберс, Канның жұмысымен қатар, Аруп Ассошиэйтс практикасы үшін нағыз өлшем тасы болды".