Кіріспе
Океандық шұңқыр мен байланысты жанартаулық доға арасындағы аймақ. Forearc – субдукция аймағындағы, мұхиттық шұңқыр мен байланысты жанартаулық доға арасында орналасқан аймақты білдіретін тектоникалық термин. Forearc аймақтары конвергентті шекараларда кездеседі және конвергентті пластина шектеріне тән жанартаулық доғалардың алдында қалыптасады. Арқалық доға аймағы – жанартаулық доғаның арт жағында орналасқан аймақ. Көптеген forearc аймақтарында аккрециялық клин болады, ол жанартаулық доғаға параллель сыртқы арка жотасын құрауы мүмкін. Акрециялық клин мен жанартаулық доға арасындағы forearc алабында қалың шөгінділер жиналуы мүмкін, бұл кейде сыртқы аркалы ойыс деп аталады. Тектоникалық пластиналардың бірінің екіншісінің астына батып кіруінен туындайтын соқтығысу стрестерінің салдарынан forearc аймақтары күшті жер сілкіністерінің ошағы болып табылады.
Forearc is a plate tectonic term referring to a region in a subduction zone between an oceanic trench and the associated volcanic arc. Forearc regions are present along convergent margins and eponymously form 'in front of' the volcanic arcs that are characteristic of convergent plate margins. A back arc region is the companion region behind the volcanic arc. Many forearcs have an accretionary wedge which may form a topographic ridge known as an outer arc ridge that parallels the volcanic arc. A forearc basin between the accretionary wedge and the volcanic arc can accumulate thick deposits of sediment, sometimes referred to as an outer arc trough. Due to collisional stresses as one tectonic plate subducts under another, forearc regions are sources for powerful earthquakes.
Құрылу
Субдукция кезінде мұхиттық плита басқа тектоникалық плитаның астына итеріледі, ол мұхиттық немесе континенттік болуы мүмкін. Субдукцияланатын плитадағы су және басқа ұшқыш заттар жоғарғы мантияда қорытуға (балқуға) себеп болады, нәтижесінде магма пайда болып, жоғары көтеріліп, үстіңгі плитаға еніп, жанартаулық доғаны құрайды. Субдукцияланатын плитаның салмағы үстіңгі плитаны иіп, мұхиттық шұңқырды (траншеяны) жасайды. Шұңқыр мен доға арасындағы аймақ алдыңғы доға аймағы деп аталады, ал доғаның артындағы және шұңқырдан алыс аймақ артқы доға аймағы деп аталады. Үстіңгі плита мен субдукцияланатын плита арасындағы мантия аймағы субдукцияланатын плитаның төмен қарай қозғалысымен қозғалатын артқы доғаға жақын бұрыштық ағынға ие. Сонымен қатар, шұңқырға жақын мантия клинінің температурасы тығыз және суық субдукцияланатын плитаның ықпалымен басылады, нәтижесінде мантия клинінің суық және тұрақтанған бөлігі пайда болады. Алғашқы теориялар мұхиттық шұңқырлар мен магмалық доғалардың алдыңғы доға аймақтарындағы аккрециялық шөгінді конустардың (клиндердің) негізгі жеткізушілері болғанын жобады. Соңғы жаңалықтар алдыңғы доға аймағында жиналған материалдың бір бөлігі мантиялық көзден, ал шұңқырлық турбидиттер континенттік материалдан шыққандығын көрсетеді. Бұл теория теңіздік шөгінділер мен континенттік қабықтың шөгінді субдукциясы және субдукциялық эрозия деп аталатын процестер арқылы субдукцияланатынына байланысты расталады. Тектоникалық плиталар жақындасқанда, мұхиттың жабылуы екі құрлық массасының бірігуіне әкеледі, олардың әрқайсысы арал доғасы немесе континенттік шет болуы мүмкін. Бұл екі дене соқтығысқанда, орогенез пайда болады, осы кезде мұхиттық қабықтың итеру жылдамдығы төмендейді. Доға-континент соқтығысының алғашқы кезеңдерінде аккрециялық призма мен алдыңғы доға алабының көтерілуі мен эрозиясы жүреді. Соқтығыстың кейінгі кезеңдерінде алдыңғы доға аймағы тігілуі, бұрылуы және қысқаруы мүмкін, бұл соқтығысқа байланысты бүктелулер мен итермелі белдіктердің қалыптасуына әкеледі.
Құрылымы
Жер бетінде алдыңғы доға аймағы алдыңғы доға алабына (немесе алаптарға), сыртқы доғаның биіктігіне, аккрециялық призмаға және траншеяның өзіне құрамында болуы мүмкін. Аккрециялық призма траншеяның беткейінің сызығында орналасқан, онда еңіс бұрышы айтарлықтай төмендейді. Бұл сызықтан және магмалық доғадан арақашықтықта, жанартаулық доға мен негізден эрозиялық материалмен толтырылған шөгінді алабы жиналып, алдыңғы доға алабын құрауы мүмкін, ол алдыңғы доға аймағының кенелеріндегі ең көне итермелеу тілімдерін жауып тұрады.