Кіріспе
Монес (мɔ̃с; немісше Bergen, ; валлонша ) – Валлонияның қаласы және муниципалитеті, Бельгияның Эно провинциясының астанасы. Монс қаласын 12 ғасырда Эно графы IV Бальдуин бекіністі қалаға айналдырған. Халық саны жылдам өсті, сауда-саттық гүлденді және Гран-Плас маңында бірнеше сауда ғимараттары салынды. 1814 жылы Нидерланды королі I Вильгельм Бірінші француз империясы құлағаннан кейін бекіністерді күшейтті. Өнеркәсіптік революция және көмір өндіру Монсты ауыр өнеркәсіп орталығына айналдырды. 1830 жылы Бельгия тәуелсіздік алды және бекіністерді бұзу туралы шешім қабылданды, бұл үлкен бульварлар мен басқа да қалалық жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 1914 жылы Монс шайқасы осы қалада болды. Британдықтар сандық артықшылыққа ие неміс әскерлерінің күшіне мойынсынып, қала соғыстың соңғы күндері Канада корпусы тарапынан азат етілгенге дейін немістердің бақылауында болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты бірнеше ескерткіш тақталар бар. Бүгінде қала маңызды университет қаласы және сауда орталығы болып табылады. Басты алаң – ескі қаланың орталығы. Ол ескі қалалардың дәстүрлі стилінде төселген және көптеген кафелер мен мейрамханаларға, сондай-ақ Ратуша мен Белфрыға үй иесі. Орталықта тұрақтап немесе көлікпен жүруге тыйым салынған. Монс 2015 жылы Чехияның Пльзень қаласымен бірге Еуропаның мәдениет астанасы атағын алды.
Mons (mɔ̃s; German and Bergen, ; Walloon and ) is a city and municipality of Wallonia, and the capital of the province of Hainaut, Belgium. Mons was made into a fortified city by Count Baldwin IV of Hainaut in the 12th century. The population grew quickly, trade flourished, and several commercial buildings were erected near the Grand Place. In 1814, King William I of the Netherlands increased the fortifications, following the fall of the First French Empire. The Industrial Revolution and coal mining made Mons a centre of heavy industry. In 1830, Belgium gained its independence and the decision was made to dismantle the fortifications, allowing the creation of large boulevards and other urban projects. In 1914, Mons was the location of the Battle of Mons. The British were forced to retreat by a numerically superior German force and the town remained occupied by the Germans until its liberation by the Canadian Corps during the final days of the war. There are several memorial placards related to the WW1 battles. Today, the city is an important university town and commercial centre. The main square is the centre of the old city. It is paved in the manner of old cities and is home to many cafes and restaurants, as well as the Town Hall and Belfry. It is forbidden to park in or drive through the centre. Together with the Czech city of Plzeň, Mons was the European Capital of Culture in 2015.
Ертедегі қоныстар
Монс аймағындағы алғашқы қызмет белгілері Спиенде табылды, онда Еуропадағы ең жақсы кремний құралдары неолит дәуірінен қалған. Юлий Цезарь б.з.б. 1-ғасырда аймаққа келген кезде, осы жерді нервий тайпасы – бельгиялық тайпа қоныстандырған. Рим (Бельгия) кезеңінде каструм салынды, осы елді мекенге латынша Castrilocus деген ат берілді. Кейіннен бұл ат каструм салынған таудың құрметіне Монтес деп өзгертілді.
Орта ғасырлар
VII ғасырда Гислен және оның екі шәкірті Монс төбесінің жанында, қазір Гислен деп аталатын Урсидонгус деген жерде, Әулие Петр мен Әулие Пауылға арналған оратория немесе шағын шіркеу салды. Ұзақ өтпей, Хлотар II-нің бірі уәзірінің қызы, Әулие Вальтруда (француз тілінде Sainte Waudru) ораторияға келді және 688 жылы қайтыс болғаннан кейін қасиетті деп жарияланды. Ол 1039 жылы қасиеттілікке көтерілді. Солтүстік-батыстағы көршісі Ат сияқты, Монс қаласы 12 ғасырда Гену графы Бальдуин IV-тің бұйрығымен бекітілді. Халық саны жылдам өсті, сауда гүлденді және Гранд-плас маңында бірнеше сауда ғимараттары салынды. 12 ғасырда алғашқы қала әкімдіктері пайда болды. 13 ғасырдың соңына қарай қалада 4700 адам тұрды. Монс 1295 жылы Валенсиеннен кейін Гену графтығының астанасы болды және 15 ғасырдың соңына қарай 8900 тұрғынға жетті. 1450 жылдары Матеус де Лейенс Ян Спийкенстен Әулие Вальтруда шіркеуінің құрылысын қабылдап алып, қала әкімдігін қайта жаңартылды.
1500 жылдан 1800 жылға дейін
1515 жылы Карл V Монста Хенау графтығына ант берді. Осы кезеңде қала түрлі басып алулардың нысанасына айналды, 1572 жылдың мамырында Луи Нассау бастаған протестанттардың билікті басып алуымен басталды. Ол француз протестанттық көшбасшысы Гаспар де Колиньидің испан билігіне қарсы тұруына жол ашуды үміттенеді. Бартоломей күні қырғыны кезінде де Колиньинің қазасынан кейін Альба герцогы 1572 жылдың қыркүйегінде Монсты Испанияның католик королі атынан бақылауға алды. Бұл қаланың қирауына және оның көптеген тұрғындарының тұтқындалуына әкелді; 1580 жылдан 1584 жылға дейін Монс Оңтүстік Нидерландының астанасы болды. 1691 жылдың 8 сәуірінде тоғыз айлық қоршаудан кейін Людовик XIV әскері қаланы шабуылдады, нәтижесінде қала қайтадан ауыр зардап шекті. 1697 жылдан 1701 жылға дейін Монс кезекпен француз немесе австриялық билікте болды. 1701 жылдан 1709 жылға дейін француз бақылауында болғаннан кейін, голланд және британ әскерлері 1709 жылғы Малплаке шайқасында және Монс қоршауында жеңіске жетті. 1715 жылы Монс 1713 жылғы Утрехт келісімінің шарттары бойынша Австрияға қайтарылды. Бірақ француздар оңай бас ие алмады; Людовик XV 1746 жылы қаланы қайтадан қоршауға алды. 1792 жылғы Джемаппе шайқасынан кейін Генау аймағы Францияға қосылды, ал Монс Джемаппе қаласының астанасы болды.
1800 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін
1814 жылы Бірінші француз империясы құлағаннан кейін Нидерланды королі Вильгельм I қаланы күшті нығайтты. 1830 жылы Бельгия тәуелсіздік алғаннан кейін Монс, Шарлеруа және Намюр сияқты бекіністі қалаларды бұзу туралы шешім қабылданды. Бірақ бекіністерді толық алып тастау 1860 жылдары ғана жүзеге асты, соның арқасында кең бульварлар және басқа да қалалық жобалар салуға мүмкіндік болды. Өнеркәсіптік революция мен көмір өндіру Монсты ауыр өнеркәсіп орталығына айналдырды, бұл Боринай аймағының мәдениеті мен имиджіне зор әсер етті. Ол Валонияның өнеркәсіптік арқасы болған "sillon industriel" кешенінің маңызды бөлігіне айналды.
Монс шеруі
1893 жылғы 17 сәуірде Монс пен Джемапп арасында 1893 жылғы Бельгияның жалпы ереуілінің соңында азаматтық гвардия жеті ереуілшіні өлтірді. Бұл жалпы ереуіл өнеркәсіптік елдегі алғашқы жалпы ереуілдердің бірі болды. Бельгия Парламенті келесі күні жалпы сайлау құқығы туралы заң жобасын бекітті.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды өнеркәсіптік орталық болғандықтан, қала ауыр бомбалауға ұшырады. 1944 жылдың қыркүйек айының басында Монс қалтасы шайқасында АҚШ әскерлері 25 000 неміс әскерін қоршап алып, тұтқынға алды.
1945 жылдан кейін
Соғыстан кейін көптеген өнеркәсіп салалары төмендеді. 1967 жылы Франция одақтың әскери құрылымынан шыққаннан кейін НАТО-ның Еуропадағы одақтас күштерінің Бас штабы (SHAPE) Париждің шетіндегі Роккенкурдан Монс қаласының жанындағы Кастоу ауылына көшірілді. SHAPE-тің Бельгияның осы аймағына көшірілуі көбінесе саяси шешім болды, ол сол кездегі аймақтың нашар экономикалық жағдайына негізделген, аймақтың экономикасын жақсарту мақсатында жасалған. 2006 жылдың сәуір айында Монс түрмесінде тұтқындардың тұру жағдайы мен қарым-қатынасқа қатысты шағымдарынан кейін тәртіпсіздіктер орын алды; тәртіпсіздік салдарынан ешкім қаза болған жоқ, бірақ бұл оқиға Бельгиядағы түрмелерге назар аударды. Бүгінде қала маңызды университеттік орталық және коммерциялық орталық болып табылады.
География
Муниципалитет келесі субмуниципалитеттерден тұрады: Ciply, Cuesmes, Flénu, Ghlin, Harmignies, Harveng, Havré, Hyon, Jemappes, Maisières, Mesvin, Монс қаласы, Nimy, Nouvelles, Obourg, Saint Denis, Saint Symphorien, Spiennes және Villers Saint Ghislain.
Демография
Топтардың шығу тегі Жыл2023 саны %Бельгиялық текті белгиялықтар52 713 54,64%Шет елдік текті белгиялықтар27 248 28,25%Қоңсы ел4 035 4,18%ЕО27 (қоңсы елді қоспағанда)11 222 11,63%ЕО27-ден тыс елдер11 991 12,43%Бельгиялық емес азаматтар16 504 17,11%Қоңсы ел3 151 3,27%ЕО27 (қоңсы елді қоспағанда)6 851 7,1%ЕО27-ден тыс елдер6 502 6,74%Барлығы96 465 100%
Мерекелік шаралар
Ducasse de Mons немесе Doudou – 14-шы ғасырдан бастау алған және әр жыл сайын Троица күні өткізілетін бір апталық мерекелер сериясы. Көрікті жерлері: Қала әкіміне қажылық процессиясы қарсаңында әулие Вальтруданың қасиетті қалдықтарын тапсыру. Қасиетті қалдықтарды Car d'Or ("Алтын арба") арбасына орналастыру, содан кейін мыңнан астам костюмді қатысушысы бар түрлі-түсті процессияда қала көшелерімен алып жүру. Алтын арбаны Санкт-Водру шіркеуіне жақын маневрленген алаңға көтеру; дәстүр бойынша, бұл операция қаланың гүлденуі үшін сәтті аяқталуы керек. Лумесон шайқасы, онда Әулие Георгий айдаһармен күреседі. Бұл шайқас шамамен жарты сағатқа созылады және ритмді Doudou музыкасымен сүйемелденеді. Процессиялық айдаһар дәстүрі адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлері тізіміне енген. Қаладағы танктер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық 3-ші бронетанкті дивизиясымен Бельгияның азат етілуін еске түсіреді және бұл соғыстағы танктердің ең ірі жиындарының бірі болып табылады.
The entrusting of the reliquary of Saint Waltrude to the mayor of the city on the eve of the procession. The placement of the reliquary on the Car d'Or ("Golden Chariot"), before it is carried in the city streets in a colourful procession that counts more than a thousand costumed participants. The lifting of the Car d'Or on a paved area near the Collegiate Church of St. Waudru; tradition holds that this operation must be successful for the city to prosper. The Lumeçon fight, where Saint George confronts the dragon. The fight lasts for about half an hour, accompanied by the rhythmic Doudou music. The tradition of the processional dragon is listed among the Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity. Tanks in town commemorates the liberation of Belgium during World War II by the American 3rd Armored Division, and is one of the world's largest gatherings of WWII tanks.
Көлік
Монс қаласы N56 тас жолы бойында орналасқан. Оған Е42 еуропалық бағыты арқылы да жетуге болады, ол француздық A2 автожолының жалғасы болып табылады және британдық Бірінші дүниежүзілік соғысының Монс шайқас алаңдарын Сомма шайқас алаңдарымен байланыстырады. Монс теміржол станциясы 1841 жылдың 19 желтоқсанында ашылды. Жақын маңда жеке ұшақтарға арналған шағын, жалпы авиациялық Сент-Гислен әуежайы орналасқан.
Mons railway station opened on 19 December 1841. A small, general aviation airfield Saint Ghislain Airport is located nearby for private aircraft.
Климат
Монс қаласының климаты Бельгияның мұхиттық климатына тән, және Гольфстрим ағысының әсерінен, 50° ендікке қарағанда маусымдар арасындағы температура айырмашылығы салыстырмалы түрде шамалы.
Спорт
Қалада "Belfius Mons Hainaut" кәсіби баскетбол командасы мен "Ethias Trophy" теннис турнирі бар. Бұрын "R.A.E.C. Mons" футбол клубы да осы қалада болған, бірақ ол команда таратылды. Сонымен қатар, Мондағы "Гипподроме де Валония" ат шабуына арналған орынға ие.
Жоспарлау және сәулет мұрасы
Орталық негізінен қызыл кірпіштен салынған үйлерден тұрады. Ескі ғимараттар аз, ал көк таспен қаланған жаңа ғимараттар мүлдем сирек кездеседі, олар көбінесе декоративтік қабырғалардың бөліктерінде ғана қолданылады. Орталықтың көп бөлігі екі-үш қабатты үйлерден құралған. Сауда аймақтарында бірінші қабаттар сауда орындары ретінде пайдаланылса, жоғарғы қабаттары тұрғын үйлерге арналған. Әдетте, үйлердің арт жағында шағын бақша болады. Қала шеткері де көбінесе кірпіштен қаланған қатарлы үйлерден тұрады. Бірақ олардың алдында немесе артында ең үлкен жасыл аймақтар орналасқан. Орталықтың шеткері аудандарында виллалардың төрт қасбеті бар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалада ғимарат құрылысы өте шектеулі болды. Глин, Хён-Жемап және қала маңындағы аудандарда бірнеше қоғамдық тұрғын үйлер салынды. 1990 жылдардың соңынан бері, әсіресе осы ғимараттардың бірінде болған өрттен кейін, қала осы үйлерді бұзу саясатын бастады, ол әлі де жалғасуда. Қала орталығы мен айналасындағы қала маңында әлеуметтік мақсаттағы ғимараттар біркелкі орналасқан. Қала халқының 16,5% пәтерде (Бельгияда 17%), ал 82,7% жеке тұрғын үйде (Бельгияда 82,3%) тұрады. Жеке тұрғын үйде тұратындардың 82,7% -ының тек 26% -ы (Бельгияда 37,3%) жеке үйлер, ал 55,7% -ы (Бельгияда 44,4%) қатарлы немесе біріккен үйлер. Бұл, іс жүзінде, Бельгиядағы шағын қала. Ірі муниципалитеттерде жеке тұрғын үйлер аз, бірақ пәтерлер көп, ал кіші қалаларда пәтерлер аз, ал жеке тұрғын үйлер көп. Статистикалық деректер қатарлы үйлердің жеке үйлерге қарағанда басым екенін анық көрсетеді: бұл қала орталығының қалалық құрылымын, сондай-ақ Джемап және Кюсмес сияқты қалалық орталықтарды көрсетеді.
Гранд-плац
Гранд-плас – ескі қаланың орталығы. Ол сауда көшесіне (жаяуларға арналған) және Белфреге жақын орналасқан. Алаң ескі қалалардың салты бойынша төселген және көптеген кафелер мен мейрамханаларға, сондай-ақ Ратуша ғимаратына үй иесі. Алаңның шетіне көлікпен кіруге болады, бірақ орталыққа тұрақтап немесе көлікпен өтуге тыйым салынған. Жыл сайын алаң Lumeçon деп аталатын жаңа театр ретінде Әулие Георгий мен Аждаһа арасындағы шайқасты сахналау үшін пайдаланылады. Гранд-плас 2006 жылдың 21 наурызында ашылған фонтанмен де жабдықталған. Сондай-ақ, онда Рождестволық жәрмеңке және кейде қысқы мерекелер кезінде мұз айдыны орналасады. "О Блан Леври" деп аталатын ғимараттың фасады қаланың ескі мен заманауины біріктіруге жасаған тырысынан хабар береді. Бұл ғимарат өрттің алдын алу үшін тастан салынған алғашқы ғимарат. Ол 1530 жылы бай жергілікті Малаперт отбасы үшін готикалық стильде салынған. 1975 жылы А. Годарт және О. Дюпэр архитекторларына банк жобалау тапсырылды. Олар қалпына келтіру жұмыстарын бастамас бұрын, ішкі кеңістікті толығымен тазартып, оны зерделеп шықты. Фасад толығымен қалпына келтірілді, кейде (төмендегідей) қалыптардың дизайнын кеңейту арқылы, бірақ терезелерді қалпына келтіру мүмкін болмады, себебі түпнұсқаның қалдықтарынан жеткілікті ақпарат табылған жоқ. Сондықтан, "таңдау екінші сынақта пайда болған қазіргі заманғы, қарапайым [стильге] бағытталды [? ]: олар жұқа профильді болаттан жасалған. Кіреберіс есігіндегі шешім бұл әсерді күшейтті. [?]"
Тарих
Бастапқыда Монс қаласының коммуналдық ұйымы "Бейбітшілік үйі" деп аталатын қала әкімдігі болды. Алдында қала әкімдерінің орынбасарлары Эно графтарының қамалында орналасқан, ал қазір онда консьерж, Сент-Каликст капелласы және бірнеше жер асты бөлмелері мен зал бар. Бұл орын қазір Castle Park саябағы, онда Belfry мұнарасын да көруге болады. Күндіз 13 ғасырда графтар Ними көшесінде орналасқан "Бейбітшілік үйі" туралы айтқан. Сол дәуірге тән басқа құжаттар екі "Бейбітшілік үйі" болғанын көрсетеді: біреуі Ними көшесінде, екіншісі базар аумағында. 1323 жылы граф Вильгельм I қазіргі қала әкімдігі орналасқан жерде "Бейбітшілік үйін" салуға рұқсат берді. Бұл ғимарат негізі тас және кірпіштен салынған "қалалық үй" деп аталды, ал жоғарғы бөлігі ағаштан тұрғызылды. Бұл ғимарат 15 ғасырға дейін түрлі өзгерістерге ұшырады, содан кейін 1477 жылы қару-жарақ қоймасының жанындағы дүкен жарылып кетті.
Қазіргі қалалық әкімдік
Бұзылған ғимараттар қайтадан салынды және ғасырлар бойы жаңа өзгерістер мен қосымшаларға ие болды. Қала әкімдігінің сәулетшісі, Лёвен қаласынан Мэтью Лейенс жоба дайындау үшін шақырылды. Ғимарат готика стилінде болуы тиіс еді, бірақ жоспар (табылмаған) аяқталмаған секілді, соның ішінде құрылысы жоспарланған екінші қабаттан бас тарту да болды. 18 ғасырда Ренессанс стиліндегі қоңырау мұнарасы салынды. Онда 1390 жылға дейін салынған "Банклок" қоңырауы орналасқан, сондай-ақ Гранд-Плейсқа қарап тұрған сағат дискісі мен жарық сағаты бар. 19 ғасырда қасбетке түрлі өзгерістер енгізілді, еденге орнатылған тас бұрыштар алынып тасталды және түрлі тас әшекейлер қосылды. Қазіргі күйде қала әкімдігі – әртүрлі ғимараттардан құралған ерекше жиынтық, онда қалалық қызметтердің көп бөлігі орналасқан. Бұл ғимараттар ғасырлар бойы көптеген өзгерістерге ұшырады, қалпына келтірілді және басқа ғимараттардан алынған элементтер қосылды, мысалы, Тразегни қамалынан готика стиліндегі камин, 16 ғасырға жататын және бұзудан сақталған оюлы есіктер, Гуй-лез-Педестриян қамалынан камин және 1603 жылғы Хавре қамалынан тағы бір камин. 2006 жылдың 23 сәуірінде Геруст Жерардың қоладан жасалған мүсін тобы ашылды, ол әкімдік үйіне кіретін баспалдақтардың төменгі жағында, қала әкімдігі алдында орналасқан. Бұл туынды Әйгілі Георгий мен аждаһардың шайқасын бейнелейді.
Қала әкімінің бақшасы
Бұл ғимараттар кішкентай, дөңгелек емес пішінді алаңды, Мэр бағын қоршап тұрады, одан Рю д’Энгиен төмен қарай басталады. Алаңның ортасында мүсінші Леон Гоберттің (1869–1935) салған Ропиер фонтаны орналасқан. Бұл фонтан Монс қаласының жас, көңілсіз тұрғынын бейнелейді, ол фонтан суымен кешіп бара жатқан адамдарды шашыратады.
Сент-Вальтруда колледждік шіркеуі
Ескі Хайно округінің ортасында орналасқан болса да, Сент-Вальтруда колледждік шіркеуі – Брабантия готикасының ең ерекше және біртекті шіркеулерінің бірі. Колледждік шіркеу 15 ғасырда канондардың бұйрығымен салынған. Жақын орналасқан Белформен бірге, ол Монс қаласының маңызды символы саналады. Онда Жак дю Бройқтың көптеген туындылары сақталған. Ол құмтас, көк тас және кірпіш сияқты жергілікті материалдардан тұрғызылған. Оның дизайны классикалық формада, латын кресті түрінде бейнеленген. Ұзындығы 115 метр, ені 32 метр, ал ең биік нүктесі – кілт тасы 24,5 метрді құрайды. Ғибадатхана айналасында амбулатория және 15 шағын шіркеу орналасқан.
Бел үйі
Монтуалықтар "Эль Катью" деп атаған бұл ғимарат 17 ғасырда салынған. Белфрей – Бельгиядағы барокко стиліндегі 87 метр биіктікке жететін жалғыз ғимарат. Оның жоғарғы бөлігінде 49 қоңыраудан тұратын карильон орналасқан. 1999 жылдың 1 желтоқсанында ол Бельгия мен Франциядағы Белфрейлердің бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Виктор Гюго әйеліне жазған хатында Белфрейді "төрт кішкентай шайнайтын құмыралармен қатар тұрған кофе құмырасы" деп сипаттаған.
Баспасөз үйі (Испания үйі)
Пресс үйі 16 ғасырға дейін салынған және Мон қаласында дәстүрлі испан стиліндегі үйлердің сирек кездесетін мысалы болып табылады. Ол кірпіштен жасалған қарапайым архитектуралық стильде салынған. Бұл материал арзан болғандықтан және 1548 жылғы өрттен кейін тас құны қымбаттаған соң, қайта құрылыс кезінде қолданылды. 1548 жылы қала әкімінің орынбасары өртке қауіпті материалдарды пайдалануға тыйым салды. Ғимараттар 1919-1920 жылдары қалалық сәулетші Э. Бертиактың жобасы бойынша қайта жаңартылды және қазірде «Пресс үйі» (Maison de la Presse) орналасқан.
Су машинасы
Бұл өндірістік зал 1871 жылдан бастап Мон қаласын ауыз сумен қамтамасыз еткен "машинадан" қалған жалғыз нысан, сол жылы Тройль өзенінің арнасы өзгертілді. Архитектор Хуберт пен инженер Сели Муллан жобалаған бұл әсерлі құбырлар мен магистральдар жүйесі металл мен шыныдан салынды және суды аңғар деңгейінен қалалық су резервуарларына, сарай алаңына дейін көтерді. Су көзі ретінде Монс қаласы "Тышқан тесігі" және "Ла Вальер" деп аталатын екі бұлақты сатып алды, ал су гидравликалық мотор арқылы тасымалданды. "Су машинасы" Монста 1865-1870 жылдары туған санитарлық және гигиеналық талаптарға куәлік етеді және ортағасырлық сумен жабдықтау – құдықтар, бұлақтар және қол сорғыларынан, сорғылардың сору және қысыммен жұмыс істеуіне көшуді білдіреді. Бұл прогресс тұрғындардың өмір салтын өзгертіп, Монс пен Спиеннің шекараларын кеңейтті. Бұрын олар суды үйлерінен жүз метрден астам қашықтықтағы құдықтардан немесе бұлақтардан алатын. Осыған орай, тағы бір қалалық жоба жүзеге асырылды: 1828 жылы жаңа даңғылдар мен көшелерді жарықтандыру үшін қалалық газ енгізілді. Бұл екі өзгеріс бекіністерді бұзу арқасында мүмкін болды, бұл жерді босатып, Тройль өзенінің арнасын өзгертуге және жабдықтау каналдарының стратегиялық маңызын арттыруға ықпал етті. "Су машинасы" 1990 жылдардың басында қайта жаңартылды, ал қазір ғимаратта түрлі мәдени шаралар өтіп жатыр. Жабдықтары бөлшектелді.
Ваукс залы
Ваукс-холл саябағы 19 ғасырда (1862–1864) буржуазия мүшелері осы мақсатта құрған Ваукс-холл қоғамының бастамасымен салынған. Сондықтан ол жеке парк ретінде пайда болған. Саябақ голландтардың соңғы бекінісін (1815–1864) салған орынға орналасқан. Қазіргі павильонның астында бекіністің қалдықтары сақталған. Бақтарды Луи Фукс жобалаған, ал орталық павильонды архитектор Джозеф Губерт таверна стилінде салған. 5 гектар аумақты алып жатқан саябақ 19 ғасырдың ортасында салынды және түрлі ескі ағаштардан, су объектілерінен, көлдерден және газоннан тұрады. Саябақтағы ерекше ағаштардың бірі – түрік жаңғағы. Мүсіншілер Грар, Девилл, Хупе және Гильмот Харвенттің туындылары сияқты әртүрлі ескерткіштер мен сыртқы мүсіндер орналасқан. 1863 жылы Техникалық және кәсіптік бау-бақша мектебі құрылды және Ваукс-холл корпорациясының басқаруына берілді. 1892 жылы Монс қаласы Ваукс-холлды сатып алған кезде ол коммуналдық мекемеге айналды, ал 2006 жылы Хенау провинциясының басқаруына өтті. 2009 жылы бұл оқиға Гранд-Плейс алаңына көшірілді.
Кемелдік одақ
Масондық "La Parfaite Union" ложасы Бельгиядағы және мүмкін континенттегі ең көне ложа болып табылады. Ол 1721 жылы құрылған. Сол кезде Монс масондық орталыққа айналып, кейін бірнеше жаңа ложалар ашылды (Vraie et parfaite harmonie (1767), À l'Orient de Mons (1783) және la Ligue équitable (1786)). Француз революциясынан кейін жиналыстар әртүрлі орындарда өтті, ал "La Parfaite Union" ложасы тұрақты ғимарат салу мақсатында шара ұйымдастырды. Архитектор Гектор Пучоттың жоспарлары 1890 жылы бекітілді. Содан кейін нео-египеттік стиль масондық архитектураның эталоны болды, және Монс ложасын көптеген мотивтерімен – "египеттік" папирус капителдері, лотос гүлдерінің фризі және т.б. – осы үлгінің ішіндегі бірегейі деп санауға болады.
Көркемөнер алаңы
Уильям казармасы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Майор Саббе казармасы деп аталды және 1990 жылдардан бері Карре де Арт деп аталады, 1824–1827 жылдар аралығында, Нидерланды Біріккен Корольдігі тұсында салынған. Бұл ғимаратты архитектор Реми де Пюйдт (1789–1844) жобалаған. 1983 жылы ғимараттың фасады мен шатыры Ескерткіштер, тарихи орындар және қазбалар жөніндегі Корольдік комиссиясының ұсынымы бойынша мемлекеттік қорғауға алынды. 1940 жылдардың соңына дейін әскери мақсатына қызмет еткен ғимарат 1960 жылдардан 1990 жылдардың басына дейін Джон Авеснес атындағы Корольдік гимназиясының қарамағында болды. 1993 және 1995 жылдар аралығында жүргізілген реконструкция аяқталғаннан кейін Карре де Арт көркем және бейнелеу өнері жоғары мектебіне (ESAPV) және аймақтық Borinage Mons (Tele MB) телеарнасына үй иесі болды.
Руж-Пут
Монс қаласының көшелерін әсемдеген үш құдық, фонтан бүгінгі күнге дейін жетіп келген. Олардың бірі – 1779 жылы көк тас шебері Овертус салған, Луи XVI стиліндегі фонтан-бағана. 1831 жылы Альберт Жамо салған бұл құдық 1877 жылы орталық Марке-о-Гербке (Шөп базарына) көшірілді және 1869-1870 жылдары қалаға су жүргізу желісі салынғаннан кейін фонтан қызметін атқарды. 1981 жылы ол Купе және Шосе көшелерінің бұрышындағы бастапқы орнына қайта орнатылды. Шөп базарынан кейін су құбыры қосылмаған фонтан бірнеше жыл бойы Rue des Quatre Fils Aymon көшесінің соңындағы саябақта орналастырылды.
Қасымдар
Казематтар мен нан пісіру орны Нидерланд Корольдігінен (1814–1830) қалған әскери бекіністердің қалдықтары. Бекіністерді бөлшектеу туралы заң 1861 жылға дейін қабылданған. Олар Нервиен учаскесінің жанында орналасқан. Ескі нан пісіру орнының шатыры қоғамдық саябаққа және балалар ойын алаңына айналдырылған, ал казематтарда «Музей де ла Рут» орналасқан.
Валенсиенноаза мұнарасы
Бұл – қаланың орта ғасырлық қабырғаларының сақталған жалғыз іздері. Брейден алынған құмтастан салынған бұл қорғаныс құрылысы шамамен 1358 жылы тұрғызылған. Оның қабырғаларының қалыңдығы 4 метрге дейін жетеді және олардың ішіндегі ойықтардан қорғануға болады. Мұнара бастапқы өлшемінің үштен бірін жоғалтқан. 2009 жылы оның үстінде халыққа ашық болатын терраса салу жобасы аяқталды. Мұнара қайта ашылғанда CitySonics заманауи өнер фестивалінде дыбыстық инсталляцияға ие болды.
Соттардың жиналысы
1966 жылы Министрлер кеңесі Әділет сарайларын салу туралы шешім қабылдады: Қазыналық сот, Еңбек соты, Апелляциялық сот, Сауда соты және т.б. Таңдау бұрынғы "Көрме залының" орнына түсті. Құрылыс басқармасы жобаның сәулетшілері ретінде Office Aura (Джон Бартоломей) кеңсесін тағайындады. Жердің үшбұрышты пішіні биіктігі мен ені азаятын ішкі кеңістіктерді жасады, бұл үздіксіз орталық жарық сызығымен белгіленген "соборлық кеңістікке" ұласты. Осы басты осьте, жобаның "тірегінде" кездесу мен демалыс үшін арналған кеңістіктер құрылды. Энергияны үнемді басқару үшін соңғы технологиялар енгізілді, бұл персонал мен жұртшылыққа максималды жайлылықты қамтамасыз етіп, архитектуралық құрылыстың дамуын да қамтамасыз етеді. 2007 жылдың мамыр айында ашылған барлық ғимараттар 2011 жылдың қаңтарына дейін судың сіңуі және тұрақтылық мәселелерін көрсетті. Мысалы, жүз килограмм салмақтағы қақпалардың бірі ілмектерінен ажырап, кіріп келе жатқан адвокатқа құлай жаздады, бетон блоктар арасында жарықтар пайда болды, терезелердің біріктері жаңбыр жауғанда жел мен суды өткізіп алды. Бұл мәселелердің себебі техникалық қызмет көрсету шартының болмауы болуы мүмкін, себебі кішкентай проблемалар уақытында болдырмаса, олардың ушығуына жол берілмеген болар еді.
Қамқоршы қасиетті
Мон қаласының қасиетті әулиесі – Вальтруда.