Кіріспе

Шығыс Фландрия провинциясының астанасы, Бельгия

Гент (Гент; ɡɑ̃; тарихи түрде ағылшын тілінде Gaunt деп белгілі) – Бельгияның Фламанд аймағындағы қала және муниципалитет. Ол Шығыс Фландрия провинциясының астанасы және ең ірі қаласы, сондай-ақ елдегі үшінші ірі қаласы, Брюссель мен Антверпеннен кейін. Бұл – порты бар және университет қаласы. Қаланың бастауы Шелда және Лей өзендерінің қосылған жеріндегі қонысқа дейін жетеді, ал Кейінгі Орта ғасырларда ол Солтүстік Еуропаның ең ірі және ең бай қалаларының біріне айналды, 1300 жылы шамамен 50 000 халқы болды. 16 ғасырдың соңынан бастап Генттің маңызы азайды, нәтижесінде өте жақсы сақталған тарихи орталық пайда болды, ол қазір Гентті маңызды туристік орталыққа айналдырды. Муниципалитет құрамына Гент қаласы және оны қоршаған Афсне, Дестелдонк, Дронген, Гентбрюгге, Ледеберг, Мариакерке, Мендонк, Оостакер, Синт-Амандсберг, Синт-Денис-Вестрем, Синт-Круис-Винкель, Вондельгем және Звийнаарде елді мекендері кіреді. 2019 жылдың басында 262 219 тұрғыны бар Гент – Бельгияның халқы бойынша екінші ірі муниципалитеті. Сыртқы қалалық аймақ, оның ішінде маңындағы аймақтарды қамтиды, 2018 жылдың 1 қаңтарына 560 522 адам тұрады, бұл оны Бельгиядағы төртінші ең көп халқы бар аймаққа жатқызады. Гент қаласының қазіргі мэрі – Матиас Де Клерк (Open Vld). Жыл сайын өткізілетін он күндік Гент фестивалі (Gentse Feesten) шамамен 1–1,5 миллион келушіні қабылдайды.

Орта ғасырлар

650 жылы Гент қаласында екі аббатшылық құрылды: Санкт-Петер (Бландиниум) және Санкт-Баво аббатшылығы. 800 жылы Шарльдің ұлы Людовик ІІ, Шарльдің өмірбаясын жазған Эйнхардты екі аббатхананың да абысы етіп тағайындады. Қала бірнеше орталықтардан, аббатханалардан және сауда орталығынан өсті. Бірақ 851 және 879 жылдары қала викингтерден тонауға ұшырады. Фландрия графтығының қорғауында қала 11 ғасырдан бастап қалпына келіп, гүлдене бастады және шағын қала-мемлекетке айналды. 13 ғасырға қарай Гент Альп тауларынан солтүстікке қарайғы Еуропадағы Парижден кейінгі ең ірі қала болды; ол Кёльн немесе Мәскеуден де үлкен болды. Қала қабырғаларының ішінде 65 000-ға жуық адам тұрды. Сент-Баво соборының және Сент-Николай шіркеуінің қоңырау мұнаралары сол кезеңнің көкжиегінің бірнеше мысалы ғана. Өзендер көп жерді мезгіл-мезгіл су басатын аймақтар арқылы ағып өтті. Бұл бай шөпті 'меерсен' ("сулы жайылымдар": ағылшын тіліндегі 'marsh' сөзімен байланысты сөз) қой шаруашылығына өте қолайлы болды, ал қой жүнінен мата жасалды. Гент орта ғасырларда мата өндірісінде жетекші қала болды. Брюггеде құрылған жүн өнеркәсібі жоғарғы орта ғасырларда Гентте алғашқы еуропалық индустрияландырылған аймақты құрды. Сауда аймағы соншалықты дамыған еді, жүн Шотландия мен Англиядан импортталуға тиіс болды, бұл Фландрияның олармен жақсы қарым-қатынасын қамтамасыз етті. Алайда жүз жылдық соғыс кезінде Англиямен сауда-саттыққа елеулі нұқсан келді. Гент – Ланкастер герцогы Джон Гонттың туған жері.

Ерте заманауи кезең

Қала 15-шы ғасырда Фландрия көршілес провинциялармен Бургундия герцогтарының билігі астында біріккен кезде қайта жаңғырды. Жоғары салықтар 1453 жылы Гевре шайқасына әкеп соқты, онда Гент Филипп Жақсыдан (Philip the Good) ауыр жеңіліс табады. Осы шамада Төменгі елдердегі саяси және әлеуметтік маңызды орталық Фландриядан (Брюгге–Гент) Брабантқа (Антверпен–Брюссель) қарай жылдам түрде ауыса бастады, бірақ Гент маңызды рөлде қала берді. Брюггемен бірге, қала Фландрияны билеген Габсбург әулетінің алғашқы монархы – Австрияның Максимилианына қарсы екі көтеріліске жетекшілік етті. 1500 жылы Кастилиялық Хуана Карл V-ті дүниеге әкелді, ол қасиетті Рим императоры және Испания королі болды. Гент қаласының тумасы болғанымен, ол 1539 жылғы Гент көтерілісінен кейін қаланы жазалады және қаланың ақсүйектерін императордың алдында жалаң аяқ, мойындарына арқан (голланд тілінде "strop") байлап жүруге мәжбүр етті; осы оқиғадан бері Гент халқы "Stroppendragers" (арқан тасушылар) деп аталады. Сент-Баво аббаттығы (жақын жердегі Сент-Баво соборымен шатастырмау керек) жойылды, бұзылды және оның орнына Корольдік испан әскерлері үшін бекініс салынды. Аббаттың тек шағын бөлігі ғана бұзудан құтылды. 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында сексен жылдық соғыс салдарынан қиын жағдай орын алды. Соғыс Генттің халықаралық маңызы бар орталық ретіндегі рөлін аяқтады. 1745 жылы қала Австрия мұрагерлік соғысы кезінде француз әскерлерімен басып алынды, бірақ 1748 жылы Эйкс-ла-Шапель келісімінен кейін Габсбург әулетімен Австрия империясына қайтарылды. Фландрияның бұл бөлігі француз императоры Наполеон I-нің жер аударылуына, француз революциялық және кейін Наполеон соғыстарының аяқталуына және 1815 жылы Вена конгресінде бекітілген бейбіт келісімдерге дейін Австрия Нидерланды деп белгілі болды.

19 ғасыр

18-19 ғасырларда Генттің тоқыма өнеркәсібі қайтадан гүлденді. Ливен Баувенс Англиядан өнеркәсіптік және зауыт машиналарын құрастыру жоспарларын контрабандалық жолмен шығарғаннан кейін, 1800 жылы Еуропа құрлығында алғашқы механикалық тоқу станогын енгізді. 1814 жылы Рождество қарсаңында келісілген және бекітілген Гент шарты Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы 1812 жылғы соғысты (Наполеон соғыстарының Солтүстік Америкалық кезеңі) ресми түрде аяқтады. Ватерлоо шайқасынан кейін Гент және Фландрия, бұрын Венадағы Габсбург әулетінен Австриялық Нидерланды ретінде басқарылған, 15 жылға Нидерланды Біріккен Корольдігінің құрамына кірді. Осы кезеңде Гент өз университетін (1816) және теңізге жаңа байланысын (1824–27) құрды. Бельгия революциясынан кейін, теңізге шығу портының он жылдан астам уақытқа жойылғаннан кейін, жергілікті экономика құлдырады және алғашқы бельгиялық кәсіподақ Гентте пайда болды. 1913 жылы Гентте әлемдік көрме өтті. Екінші дүниежүзілік соғыста қала 1944 жылдың 6 қыркүйегінде британдық 7-ші "Шөл тышқандары" бронедивизиясы және жергілікті бельгиялық жауынгерлер тарапынан азат етілді, ал солтүстік қала шеттері мен өнеркәсіптік аймақ келесі күндері 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясы тарапынан тазартылды.

Климат

Бұл аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төмен температуралары арасындағы айырмашылық шамалы, және жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Кёппен климат жіктеу жүйесі бойынша, Гент теңіздік батыс жағалау климатына жатады, климат карталарында "Cfb" деп белгіленеді.

Ұлттар

Гент қаласында көптеген шетелдік және иммигранттар тұрады. 2020 жылғы халық санауы көрсеткендей, тұрғындардың 35,5% Бельгиядан тыс жерде туған, ал 15,3% бельгиялық емес ұлттыққа ие. Көптеген аудандарда азшылықтар көпшілікті құрайды, әсіресе қаланың солтүстігінде, шығысында және батысында, сондай-ақ оңтүстіктегі шағын аймақтарда. Мысалы, Brugse Poort, Dampoort, Rabot, Ledeberg, Nieuw Gent/UZ және Sleepstraat маңы (көптеген түрік мейрамханаларымен әйгілі). Ұлттық топ Жыл2023Сан%Бельгиялықтар, бельгиялық текті165,16461.6%Бельгиялықтар, шетелдік текті56,99021.26%Қоңсы ел5,5232.06%ЕО-27 (қоңсы елді қоспағанда)5,3542%ЕО-27 елінен тыс46,11317.2%Бельгиялық емес азаматтар45,96817.14%Қоңсы ел4,6911.75%ЕО-27 (қоңсы елді қоспағанда)20,3557.59%ЕО-27 елінен тыс20,9227.8%Барлығы268,122100%

Сәулет

Қаланың ортағасырлық сәулетінің көп бөлігі сақталған және керемет жақсы күйде сақталған, сондай-ақ қалпына келтірілген. Оның орталығы көлік қозғалысы жоқ аймақ. Басты көрнекті орындары – Гент құрбандық алтарімен бірге Санкт-Баво соборы, қоңырау мұнарасы, Грейвенштейн қамалы және ескі Граслей портының бойындағы әсем сәулет. Гент өмір сүрудің ыңғайлылығы мен тарихтың үйлесімділігін ұсынады, ол мұражай қаласы емес. Гент қаласында үш бегинге және көптеген шіркеулер орналасқан, оның ішінде Сент-Яков шіркеуі, Сент-Николас шіркеуі, Сент-Михаил шіркеуі және Сент-Стефан шіркеуі бар. 19 ғасырда Генттің ең белгілі сәулетшісі Луи Роэландт университет залы Аула, опера театры және бас сот ғимаратын салды. Заманауи сәулеттің басты ескерткіштері Генри Ван де Вельде салған университет ғимараты (Бекенторен немесе Кітап мұнарасы). Сонымен қатар, әртүрлі кезеңдерге жататын бірнеше театрлар да бар. Бегингелер, қоңырау мұнарасы және іргелес мата сауда орталығы 1998 және 1999 жылдары ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Гентте өмір сүру, экономика және мәдениетті біріктіретін, толығымен жаңартылған аламатты әлеуметтік тәжірибе ретінде ұсынатын Зебрастрат та бар. Кампо Санто – аристократия мен суретшілердің танымал католик зираты. Генттегі заманауи сәулеттің ең танымал туындыларының бірі – De Krook, жаңа орталық кітапхана және медиа орталығы, бұл жергілікті Coussée and Goris фирмасы мен каталондық RCR Arquitectos фирмасының бірлескен жобасы.

Мұражайлар

Генттегі маңызды мұражайлар: Генттегі Музей voor Schone Kunsten (Көркем өнер мұражайы), Иероним Бош, Питер Пол Рубенс және көптеген фламанд суретшілерінің картиналары; SMAK немесе Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (Қазіргі заманғы өнер мұражайы), 20-ғасыр туындылары, соның ішінде Джозеф Бойс және Энди Уорхол; және Дизайн мұражайы Гент, Виктор Хорта мен Ле Корбюзьенің шедеврлерін ұсынады. Huis van Alijn (Алийн үйі) бастапқыда бегинаж болған, қазір халық өнері мұражайы ретінде жұмыс істейді, онда балаларға арналған театрлық қойылымдар мен қуыршақтар көрсетіледі. Генттің өнеркәсіптік археология және тоқыма мұражайы немесе MIAT, 1800-жылдардағы шеберханалар мен дүкендердің реконструкцияларымен, сондай-ақ ғимарат тоқу фабрикасы болған кезде қалған түпнұсқа иіру және тоқу машиналарын көрсете отырып, Генттің өнеркәсіптік қуатын паш етеді. Гент қалалық мұражайы (Stadsmuseum, STAM деп қысқартылған) қаланың тарихын және оның тұрғындарын жазуға, түсіндіруге, сондай-ақ болашақ ұрпақ үшін осы күнді сақтауға міндеттенген.

Театр

NTGent – Гент қалалық театры, радикалдық қойылымдарымен әйгілі мемлекеттік мекеме. Театр труппасының негізгі орны Корольдік Нидерланд театры (Гент) (Koninklijke Nederlandse Schouwburg, немесе KNS), ал қаладағы қосымша орны Миннемерс. Компания сонымен қатар көптеп гастрольдік сапарлар жасайды.

Ресторандар мен аспаздық дәстүрлер

Гент пен Шығыс Фландрияның басқа аймақтарында нан пісіретін орындарда "мастель" (көпше түрі "мастеллен") деп аталатын, шын мәнінде бәліш тәрізді дөңгелек нан сатылады. "Мастеллен" сондай-ақ "Сан-Губерт наны" деп те аталады, себебі Әулиенің мерекесі күні, 3 қарашада, нан пісірушілер дайындаған нандарының бір бөлігін арнайы ерте мессаға алып келіп, бата алдырады. Дәстүр бойынша, бата алған "мастеллен" қызыл жегіштен сақтайды деп есептелген. Жергілікті тағамдардың тағы бір ерекшелігі – Leonidas сияқты жергілікті өндірушілердің шоколадтары, "cuberdons" немесе "neuzekes" ("мұрыншалар") – конус пішіндес, іші қызғылт желелі конфеталар, "babelutten" ("әңгімешілер") – қатты, карамель тәрізді дәмді конфеталар, және әрине, ащырақ таңдалысы – әйгілі "Tierenteyn", француз "Dijon" қышасына ұқсас, бірақ одан да тазартылған ыстық қыша. "Stoverij" – классикалық фламандтық еттен жасалған тұшпара, әдетте қоңыр "Trappist" (күшті аббат пивосы) қосылып, француз картопымен бірге беріледі. "Waterzooi" – бұл жергілікті тұшпара, бастапқыда Гент өзендері мен арналарынан ауланған тұщы су балықтарынан дайындалған, бірақ қазір көбінесе балықтың орнына тауық еті қолданылады. Ол әдетте жаңаша ас дайындау стилінде ұсынылады және қосымша үлкен ыдыспен беріледі. Қала бейсенбі күндерін "Donderdag Veggiedag" – ет жемейтін күн деп жариялаған, мемлекеттік қызметкерлер мен сайланған кеңесшілерге арналған қоғамдық асханаларда, қалалық қаржыландырылатын барлық мектептерде вегетариандық тағамдарды насихаттайды, сондай-ақ қала ішінде вегетариандық тамақтану опцияларын ұсынады ("вегетариандық көше карталарын" тарату арқылы). Бұл науқан ет өндірісінің қоршаған ортаға тигізетін зиянды әсерін мойындаумен байланысты, ал Біріккен Ұлттар Ұйымының Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымы осы өндірістің әлемдік парниктік газдар эмиссиясының шамамен бес бөлігін құрайтынын анықтаған. Дәстүрлі кондитерлік өнім – кубердон (сондай-ақ "neuzekes" немесе "кішкентай мұрыншалар" деп те аталады). Бұл конус пішіндес тәттілер, іші жұмсақ, көбінесе малина дәмімен, бірақ қаланың көптеген көше дүкендерінде басқа да дәмдерді табуға болады. 2011 және 2015 жылдар аралығында екі жергілікті сатушының арасындағы жанжал халықаралық жаңалықтарға айналды.

Мерекелер мен басқа да іс-шаралар

Қалада Гент фестивалі, Гент халықаралық кинофестивалі (Дүниежүзілік саундтрек сыйлықтарымен) және Гент фестивалі ван Флаандерен [nl] сияқты маңызды мәдени шаралар өтеді. Сонымен қатар, Гент қаласында әр бес жылда Фландрия Экспода кең ауқымды ботаникалық көрме (Gentse Floraliën) ұйымдастырылады, ол қалаға көптеген келушілерді тартады. Гент фестивалі (голланд тілінде Gentse Feesten) – он күнге созылатын жылдық фестиваль. Ол 50 жылдан бері (1969 жылдан бастап) өткізіліп келеді және шамамен 1-1,5 миллион адамға дейін келушіні қабылдайды. Бельгиядағы COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 және 2021 жылдары фестиваль өткізілмеді, бірақ екі жылдық үзілістен кейін 2022 жылдың жазында қайтадан ұйымдастырылды. Фландрия фестивалі 2008 жылы 50 жылдығын тойлады. Гентте ол қыркүйек айының екінші сенбісінде өтетін OdeGand City мерекесімен ашылады. Ортағасырлық қаланың әртүрлі жерлерінде 50-ге жуық концерт өткізіледі, ал 250-ге жуық халықаралық артист өнер көрсетеді. Гент 2021 жылғы Әлемдік хор ойындарын Антверпен қаласымен бірлесіп қабылдады. Interkultur қоры ұйымдастырған Дүниежүзілік хор ойындары – әлемдегі ең ірі хорлық сайыс және фестиваль. Еуропалық жастар форумы Гентті 2024 жылғы Еуропалық жастар астанасы деп таңдады.

Саябақтар

Қаладағы көптеген саябақтарды да туристік тартымдылықтар деп санауға болады. Ең бастысы, Гент қаласында табиғи қорық (Bourgoyen Ossemeersen) және демалыс паркі (Blaarmeersen, 87 гектар; 215 акр) бар.

Экономика

Қаланың солтүстігінде орналасқан Гент порты Бельгияның үшінші ең ірі порты болып табылады. Оған Гент-Тернеузен каналы арқылы қол жеткізіледі, ол Батыс Схельдадағы Нидерландтың Тернеузен портына жақын жерде аяқталады. Портта, басқалармен қатар, ArcelorMittal, Volvo Cars, Volvo Trucks, Volvo Parts, Honda және Stora Enso сияқты ірі компаниялар орналасқан. Гент университеті және Ablynx, Innogenetics, Cropdesign және Bayer Cropscience сияқты бірнеше зерттеуге бағытталған компаниялар қаланың орталық және оңтүстік бөлігінде орналасқан. Гент Шығыс Фландрияның ең ірі қаласы болғандықтан, онда көптеген ауруханалар, мектептер және сауда көшелері бар. Фландриядағы ең үлкен және Бельгиядағы екінші ең ірі көрме орталығы Flanders Expo да Гент қаласында орналасқан. Туризм аймақтағы маңызды жұмыс берушіге айналуда.

Көлік

Гент Бельгияның ірі қалаларының бірі болғандықтан, өте дамыған көлік жүйесіне ие.

Қоғамдық көлік

Гент қаласында De Lijn компаниясы басқаратын, кең таралған қоғамдық көлік желісі бар.

Велоспорт

Гент қаласында велосипедпен жүруге арналған Еуропадағы ең үлкен белгіленген аймақ бар, онда шамамен велосипед жолдары мен 700-ден астам бір жақты көшелер бар, онда велосипедтерге қозғалысқа қарсы бағытта жүруге рұқсат етіледі. Сонымен қатар, Бельгиядағы алғашқы велосипед бульвары да осы қалада орналасқан, онда көліктер "қонақтар" саналады және велосипедшілерден кейін қалуға тиіс. 2013 жылы қалада велосипедтерге қатысты көшедегі сауалнамалар жүргізіле бастады, қажетті аудандарда велосипед тұрақтары орнатылды. 2017 жылы қала көлік айналымын велосипед жүргізуге басымдық беру үшін өзгертті. Бұл өзгеріс бір демалыс күні ішінде жүзеге асырылды, нәтижесінде 80 көшеде және 2500 жол белгісінде көлік айналымы өзгертілді. Тарихи қала орталығындағы көлік қозғалысы шектеулі аймақ екі есеге жуық кеңейтілді. Автокөлік қозғалысына радиалды бөгеттер қойылды, осылайша оны ішкі айналма жолға бағытталды. Велосипедшілердің санының артуы велосипед тұрақтарына деген сұраныстың өсуіне әкелді. 2010 жылы Гент-Синт-Питерс теміржол стансасын жаңарту жоспарларына 10 000 велосипед тұрағы кірді. 2020 жылы жер асты паркингтерінің бірнеше бөлігі салынды және жалпы тұрақтар саны 17 000-ға дейін түзетілді.

Спорт

Бельгияның бірінші футбол лигасында «Гент» клубы «K. A. A. Gent» өкілдігімен танымал, ол 2015 жылы тарихында алғаш рет Бельгия футбол чемпионатында жеңіске жетті. «Гент» қаласының тағы бір футбол клубы – «KRC Gent Zeehaven», ол Бельгияның төртінші лигасында ойнайды. 1920 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының футбол матчы Гент қаласында өткізілді. «Генттің алты күні» – жыл сайын Гент қаласындағы «Куипке» велодромында өтетін алты күндік веложарыс. Жолдық велоспортта қала «Omloop Het Nieuwsblad» жарысының басталу және аяқталу орны болып табылады, бұл көгалды классика маусымының дәстүрлі ашылу жарысы. Сонымен қатар, ол тағы бір көгалды классика – «Gent–Wevelgem» жарысына да есімін берген, бірақ қазіргі кезде жарыс жақын орналасқан Дейнзе қаласынан басталады. Қала «Фландрия спорт аренасында» жыл сайын IAAF жеңіл атлетика жарыстарын қабылдайды: «Ішкі Фландрия кездесуі», онда екі дүркін Олимпиада чемпионы Хишам Эль Герруж 1997 жылы мильге жүгіруде 3:48.45 уақытпен жабық стадиондағы әлемдік рекордты орнатты. «Фландрия спорт аренасы» 2015 жылы Бельгия мен Ұлыбритания арасындағы «Дэвис кубогы» финалына төрағалық етті.