Кіріспе

Фламанд Брабанты провинциясының астанасы, Бельгия

Лёвен (/UK/'/lɜː//v//ən/, ) немесе Лувен (/l//uː/'/v//æ̃/, /USalso//l//uː/'/v//eɪ//n/, luvɛ̃; link=no) – Бельгияның Фламанд аймағындағы Фламанд Брабанты провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Брюссельдің шамамен шығысына қарай орналасқан. Муниципалитет Хеверли, Кессел-Ло, Лёвен қаласының өзі, Вилсел, Вижгаал және Хаасроде мен Корбек-Лоның бір бөлігін қоса алғанда, кіші муниципалитеттерден тұрады. Бұл Бельгиядағы халық саны бойынша сегізінші ірі қала, онда 100 244-тен астам тұрғын бар. Лёвен 1425 жылдан бері университет қаласы болып табылады. Бұл оны Төмен елдердегі ең көне университет қаласы етеді. KU Leuven – әлемдегі ең ірі голланд тіліндегі университеті және Төмен елдердегі ең ірі университет (сонымен қатар Бельгияның ең ірі университеті) – өзінің бас кампусын Лёвенде орналастырған. Қалада Anheuser Busch InBev компаниясының штаб-пәтері орналасқан, ол әлемдегі ең ірі сыра қайнатушы және жылдам айналымдағы тұтыну тауарлары компанияларының алтыншысы болып табылады.

Орта ғасырлар

Левеннің (Ловен) ең алғашқы айқасы 891 жылға дейін барып жетеді, сол кезде франк корольі Арнольф Каринтия викинг әскерін жеңген (Ловен шайқасына қараңыз). Аңыз бойынша, қаланың қызыл-ақ елтаңбасы осы шайқастан кейін Дайл өзенінің қанға боялған жағалауын бейнелейді, бұл Австрия туына ұқсас. Бұл өзеннің жанында және Брабант герцогтарының бекінісіне жақын орналасқан Левен 11-14 ғасырлар аралығында герцогтіктің ең ірі сауда орталығына айналды. Оның бұрынғы мата өндірісінің маңыздылығын көрсететін дерек – 14-шы ғасырдың соңы мен 15-шы ғасырдың мәтіндерінде қарапайым зығыр матасы lewyn (басқаша жазылулары: Leuwyn, Levyne, Lewan(e), Lovanium, Louvain) деп аталып келген.

Ерте заманауи кезең

15 ғасырда 1425 жылы Төмен елдердегі ең ірі және ең көне университет – Лёвен университетінің құрылуымен жаңа алтын ғасыр басталды. Қалалық әкімдік және Санкт-Петер шіркеуі (оның өзі 1999 жылы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы ретінде тағайындалды) сияқты мәртебелі ғимараттар салынды. Дирк Бутс, Альбрехт Бутс және Ян Ромбуц-ұлы сияқты суретшілердің арқасында кескіндеме өнері гүлденді. Суретші Квинтен Метсис Лёвенде туып, білім алды. 16 ғасырдың басында Лёвен Эразм мен Иероним ван Буслейден сияқты гуманистер жұмыс істеген өнер мен білімнің маңызды еуропалық орталығына айналды. 1517 жылы соңғысы латын, грек және еврей тілдерін оқытқан Collegium Trilingue-ді құрды. Ол классикалық әдебиет пен Киелі кітапты сыни тұрғыдан зерттеуді қолдады. Томас Мор өзінің «Утопия» атты еңбегін 1516 жылы Лёвендегі Дирк Мартенс баспасында жариялады. Гемма Фризиус қазіргі триангуляция әдістері мен картографияның негізін қалады. Ол сонымен қатар математика, география және астрономия ғылымдарына маңызды үлес қосты. Оның шәкірттерінің арасында Джерард Меркатор мен Джон Ди болды. Лёвен Гаспар ван дер Хейден мен Гуальтер Арсений жасаған планетарийлер, жер және аспан шарлары сияқты дәл астрономиялық құралдарды жасауда жетекші орталыққа айналды. Андреас Везалий медициналық білімін Лёвенде аяқтап, содан кейін Падова және Базельге көшті. Протестанттарды діни қудалау, одан кейін 1560 жылдардың соңында басталған діни және саяси дау-дамағлдар Лёвендегі зияткерлік өмірге үлкен әсер етті. Көптеген профессорлар мен түлектер Лёвеннен шетелге кетті. Голландиядағы жаңадан құрылған Лейден университеті, басқаларымен қатар, осы «ақыл-ойдың ағылып кетуінен» үлкен пайда көрді. Осыған қарамастан университет Иоганн Моланның теологиясы және Юст Липсийдің классикалық зерттеулері сияқты салаларда өркендеді.

18-19 ғасырлар

18 ғасырда "Ден Хорн" ("мүйіз") сыра зауыты гүлденді. 1708 жылы Себастьен Артуа Ден-Хорнның бас сырашысы болды және 1717 жылы сыра зауытына өз атын берді, қазір AB InBev компаниясының бөлігі, оның ең танымал сырасы Stella Artois Лёвенде жасалады және көптеген елдерде сатылады. Лёвен 19 ғасырда айтарлықтай дамыды. Ондаған алаңдар салынды, оның ішінде Синт Якобсплейин, Фольксплац (қазіргі Ладеузплейин) және Статиплейин (қазіргі Мартеларенплейин). 1835 жылдан бастап қала көшелері газбен жарықтандырылды. Воер ағысы күмбезделді, көшелердің ортасындағы арналар жойылды, бірнеше тар көшелер кеңейтілді немесе толығымен бұзылды және көптеген кәріздер орнатылды. Қалалық театр мен бас пошта ғимараты тиісінше 1866 жылы және 1893-1895 жылдар аралығында салынды. Осы кезеңде орталық түрме де салынды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Левен бірнеше рет қоршауға алынып, немесе шетелдік әскерлер тарапынан басып алынған; оларға Левен шайқасы (891), Левен қоршауы (1635) және Левен шайқасы (1831) жатады. 20 ғасырда екі дүниежүзілік соғыс қалаға зор зиян келтірді. Германия Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, қалаға шабуыл жасаған әскерлер ауыр зақым келтірді. Барлығы шамамен 300 бейбіт тұрғын қаза тапты. Университет кітапханасы 1914 жылғы 25 тамызда бензин мен өртке оқшаулау пастильдері қолданылып қиратылды. Қырып салғанда 230 000 том кітап жоғалды, оның ішінде готика және Ренессанс қолжазбалары, 750 ортағасырлық қолжазбадан тұратын жинақ және 1501 жылға дейін басылған 1000-нан астам инкунабула кітаптары бар еді. Кітапхананың қирауы әлемді дүр сілкіндірді, Daily Chronicle газеті оны тек бейбіт азаматтарға ғана емес, сонымен қатар "келер ұрпаққа" қарсы соғыс деп сипаттады. Қаланың өртелуі сол кездегі халықаралық құқық бойынша заңды болып саналды, себебі немістер бельгиялық азаматтардың ұрысқа қатысып, неміс әскерлерін өлтіргенін мәлімдеді. Соғыстан кейін кітапхана қайта жаңартылып, жинақтың көп бөлігі толықтырылды. Ұлыбритания (Манчестердегі Джон Райлендс кітапханасының бастамасымен) және АҚШ жинақты қайта толықтыру үшін маңызды көмек көрсетті. Нью-Йорк Трибьюн газетінің соғыс тілшісі Ричард Хардинг Дэвис Левенде болып, "Немістер оргиядан кейін адамдар сияқты еді" деген мақала жазды, онда ол оккупациялық әскерлер жасаған ұйымдасқан азаматтарды өлтіру және вандализмді сипаттады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста, неміс шабуылы басталғаннан кейін, Лёвен британдық экспедициялық корпустың алдыңғы шебінің бір бөлігі болды және оны 3-ші дивизияның бөлімшелері мен бельгиялық әскерлер қорғады. 1940 жылдың 14-16 мамырында неміс әскерлерінің B тобы қалаға ауыр әуе және артиллериялық қолдаумен шабуыл жасады. Британдықтар 16 мамыр түнінде күштерін Сенна өзеніне қайтарды және қала келесі күні жаулап алынды. 16 мамырда университет кітапханасының жаңа ғимараты артиллериялық оқтардан өртеніп кетті, нәтижесінде шамамен миллион кітап жоғалды.

Экономика

KU Leuven университетінің болуы, Рейтер агенттігінің мәліметінше, Еуропаның ең инновациялық университеті саналады. Осының нәтижесінде, жергілікті экономиканың көп бөлігі академиялық зерттеулерден туындаған жаңа кәсіпорындарға (спин-оффтарға) шоғырланған. Сонымен қатар, Лёвенде орналасқан IMEC ғылыми-зерттеу орталығы наноэлектроника және цифрлық технологиялар саласындағы маңызды орталық болып табылады. Осыған байланысты, биотехнология, робототехника, қосымша өндіріс (additive manufacturing) және IT сияқты жоғары технологиялық салалардағы ондаған компания Аренберг ғылыми паркі мен Хасроуд ғылыми паркіндегі осы зерттеу институттарының жанында орналасқан. Siemens, Huawei, Nitto Denko, JSR Corporation және Commscope сияқты көптеген халықаралық компаниялар Лёвенде маңызды, көбінесе зерттеуге бағытталған филиалдарын ашқан. Еуропада клиникалық сынақтардың саны және мақұлдау көрсеткіштері бойынша бірінші орында тұратын UZ Leuven академиялық ауруханасы дамыған зерттеу институты болып табылады. Бұл Еуропадағы ең ірі академиялық ауруханалардың бірі. Осының салдарынан, медициналық, қаржылық және құқықтық салаларда көптеген жеке қызмет көрсетушілер жұмыс істейді. Фламанд Брабант провинциясының астанасы болғандықтан, Лёвенде көптеген мемлекеттік мекемелер мен De Lijn сияқты көлік корпорацияларының аймақтық кеңселері орналасқан. Фландрияның өнер қалаларының бірі ретінде, көптеген кафелер, мейрамханалар, мәдени орындар мен сауда аудандарымен Лёвенге туристердің саны жыл сайын артып келеді. Лёвен – әлемдегі ең ірі сыра компаниясы Anheuser Busch InBev компаниясының жаһандық штаб-пәтері және әлемдегі ең ірі жылдам айналымды тұтыну тауарлары (FMCG) компанияларының бірі болып саналады. InBev-тің Stella Artois сыра зауыты мен бас кеңсесі қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде, теміржол станциясы мен Мехелен каналы арасында орналасқан. Соңында, Лёвен KBC тобының бастауындағы жер. KBC – Еуропадағы жетекші қаржылық топтардың бірі. Бұл Бельгия мен Орталық Еуропаға бағытталған, негізінен жеке тұлғаларға, шағын және орта бизнеске, сондай-ақ жергілікті орта кәсіпорындарға қызмет көрсететін көп арналы банк-сақтандыру тобы. Бельгиядағы ең ірі компаниялардың бірі ретінде, KBC өзінің сақтандыру және автокөлік лизингінің бас кеңсесін Лёвенде орналастырған.

Демография

2016 жылы Лювен қаласының халқы 100 244 адамды құрады. 2014 жылы Лювен округінде 494 189 адам тұрды. Қаланың құрамына Лювен орталығы (30 313), Кессел-Ло (29 147), Хеверли (22 521), Вилсел (9 786) және Вижгаал (3 592) кіреді.

Студенттік халық

Лёвенде көптеген халықаралық студенттер бар, олар негізінен қала орталығында жинақталған. Католиктік Лёвен университеті (KU Leuven; Лёвен университеті) қалада екі кампусты қамтиды, 2020 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша барлығы 45 000-нан астам студент оқиды. Бұл әлемдегі әлі күнге дейін жұмыс істеп келе жатқан ең көне католиктік университет және Бельгиядағы ең ірі университет. Сонымен қатар, Лёвен Лимбург университеті (UCLL) сияқты бірнеше қолданбалы ғылымдар университеттері (hogescholen) бар.

Көлік

Қаланың ішінде және оның жақын маңында көптеген қашықтықтарды жаяу немесе велосипедпен жүріп барып жетуге болады. Көптеген көшелерде көлік жүруге тыйым салынған, ал қала орталығында жол жүру ережелері ең жоғары жылдамдық шегін белгілейді, бұл қаланы жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге ыңғайлы етеді. Бірнеше автотұрақтар да бар. Қала мен аймақты байланыстыратын, сондай-ақ қала орталығында саяхаттау мүмкіндіктерін ұсынатын көптеген автобустар бар, олар негізінен De Lijn қоғамдық көлік компаниясымен басқарылады. "Сақиналық автобус" деп аталатын автобус қаланың сақиналық жолымен қатынайды. 91 және 616 автобустары Лёвенді Брюссель әуежайымен байланыстырады. Лёвен теміржол станциясы NMBS теміржол желілерінің 35 (Лёвен–Ааршот–Хассельт), 36 (Брюссель–Льеж), 36N (Шарбек–Лёвен), 53 (Шеллебел–Лёвен) және 139 (Лёвен–Оттинье) бағыттарында орналасқан. Лёвеннің оңтүстік-шығысындағы Биербек қаласында Льежге қарай HSL 2 жоғары жылдамдықты теміржолы басталады. Еуропалық E40 тас жолы оңтүстісте Лёвеннен өтеді, ал Еуропалық E314 тас жолы Лёвенді Ахен қаласымен байланыстырады.

Мэр

Левен қаласын басқарушы коалиция Vooruit (47 орынның 14-і), Groen (10 орын) және CD&V (8 орын) партияларынан тұрады, ал Vooruit партиясы Мохамед Ридуаниді қала әкімі қызметіне ұсынды. Оппозицияға N VA (11 орын), Open VLD (2 орын), PVDA (1 орын) және Vlaams Belang (1 орын) партиялары кіреді.

Колледждер

Левеннің ескі университетінде 40 колледж және 4 педагогикалық факультет болған, олардың кейбіреулері бүгінге дейін KU Leuven-де қолданылып келеді. Ең белгілілері: 1442 жылы құрылған, қазір KU Leuven-де теология студенттері мен дін қызметкерлерінің жатақханасы болып табылатын Holy Ghost колледжі. Collegium Trilingue, еврей, грек және латын тілдерін оқытуды дамытқан. Ол 1517 жылы гуманист Иероним Буслейден, Дезидерий Эразмның ықпалымен құрылған және Францияның Collège de France колледжі үшін үлгі болды. Pope's College – 1523 жылы Папа Адриан VI құрған Левеннің ескі университетінің теология студенттеріне арналған колледж. 1607 жылы құрылған Сент-Энтони колледжі Патер-Дамиан алаңында орналасқан және 17 ғасырдың басынан бері Еуропа құрлығындағы ирланд білімінің орталығы болып табылады. Қазіргі уақытта бұл ғимараттарда Лёвендегі Ирландияның Еуропадағы институты орналасқан.